{"id":28237,"date":"2026-10-12T18:56:52","date_gmt":"2026-10-12T14:56:52","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=28237"},"modified":"2026-10-12T19:10:54","modified_gmt":"2026-10-12T15:10:54","slug":"israilin-iqtisadi-%c9%99laq%c9%99l%c9%99ri-siyasi-ziddiyy%c9%99tl%c9%99rd%c9%99n-asili-olmayaraq-davam-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=28237","title":{"rendered":"\u0130srailin iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri siyasi ziddiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq davam edir"},"content":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn AB\u015e-dan \u00c7in\u0259, Avropa \u0130ttifaq\u0131ndan \u0259r\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130srailin iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri siyasi ziddiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq davam edir. Ticar\u0259t aparmaq siyasi d\u0259st\u0259k verm\u0259kdirmi? T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130sraill\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259traf\u0131nda ged\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r iqtisadi maraqlar, d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti v\u0259 F\u0259l\u0259stin m\u0259s\u0259l\u0259si haqq\u0131nda hans\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r?<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n m\u0259nz\u0259r\u0259 odur ki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r bir-biri il\u0259 m\u00fcbahis\u0259 edir, m\u00fcharib\u0259 apar\u0131r, b\u0259z\u0259n diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri k\u0259sir. Ancaq h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rin limanlar\u0131nda g\u0259mil\u0259r bo\u015fald\u0131l\u0131r, fabrikl\u0259r i\u015fl\u0259yir, m\u0259hsullar s\u0259rh\u0259dl\u0259ri ke\u00e7ir, \u015firk\u0259tl\u0259r m\u00fcqavil\u0259l\u0259r imzalay\u0131r.<\/p>\n<p>Siyas\u0259t tribunadan dan\u0131\u015f\u0131r, iqtisadiyyat is\u0259 hesab apar\u0131r. Bu iki sah\u0259 bir-birin\u0259 t\u0259sir ets\u0259 d\u0259, eyni qanunlarla i\u015fl\u0259mir. D\u00f6vl\u0259tin siyasi m\u00f6vqeyi il\u0259 iqtisadi maraqlar\u0131 h\u0259r zaman \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fcr. Siyasi r\u0259qibl\u0259r bir-birinin bazar\u0131na ehtiyac duyur, b\u0259z\u0259n m\u00fcharib\u0259 aparan t\u0259r\u0259fl\u0259r bel\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n mallar\u0131n ticar\u0259tini davam etdirir. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, indi az qala siyas\u0259ti d\u0259 ticar\u0259t m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 bir prinsipin alt\u0131n\u0131 c\u0131zmaq laz\u0131md\u0131r. Bir \u00f6lk\u0259 il\u0259 ticar\u0259t etm\u0259k h\u0259min \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn siyas\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k anlam\u0131na g\u0259lmir. Ticar\u0259td\u0259n imtina etm\u0259k is\u0259 h\u0259min \u00f6lk\u0259nin siyas\u0259tinin avtomatik d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259yi dem\u0259k deyil. Bu, \u0130srail\u2013F\u0259l\u0259stin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, beyn\u0259lxalq iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin mahiyy\u0259tini anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn vacib prinsipdir. M\u00fclki \u0259halinin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si, m\u00fcharib\u0259nin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131, humanitar yard\u0131mlar\u0131n \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcququn qorunmas\u0131 ayr\u0131ca m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rdir. Ticar\u0259t q\u0259rarlar\u0131 is\u0259 bunlarla \u0259laq\u0259li olmaqla yana\u015f\u0131, iqtisadi s\u0259m\u0259r\u0259lilik, bazar ehtiyaclar\u0131, m\u0259\u015f\u011fulluq, ixrac g\u0259lirl\u0259ri v\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kimi amill\u0259rd\u0259n d\u0259 as\u0131l\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131randa m\u00fczakir\u0259 asanl\u0131qla siyasi ittihama \u00e7evrilir. Ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda t\u0259hlil ed\u0259nd\u0259 is\u0259 real n\u0259tic\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812388_adobestock_667548376-930x520-1.jpeg?1791812331\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130srail d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131ndan t\u0259crid olunubmu?