{"id":718,"date":"2017-08-25T10:20:24","date_gmt":"2017-08-25T06:20:24","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=718"},"modified":"2017-08-25T10:20:24","modified_gmt":"2017-08-25T06:20:24","slug":"x%c9%99tai-ana-qatilidir-iddiasina-tarixci-alimd%c9%99n-s%c9%99rt-cavab","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=718","title":{"rendered":"\u201cX\u0259tai ana qatilidir\u201d iddias\u0131na tarix\u00e7i alimd\u0259n s\u0259rt cavab"},"content":{"rendered":"<header>\n<h1 class=\"entry-title\"><\/h1>\n<div class=\"entry-post-meta\"><\/div>\n<div class=\"top-share-icons\"><\/div>\n<\/header>\n<div class=\"entry-content clearfix\">\n<div class=\"entry-content-data has_f_image\">\n<figure class=\"post-thumbnail\">Dilav\u0259r \u018fzimli: &#8220;T\u00fcrk tarix\u00e7il\u0259ri h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259k yolunu tutublar&#8221;<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131nda S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ciddi etiraz do\u011furub. T\u00fcrk tarix\u00e7i-yazar\u0131 Latif Saliho\u011flunun m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu m\u0259qal\u0259d\u0259 X\u0259tainin \u00fcnvan\u0131na indiy\u0259 q\u0259d\u0259r s\u0259sl\u0259nm\u0259y\u0259n ciddi ittihamlar yer al\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 virtualaz.org yeniasya.com sayt\u0131na istinad\u0259n m\u0259lumat yay\u0131b.<br \/>\nM\u0259qal\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259llif X\u0259taini \u0130ran \u015fah\u0131, qurdu\u011fu d\u00f6vl\u0259ti is\u0259 \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verib. L.Saliho\u011flu bir q\u0259d\u0259r d\u0259 ir\u0259li ged\u0259r\u0259k S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131n\u0131 &#8220;ana qatili&#8221; adland\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>&#8220;Av\u015far t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n olan \u015eah \u0130smay\u0131l 1501-ci ild\u0259 A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tini y\u0131xaraq S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tini qurub, \u0130ran, Az\u0259rbaycan, \u0130raq v\u0259 Anadolunu hakimiyy\u0259ti alt\u0131na alm\u0131\u015fd\u0131. \u015eah \u0130smay\u0131l \u0130randa hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259r-g\u0259lm\u0259z \u015fi\u0259liyi d\u00f6vl\u0259tin r\u0259smi dini elan etmi\u015fdi. \u018fsas\u0259n siyas\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 v\u0259 iqtidar taxt\u0131nda oturmazdan \u0259vv\u0259l kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u00fclayim olan \u015fair \u015eah \u0130smay\u0131l iqtidara ke\u00e7dikd\u0259n sonra bird\u0259n-bir\u0259 d\u0259yi\u015fdi, z\u00fclmkarl\u0131qda s\u0259rh\u0259d tan\u0131maz hala g\u0259ldi. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259\u011flub etdiyi \u00f6zb\u0259k h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n k\u0259ll\u0259sind\u0259n (\u015eiban xan n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur &#8211; red.) q\u0259d\u0259h d\u00fcz\u0259ltdir\u0259r\u0259k \u015f\u0259rab i\u00e7di. S\u00fcnni olan anas\u0131 Al\u0259m\u015fahb\u0259yimi g\u00f6z\u00fcn\u00fc q\u0131rpmadan edam etdirib&#8221;, &#8211; dey\u0259 m\u00fc\u0259llif iddia edir.<\/p>\n<p>L. Saliho\u011flu h\u0259m\u00e7inin \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin &#8220;ana qatili&#8221; olmas\u0131n\u0131 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 verilmi\u015f &#8220;f\u0259rman&#8221;la \u0259sasland\u0131r\u0131r. O, qeyd edir ki, h\u0259min t\u00fck\u00fcrp\u0259dici f\u0259rman 1501-ci ild\u0259 sentyabr\u0131n 17-d\u0259 verilib. Tarix\u00e7i h\u0259m\u00e7inin iddia edir ki, \u015eah \u0130smay\u0131l, sad\u0259c\u0259, anas\u0131n\u0131 v\u0259 \u00f6zb\u0259k \u0259silli day\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259yib, h\u0259m d\u0259 s\u00fcnni t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsub olan t\u00fcrk v\u0259 k\u00fcrdl\u0259rin d\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259rin\u0259, q\u0259tliamlar\u0131na f\u0259rman verib.