<\/strong><\/p>\n<p>R\u0259q\u0259ml\u0259r\u0259 baxaq. D\u00fcnya Ticar\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 (WTO) v\u0259 BMT-nin beyn\u0259lxalq ticar\u0259t m\u0259lumatlar\u0131na \u0259saslanan statistikaya g\u00f6r\u0259, \u0130srailin 2024-c\u00fc ild\u0259 mal idxal\u0131 t\u0259xmin\u0259n 91,5 milyard dollar, mal ixrac\u0131 is\u0259 60,3 milyard dollar olub. Yaln\u0131z mallar \u00fczr\u0259 xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si t\u0259xmin\u0259n 151,8 milyard dollara \u00e7at\u0131b. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, \u0130srail d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 malik i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Onun beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti yaln\u0131z bir ne\u00e7\u0259 siyasi m\u00fctt\u0259fiql\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259linir ki, siyasi ziddiyy\u0259tl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu beyn\u0259lxalq iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri avtomatik olaraq s\u0131f\u0131rlam\u0131r. \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t aparan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin ham\u0131s\u0131 onun Yax\u0131n \u015e\u0259rq siyas\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259yirmi? \u018flb\u0259tt\u0259, yox. B\u0259s, \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t etm\u0259y\u0259n h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t onun siyas\u0259tin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirmi? Buna da avtomatik olaraq \u201cb\u0259li\u201d dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. T\u0259kc\u0259 ticar\u0259tin m\u00f6vcudlu\u011fu \u0259sas\u0131nda siyasi d\u0259st\u0259k bar\u0259d\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq olmaz; onun hans\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 apar\u0131lmas\u0131, hans\u0131 iqtisadi v\u0259 siyasi n\u0259tic\u0259l\u0259r yaratmas\u0131 daha vacibdir.<\/p>\n<p>AB\u015e \u0130srailin \u0259n m\u00fch\u00fcm siyasi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131ndan biridir. Eyni zamanda, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t v\u0259 texnologiya \u0259laq\u0259l\u0259ri m\u00f6vcuddur. AB\u015e \u0130srailin \u0259sas ixrac bazarlar\u0131ndan biridir. WTO m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0130srail 2024-c\u00fc ild\u0259 AB\u015e-a t\u0259xmin\u0259n 17,1 milyard dollarl\u0131q mal ixrac edib, AB\u015e-dan is\u0259 t\u0259xmin\u0259n 9,4 milyard dollarl\u0131q mal idxal edib. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 elektronika, tibbi avadanl\u0131q, kimya m\u0259hsullar\u0131, s\u0259naye mallar\u0131 v\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k texnologiyal\u0131 m\u0259hsullar m\u00fch\u00fcm yer tutur. \u0130ki \u00f6lk\u0259nin iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri h\u0259m d\u0259 innovasiya, investisiya v\u0259 texnoloji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qla ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>B\u0259s, AB\u015e-\u0131n \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t etm\u0259si \u0130srailin h\u0259r bir q\u0259rar\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259m\u0259si dem\u0259kdirmi? Xeyr. Eyni zamanda, AB\u015e daxilind\u0259 \u0130srail siyas\u0259tini t\u0259nqid ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu da iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin avtomatik olaraq dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmir. Burada d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131, daxili siyasi m\u00fcbahis\u0259l\u0259r v\u0259 iqtisadi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q paralel \u015f\u0259kild\u0259 m\u00f6vcuddur. Bu n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qla siyasi naraz\u0131l\u0131q eyni vaxtda m\u00f6vcud ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7in v\u0259 AB\u015e qlobal miqyasda strateji r\u0259qab\u0259t apar\u0131rlar. \u00c7in v\u0259 \u0130srail is\u0259 f\u0259rqli siyasi sisteml\u0259r\u0259 v\u0259 geosiyasi prioritetl\u0259r\u0259 malik olsalar da, bir-biri il\u0259 ticar\u0259t edirl\u0259r. \u00c7in Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2024-c\u00fc ild\u0259 \u00c7in-\u0130srail mal ticar\u0259tinin \u00fcmumi h\u0259cmi 22,7 milyard dollar olub. Bunun t\u0259xmin\u0259n 14,3 milyard dollar\u0131 \u00c7ind\u0259n \u0130srail\u0259 ixrac\u0131n, 8,4 milyard dollar\u0131 is\u0259 \u0130sraild\u0259n \u00c7in\u0259 idxal\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812431_shutterstock_1198926103-scaled-1-1024x576.jpg?1791812384\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Avropa \u0130ttifaq\u0131: t\u0259niqd d\u0259 var, b\u00f6y\u00fck bazar da<\/strong><\/p>\n<p>Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u0130srailin \u0259n b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131ndan biridir. \u0130srailin Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 dair r\u0259smi s\u0259n\u0259dd\u0259 \u0130srailin 2024-c\u00fc ild\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131na mal ixrac\u0131 17,4 milyard dollar, \u0130ttifaqdan mal idxal\u0131 is\u0259 24,2 milyard dollar g\u00f6st\u0259rilib. Bu iki g\u00f6st\u0259ricinin c\u0259mi 41,6 milyard dollar edir. Avropa bazar\u0131 \u0130srail iqtisadiyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u0130srailin F\u0259l\u0259stin siyas\u0259tini m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259nqid edir. B\u0259zi Avropa h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri sanksiyalar, silah ixrac\u0131na m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259sini d\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tiribl\u0259r. Buna baxmayaraq, \u0130sraill\u0259 b\u00fct\u00fcn Avropa \u0130ttifaq\u0131 aras\u0131nda \u00fcmumi ticar\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri avtomatik olaraq yoxa \u00e7\u0131xmay\u0131b. Bunun s\u0259b\u0259bi iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sinin, sahibkarl\u0131q maraqlar\u0131n\u0131n, istehsal z\u0259ncirl\u0259rinin v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin f\u0259rqli siyasi q\u0259rarlar\u0131n\u0131n bir-birind\u0259n ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812464__87020507_russia_petersburg.jpg?1791812452\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Rusiya: siyasi ziddiyy\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq ticar\u0259t<\/strong><\/p>\n<p>Rusiya il\u0259 \u0130srail aras\u0131nda da iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. H\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif regional m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 maraqlar\u0131 v\u0259 fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131 olsa da, ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri uzun m\u00fcdd\u0259t davam edib. WTO-nun 2024-c\u00fc il m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, \u0130srail Rusiyadan t\u0259xmin\u0259n 2,37 milyard dollarl\u0131q mal idxal edib. Bu, h\u0259min il \u0130srailin \u00fcmumi mal idxal\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 2,6 faizin\u0259 b\u0259rab\u0259r olub. Bu n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yaln\u0131z dostluq v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik b\u00f6lg\u00fcs\u00fc il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r; h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 \u00f6z bazar\u0131n\u0131, t\u0259chizat m\u0259nb\u0259l\u0259rini v\u0259 iqtisadi ehtiyaclar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r. Almaniyan\u0131n Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri beyn\u0259lxalq iqtisadiyyat\u0131n siyasi hadis\u0259l\u0259rd\u0259n nec\u0259 t\u0259sirl\u0259ndiyini g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fch\u00fcm n\u00fcmun\u0259dir. Rusiya 2022-ci ild\u0259 Ukraynaya qar\u015f\u0131 geni\u015fmiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131qdan sonra Avropa \u0130ttifaq\u0131 Rusiyaya qar\u015f\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 sanksiyalar t\u0259tbiq etdi. Almaniya da Rusiya il\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rini k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azaltd\u0131. Almaniyan\u0131n Federal Statistika \u0130dar\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2024-c\u00fc ild\u0259 Almaniya Rusiyadan 1,8 milyard avroluq mal idxal edib. 2021-ci ild\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 33,1 milyard avro idi. Almaniyan\u0131n Rusiyaya ixrac\u0131 da 2021-ci ild\u0259ki 26,6 milyard avrodan 2024-c\u00fc ild\u0259 7,6 milyard avroya d\u00fc\u015f\u00fcb. Almaniyan\u0131n Rusiya il\u0259 ticar\u0259tinin azalmas\u0131 o dem\u0259k deyil ki, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda h\u0259r c\u00fcr iqtisadi \u0259laq\u0259 yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. Ancaq \u0259vv\u0259lki d\u00f6vriyy\u0259 il\u0259 2024-c\u00fc ilin d\u00f6vriyy\u0259sini eynil\u0259\u015fdirm\u0259k d\u0259 olmaz.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812596_1732178583_6580398fa5fc66580398fa5fc717029021596580398fa5fc46580398fa5fc5.jpg?1791812515\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Yaponiya v\u0259 C\u0259nubi Koreya: \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t ed\u0259n Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>Yaponiya v\u0259 C\u0259nubi Koreya \u0130sraill\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri olan iki m\u00fch\u00fcm Asiya \u00f6lk\u0259sidir. WTO-nun m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, \u0130srail 2024-c\u00fc ild\u0259 Yaponiyadan t\u0259xmin\u0259n 1,94 milyard dollarl\u0131q, C\u0259nubi Koreyadan is\u0259 t\u0259xmin\u0259n 2,15 milyard dollarl\u0131q mal idxal edib. Eyni il \u0130srail C\u0259nubi Koreyaya t\u0259xmin\u0259n 884 milyon dollarl\u0131q mal ixrac edib. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyatlar\u0131 s\u0259naye, avtomobil istehsal\u0131, elektronika, texnologiya v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259chizat z\u0259ncirl\u0259ri il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t d\u0259 h\u0259min geni\u015f iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sisteminin bir hiss\u0259sidir. Burada da \u0259sas prinsip d\u0259yi\u015fmir. Ticar\u0259t aparmaq qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin b\u00fct\u00fcn siyasi q\u0259rarlar\u0131n\u0131 b\u0259y\u0259nm\u0259k dem\u0259k deyil. \u0130qtisadiyyat\u0131n \u00f6z m\u0259ntiqi var. \u00d6lk\u0259l\u0259r ehtiyac duyduqlar\u0131 m\u0259hsullar\u0131 al\u0131r, r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tli m\u0259hsullar\u0131n\u0131 sat\u0131r, \u015firk\u0259tl\u0259rini beyn\u0259lxalq bazarlara \u00e7\u0131xar\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn bu q\u0259rarlar\u0131 yaln\u0131z siyasi simpatiya il\u0259 \u00f6l\u00e7s\u0259k, d\u00fcnya ticar\u0259tinin \u0259sl m\u0259nz\u0259r\u0259sini anlaya bilm\u0259rik.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812735_5e76f2b6-c8ef-4220-992f-976071bf074e_facebook-aspect-ratio_default_0.jpg?1791812658\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t edirmi?<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259zi m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 el\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr yarad\u0131l\u0131r ki, guya \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t yaln\u0131z onun siyasi m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin\u0259 xasd\u0131r. Reall\u0131q daha m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. M\u00fcs\u0259lman \u0259halisi \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0130sraill\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri eyni deyil. B\u0259zil\u0259ri \u0130sraill\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r saxlay\u0131r, b\u0259zil\u0259ri bu \u0259laq\u0259l\u0259ri normalla\u015fd\u0131r\u0131b, b\u0259zil\u0259rinin is\u0259 \u0130sraill\u0259 r\u0259smi diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yoxdur. Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin olmamas\u0131 b\u00fct\u00fcn iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin d\u0259 istisna edildiyi anlam\u0131na g\u0259lmir. Lakin gizli ticar\u0259t bar\u0259d\u0259 iddialar ayr\u0131ca s\u00fcbut t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812770_images-2.jpg?1791812711\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Birl\u0259\u015fmi\u015f \u018fr\u0259b \u018fmirlikl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>B\u018f\u018f il\u0259 \u0130srail 2020-ci ild\u0259 \u0130brahim raz\u0131la\u015fmalar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rd\u0131. Bundan sonra iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, investisiyalar v\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri inki\u015faf etdi. \u0130sraill\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 B\u018f\u018f-nin F\u0259l\u0259stin m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259ki b\u00fct\u00fcn m\u00f6vqel\u0259rini d\u0259yi\u015fdirmir. Bu \u00f6lk\u0259 \u00f6z regional maraqlar\u0131n\u0131, iqtisadi inki\u015faf prioritetl\u0259rini v\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259rini paralel \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir. B\u018f\u018f n\u00fcmun\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r siyasi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin m\u00f6vcud oldu\u011fu regionda bel\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131 axtara bilirl\u0259r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812818_egyptisraelshoukrynetanyahurtsh5m1.jpg?1791812757\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Misir<\/strong><\/p>\n<p>Misir \u0130sraill\u0259 1979-cu ild\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalay\u0131b. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda diplomatik v\u0259 iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00f6vcuddur. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r siyasi g\u0259rginlikl\u0259rd\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 F\u0259l\u0259stin m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6hranlardan t\u0259sirl\u0259ns\u0259 d\u0259, s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 qorunub. Misir n\u00fcmun\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti ondad\u0131r ki, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 bir-biri il\u0259 m\u00fcharib\u0259 aparm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r sonradan diplomatik v\u0259 iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qura bilirl\u0259r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812832_2022-03-30t000000z_925567953_rc2zct91pwh7_rtrmadp_3_israel-jordan-1-1024x585.jpg?1791812791\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0130ordaniya<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ordaniya il\u0259 \u0130srail 1994-c\u00fc ild\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalay\u0131b. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda ticar\u0259t v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi \u0259saslar yarad\u0131l\u0131b. \u0130ordaniya c\u0259miyy\u0259tind\u0259 F\u0259l\u0259stin m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259ssasl\u0131q var. Bununla bel\u0259, d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, su, enerji v\u0259 iqtisadi ehtiyaclar da n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791812915_corocco.png?1791812860\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>M\u0259rake\u015f<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259rake\u015f d\u0259 2020-ci ild\u0259 \u0130sraill\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131m at\u0131b. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131 yaran\u0131b. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yaln\u0131z dini v\u0259 ya siyasi \u015f\u00fcarlarla izah etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Burada diplomatik maraqlar, investisiya imkanlar\u0131, turizm v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q da rol oynay\u0131r. Dem\u0259li, m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u0130sraill\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri vahid model \u00fczr\u0259 qurulmay\u0131b. Bir \u00f6lk\u0259 ticar\u0259ti davam etdir\u0259, dig\u0259ri \u0259laq\u0259l\u0259ri m\u0259hdudla\u015fd\u0131ra, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc is\u0259 diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rmaya bil\u0259r. H\u0259r bir q\u0259rar ayr\u0131ca ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791813079_turkey.webp?1791812999\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 \u0130srail aras\u0131nda uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si olub. T\u00fcrkiy\u0259 \u0130srail\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259naye m\u0259hsullar\u0131, polad, sement, tekstil v\u0259 ma\u015f\u0131nqay\u0131rma m\u0259hsullar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r mallar ixrac edib. \u0130sraild\u0259n is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259naye v\u0259 kimya m\u0259hsullar\u0131 idxal edib. Reuters-in 2024-c\u00fc il may\u0131n 2-d\u0259 yayd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda 2023-c\u00fc ild\u0259 mal ticar\u0259tinin h\u0259cmi 6,8 milyard dollar olub. T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259min tarixd\u0259 \u0130sraill\u0259 b\u00fct\u00fcn ixrac v\u0259 idxal \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Ticar\u0259t Nazirliyinin 30 mart 2026-c\u0131 il tarixli a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda da \u0130sraill\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u0259hsul qruplar\u0131 \u00fczr\u0259 ixrac, idxal, s\u0259rb\u0259st zona v\u0259 tranzit ticar\u0259tinin dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilib. Bu r\u0259smi m\u00f6vqe il\u0259 ticar\u0259tin davam etm\u0259si bar\u0259d\u0259 iddialar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259 iddialar t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f m\u0259lumatlarla \u0259sasland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u0259s ticar\u0259tin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 F\u0259l\u0259stin m\u0259s\u0259l\u0259sini avtomatik h\u0259ll etdimi? \u0130srailin b\u00fct\u00fcn siyasi v\u0259 h\u0259rbi q\u0259rarlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirdimi? T\u00fcrkiy\u0259 \u0130sraill\u0259 ticar\u0259ti \u0259vv\u0259lki kimi davam etdirs\u0259ydi, bu, F\u0259l\u0259stin\u0259 x\u0259yan\u0259t olard\u0131m\u0131? T\u0259kc\u0259 ticar\u0259tin m\u00f6vcudlu\u011fu \u0259sas\u0131nda bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k do\u011fru olmazd\u0131.