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, vaxta\u015f\u0131r\u0131 X\u0259tai \u0259leyhin\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131nda x\u0259b\u0259rl\u0259r d\u0259rc olunur. D\u00fczd\u00fcr, az\u0259rbaycanl\u0131 tarix\u00e7il\u0259r an\u0131ndaca tarixi faktlarla \u0259ks t\u0259r\u0259fi susdururlar. Amma bununla bel\u0259, bu tipli m\u0259qal\u0259l\u0259rin ard\u0131 k\u0259silmir. X\u0259taiy\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fin tam sahib \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131na, ona qar\u015f\u0131 olan ittihamlara g\u00f6st\u0259ril\u0259n z\u0259if reaksiyalara g\u00f6r\u0259 g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n bu c\u00fcr xo\u015fag\u0259lm\u0259z hallarla \u00fczl\u0259\u015fdiyi dil\u0259 g\u0259tirilir.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7i alim Dilav\u0259r \u018fzimli H.Saliho\u011flunu top at\u0259\u015fin\u0259 tutdu:\u00a0&#8220;\u018fvv\u0259la, o adam tarix\u00e7i deyil, adi bir yazard\u0131r. M\u0259ntiqi yaln\u0131z x\u0259yallardan, x\u00fclyalardan ibar\u0259tdir. O, a\u011fz\u0131na g\u0259l\u0259ni dan\u0131\u015f\u0131r, \u015f\u0259r-b\u00f6htanlarla dolu fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirir. \u018fvv\u0259la, 1501-ci ild\u0259 bel\u0259 bir f\u0259rman verilm\u0259yib. O, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7in\u0259 kimi yalan dan\u0131\u015f\u0131r. X\u0259taiy\u0259 he\u00e7 zaman n\u0259 s\u00fcnni, n\u0259 d\u0259 \u015fi\u0259 dem\u0259k olmaz, o sufidir. Yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t d\u0259 sufi d\u00f6vl\u0259tidir. 1534-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti tam sufi qaydalarla idar\u0259 olunub. 1534-c\u00fc ild\u0259n sonra \u015f\u0259ri\u0259t qaydalar\u0131 orada yer tutma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bunun da s\u0259b\u0259bl\u0259ri var ki, bu da \u00e7ox geni\u015f m\u00f6vzudur. Hesab edir\u0259m ki, bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131 ola bilm\u0259z. Sad\u0259c\u0259, h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259n, xaric\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri aradan qald\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Onlar\u0131n bu tipli yaz\u0131lar\u0131, m\u00f6vqel\u0259ri Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 edilir. \u00c7\u00fcnki h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 z\u0259rb\u0259 vurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox ke\u00e7mi\u015f tarix\u0259 do\u011fru getm\u0259k, \u0259n \u00e7ox da X\u0259tai-Sultan S\u0259lim d\u00f6vr\u00fcn\u00fc qabartmaq olar. T\u00fcrkiy\u0259-Az\u0259rbaycan bir mill\u0259t, bir d\u00f6vl\u0259t istiqam\u0259tin\u0259 do\u011fru gedir. Bunun da qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq laz\u0131md\u0131r. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 Hafif Saliho\u011flu kimi insanlar\u0131 ortaya at\u0131rlar. Bundan \u0259lav\u0259, C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda 35 milyon t\u00fcrk T\u0259briz-Bak\u0131-Ankara q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r. Bu da Q\u0259rb\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri qorxudur. M\u0259s\u0259l\u0259nin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 o zaman bura g\u00f6nd\u0259ril\u0259n Avropa casuslar\u0131 adlanan s\u0259yyahlar\u0131n s\u0259rs\u0259ml\u0259m\u0259l\u0259ri dayan\u0131r. M\u0259n tarixi faktlarla deyil, m\u0259n\u0259 \u00e7atan s\u00f6yl\u0259ntil\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015facam. Bel\u0259 fikirl\u0259r var ki, o zaman X\u0259tainin atas\u0131 \u015eeyx Heyd\u0259rin guya ikinci bir h\u0259yat yolda\u015f\u0131 olub. \u018fvv\u0259la, \u015eeyx Heyd\u0259r 28 ya\u015f\u0131nda \u015f\u0259hid olub. Onun \u015f\u0259hid oldu\u011fu vaxt yaln\u0131z bir xan\u0131m haqq\u0131nda s\u00f6hb\u0259t gedir ki, o da Al\u0259m\u015fahb\u0259yimdir. S\u00f6yl\u0259ntil\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, guya \u015eeyx Heyd\u0259r \u015f\u0259hidlik zirv\u0259sin\u0259 qalxanda onun ikinci arvad\u0131 onun ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259n \u015f\u0259xs\u0259 \u0259r\u0259 gedir. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 olan tarix\u00e7il\u0259r d\u0259 bunu yazanda \u00f6gey ana kimi qeyd edirl\u0259r. X\u0259tai hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 orada y\u0131\u011f\u0131lan d\u0259rgah \u00fczvl\u0259ri bu xan\u0131m\u0131 \u00f6z h\u0259yat yolda\u015f\u0131na qar\u015f\u0131 etdiyi h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 guya onun q\u0259tlin\u0259 f\u0259rman verirl\u0259r. Burada s\u00f6hb\u0259t \u00f6gey anadan gedir. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bunlar\u0131n he\u00e7 birin\u0259 rast g\u0259lm\u0259mi\u015f\u0259m. Bunlar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 olan \u0259sl tarix\u00e7il\u0259r d\u0259 \u00f6gey ana kimi t\u0259qdim edirl\u0259r. Al\u0259m\u015fahb\u0259yim 1523-c\u00fc ild\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir, y\u0259ni X\u0259taid\u0259n bir il qabaq. \u018frd\u0259bild\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u0259rgah\u0131na baxsalar, oradak\u0131 q\u0259birl\u0259rd\u0259n bunu g\u00f6r\u0259rl\u0259r. D\u0259rgah\u0131n gir\u0259c\u0259yind\u0259 Al\u0259m\u015fahb\u0259yimin m\u0259zar\u0131d\u0131r. Orada Uzun H\u0259s\u0259nin q\u0131z\u0131 oldu\u011fu qeyd olunur. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu yaz\u0131n\u0131 oradan kopyalay\u0131b, Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259nl\u0259rin g\u00f6z\u00fcn\u0259 soxmaq laz\u0131md\u0131r. Al\u0259m\u015fahb\u0259yim X\u0259tai taxta \u00e7\u0131xandan sonra da \u00f6z m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 ona ciddi d\u0259st\u0259k olur. \u018fg\u0259r X\u0259tai s\u00fcnnil\u0259ri q\u0131rd\u0131r\u0131bsa, o zaman Astara v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 s\u00fcnni qal\u0131rd\u0131? Niy\u0259 bu q\u0259d\u0259r yalan dan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, bu tipli t\u00fcrk tarix\u00e7il\u0259ri h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259k yolunu tutublar&#8221;.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7i alim t\u00fcrkiy\u0259li yazara suallar \u00fcnvanlad\u0131:\u00a0&#8220;S\u0259n Tufan G\u00fcnd\u00fcz\u00fc tan\u0131y\u0131rsan? He\u00e7 olmasa onun yan\u0131na get v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti haqq\u0131nda bir-iki k\u0259lm\u0259 \u00f6yr\u0259n. Onun dedikl\u0259ri t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u0259 t\u0259hqirdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259rslikl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac var ki, bu c\u00fcr yalanlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131ns\u0131n. X\u0259tai b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sevimli s\u0259rk\u0259rd\u0259si, \u015fairidir. S\u00f6hb\u0259t sahib \u00e7\u0131xmaqdan getmir, ona olan sevgi sahib \u00e7\u0131xman\u0131n \u0259sas n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Burada s\u00f6hb\u0259t t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin birliyin\u0259 qar\u015f\u0131 olanlar\u0131n m\u0259krli niyy\u0259tl\u0259rind\u0259n gedir. Amma ist\u0259nil\u0259n halda d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 X\u0259tai il\u0259 ba\u011fl\u0131 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox reaksiya verilm\u0259lidir. Bu il X\u0259tainin anadan olmas\u0131n\u0131n 530 illiyi tamam oldu, \u0259n az\u0131ndan bunu y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 qeyd etm\u0259k olard\u0131&#8221;. \/ Yeni Musavat<\/p>\n<\/figure>\n<\/div>\n<div class=\"article_body\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dilav\u0259r \u018fzimli: &#8220;T\u00fcrk tarix\u00e7il\u0259ri h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259k yolunu tutublar&#8221; T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131nda S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ciddi etiraz do\u011furub. T\u00fcrk tarix\u00e7i-yazar\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":721,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,4,1],"tags":[],"class_list":["post-718","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-siyast","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=718"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":723,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/718\/revisions\/723"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/721"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}