<\/p>\n<p>Bir \u00f6lk\u0259nin ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259 ticar\u0259t etm\u0259si h\u0259min d\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn siyasi v\u0259 h\u0259rbi add\u0131mlar\u0131na raz\u0131l\u0131q verm\u0259si kimi q\u0259bul edilm\u0259m\u0259lidir. \u0130qtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r, diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 siyasi d\u0259st\u0259k f\u0259rqli anlay\u0131\u015flard\u0131r. Onlar\u0131n h\u0259r birini ayr\u0131ca qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791813091_513a0415a6525039931fd4f2eecb269a.jpg?1791813084\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>F\u0259l\u0259stin \u00f6z\u00fc \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t edirmi?<\/strong><\/p>\n<p>Bu sual m\u00f6vzunun \u0259n m\u00fch\u00fcm iqtisadi reall\u0131qlar\u0131ndan birini g\u00f6st\u0259rir. F\u0259l\u0259stin M\u0259rk\u0259zi Statistika B\u00fcrosunun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2023-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda F\u0259l\u0259stinin qeydiyyata al\u0131nm\u0131\u015f mal ixrac\u0131n\u0131n 79 faizi \u0130srail\u0259 y\u00f6n\u0259lib. H\u0259min ay F\u0259l\u0259stinin mal idxal\u0131n\u0131n 62 faizi \u0130srailin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>AB\u015e D\u00f6vl\u0259t Departamentinin 2024-c\u00fc il investisiya m\u00fchiti hesabat\u0131nda da F\u0259l\u0259stin iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0130srail bazar\u0131ndan v\u0259 \u0130sraild\u0259n al\u0131nan istehsal resurslar\u0131ndan ciddi as\u0131l\u0131 oldu\u011fu qeyd edilir. Hesabatda 2023-c\u00fc il \u00fczr\u0259 ilkin m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, F\u0259l\u0259stin ixrac\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 90 faizinin \u0130srail\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyi bildirilir. Ticar\u0259tin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131 bir siyasi \u015f\u00fcar\u0131n alt\u0131nda toplamaq h\u0259min insanlar\u0131n iqtisadi reall\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259m\u0259k dem\u0259kdir.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791813207_1786952663_22_1787053135.jpg?1791813160\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259si bu m\u00fczakir\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusil\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Erm\u0259nistan uzun ill\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rinin bir hiss\u0259sini i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlay\u0131b. Bu, insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131na, iqtisadiyyata v\u0259 regional m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 a\u011f\u0131r t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n tarixi reall\u0131q olub. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyinin ir\u0259lil\u0259m\u0259si il\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b. 2025-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan istiqam\u0259tind\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li neft m\u0259hsullar\u0131n\u0131n t\u0259dar\u00fck\u00fc bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259r bu sah\u0259d\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n ke\u00e7mi\u015f i\u015f\u011fal\u0131 unutmas\u0131 dem\u0259kdirmi? \u018flb\u0259tt\u0259, yox. \u0130qtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 tarixi yadda\u015fdan imtina etm\u0259k deyil. \u018fksin\u0259, davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn iqtisadi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlar formala\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Ticar\u0259t d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi bitirirmi?<\/strong><\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, ticar\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri m\u00fcharib\u0259ni avtomatik dayand\u0131rm\u0131r. Eyni zamanda, ticar\u0259tin m\u00f6vcudlu\u011fu m\u00fcharib\u0259nin m\u00fctl\u0259q davam ed\u0259c\u0259yi anlam\u0131na da g\u0259lmir. \u0130qtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r b\u0259z\u0259n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q yarad\u0131r, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin t\u0259r\u0259fl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onun iqtisadi x\u0259rcl\u0259rini art\u0131r\u0131r v\u0259 diplomatik h\u0259ll\u0259 stimul verir. B\u0259z\u0259n is\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik maraqlar\u0131, milli m\u0259qs\u0259dl\u0259r v\u0259 siyasi hesablamalar iqtisadi faydan\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259yir. D\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n tarixi bu bax\u0131mdan \u00e7oxlu n\u00fcmun\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir.<\/p>\n<p>Fransa il\u0259 Almaniya tarix boyu r\u0259qab\u0259t apar\u0131b, bir-biri il\u0259 m\u00fcharib\u0259 edib v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u0259rbi ittifaqlarda yer al\u0131b. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra is\u0259 bu iki d\u00f6vl\u0259t Avropan\u0131n iqtisadi inteqrasiyas\u0131n\u0131n \u0259sas dayaqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilib. Bu, ticar\u0259tin t\u0259kba\u015f\u0131na s\u00fclh yaratmas\u0131n\u0131n deyil, iqtisadi inteqrasiyan\u0131n siyasi institutlar v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259minatlar\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259sinin n\u0259tic\u0259si idi.<\/p>\n<p>AB\u015e v\u0259 \u00c7in aras\u0131nda da ciddi geosiyasi r\u0259qab\u0259t m\u00f6vcuddur. Buna baxmayaraq, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda geni\u015f iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259t davam edib. R\u0259qab\u0259t ticar\u0259ti yox etm\u0259yib, lakin texnologiya, investisiya v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r art\u0131b.<\/p>\n<p>Bu n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r b\u0259z\u0259n r\u0259qibl\u0259ri il\u0259 d\u0259 ticar\u0259t edir, \u00e7\u00fcnki iqtisadi maraqlar v\u0259 siyasi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r bir-birind\u0259n tam ayr\u0131lm\u0131r. Amma iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r s\u00fclh\u00fcn t\u0259minat\u0131 deyil. Onlar d\u00fczg\u00fcn siyasi q\u0259rarlar v\u0259 institutlarla birl\u0259\u015fdirildikd\u0259 s\u00fclh\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130sraill\u0259 ticar\u0259ti dayand\u0131rmas\u0131 suveren d\u00f6vl\u0259tin siyasi q\u0259rar\u0131d\u0131r. Bu q\u0259rar\u0131n m\u0259qs\u0259di, iqtisadi n\u0259tic\u0259l\u0259ri v\u0259 siyasi t\u0259siri m\u00fczakir\u0259 oluna bil\u0259r. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda dolay\u0131 v\u0259 ya gizli ticar\u0259tin davam etm\u0259si bar\u0259d\u0259 iddialar is\u0259 s\u00fcbutlarla qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. D\u00fcnya ticar\u0259tind\u0259 iqtisadi v\u0259 siyasi maraqlar m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. \u0130sraill\u0259 ticar\u0259t ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin siyah\u0131s\u0131na baxanda bir reall\u0131q ortaya \u00e7\u0131x\u0131r: AB\u015e, \u00c7in, Avropa \u0130ttifaq\u0131, Rusiya, Yaponiya, C\u0259nubi Koreya v\u0259 bir s\u0131ra m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u0130sraill\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r saxlay\u0131r. F\u0259l\u0259stinin \u00f6z iqtisadiyyat\u0131 da \u0130srail bazar\u0131 il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2026\/10\/12\/1791813301_670640606_1405093238313618_3120269643441029539_n.jpg?1791813237\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Bu faktlar\u0131n he\u00e7 biri h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0130srailin b\u00fct\u00fcn siyasi q\u0259rarlar\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259diyini dem\u0259y\u0259 \u0259sas vermir. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r ticar\u0259t q\u0259rarlar\u0131n\u0131 iqtisadi fayda, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq, diplomatik m\u0259qs\u0259dl\u0259r v\u0259 daxili siyasi \u015f\u0259rait \u0259sas\u0131nda verirl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259-\u0130srail m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259 bu meyarlarla baxmaq laz\u0131md\u0131r. F\u0259l\u0259stin\u0259 d\u0259st\u0259k yaln\u0131z ticar\u0259t embarqosu il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcr. Humanitar yard\u0131m, diplomatik f\u0259aliyy\u0259t, beyn\u0259lxalq h\u00fcququn m\u00fcdafi\u0259si, m\u00fclki \u0259halinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 t\u00f6hf\u0259 v\u0259 s\u00fclh t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u018fn \u0259sas\u0131, iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin olmas\u0131 il\u0259 siyasi d\u0259st\u0259yin g\u00f6st\u0259rilm\u0259si aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi anlamal\u0131y\u0131q. D\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri yaln\u0131z dostlar\u0131 il\u0259 ticar\u0259t ets\u0259ydil\u0259r, beyn\u0259lxalq iqtisadiyyat bug\u00fcnk\u00fc s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7ata bilm\u0259zdi. D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik emosiyalar\u0131n i\u00e7ind\u0259 bel\u0259 milli mara\u011f\u0131, h\u00fcququ v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259ri hesablaya bilm\u0259kdir. Bir \u00f6lk\u0259 il\u0259 ticar\u0259t etm\u0259k h\u0259min \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn siyas\u0259tin\u0259 haqq qazand\u0131rmaq deyil. Ticar\u0259ti dayand\u0131rmaq da avtomatik olaraq siyasi m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq dem\u0259k deyil. \u018fsl m\u0259s\u0259l\u0259 hans\u0131 q\u0259rar\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259, onun v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na v\u0259 beyn\u0259lxalq sabitliy\u0259 daha \u00e7ox fayda verdiyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki beyn\u0259lxalq siyas\u0259td\u0259 niyy\u0259t vacibdir, amma n\u0259tic\u0259 d\u0259 \u0259n az\u0131 onun q\u0259d\u0259r vacibdir.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 \u0130srail aras\u0131nda gizli ticar\u0259tin oldu\u011fu t\u0259sdiql\u0259n\u0259rs\u0259, bu fakt\u0131n siyasi, h\u00fcquqi v\u0259 iqtisadi t\u0259r\u0259fl\u0259ri ayr\u0131ca qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. T\u00fcrkiy\u0259nin iqtisadi q\u0259rarlar\u0131na m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259rk\u0259n \u00f6lk\u0259nin milli maraqlar\u0131 v\u0259 h\u0259min q\u0259rarlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ticar\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259kd\u0259 ittiham etm\u0259k v\u0259 ya onlar\u0131n etiraz\u0131n\u0131 etik qaydalara zidd saymaq \u0259sasl\u0131 yana\u015fma deyil. T\u00fcrkiy\u0259 \u00f6z milli maraqlar\u0131na v\u0259 beyn\u0259lxalq \u00f6hd\u0259likl\u0259rin\u0259 uy\u011fun q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259k h\u00fcququna malikdir. \u0130ki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda ticar\u0259tin y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015f\u0259rs\u0259, bu \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 dair t\u0259nqidl\u0259r d\u0259 konkret faktlar v\u0259 arqumentl\u0259r \u0259sas\u0131nda m\u00fczakir\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Modern Ara\u015fd\u0131rma v\u0259 T\u0259hlil Qrupu<\/strong><\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">0 55 4 61 71 21 WHATSAPP<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn AB\u015e-dan \u00c7in\u0259, Avropa \u0130ttifaq\u0131ndan \u0259r\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130srailin iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri siyasi ziddiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq davam edir. Ticar\u0259t aparmaq siyasi d\u0259st\u0259k verm\u0259kdirmi? T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130sraill\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259traf\u0131nda ged\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r iqtisadi maraqlar, d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti v\u0259 F\u0259l\u0259stin m\u0259s\u0259l\u0259si haqq\u0131nda hans\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r? D\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n m\u0259nz\u0259r\u0259 odur ki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259r bir-biri il\u0259 m\u00fcbahis\u0259 edir, m\u00fcharib\u0259 apar\u0131r, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":28238,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,5,24,1],"tags":[],"class_list":["post-28237","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","category-iqtisadiyyat","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28237","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28237"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28237\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28247,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28237\/revisions\/28247"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}