{"id":27872,"date":"2025-07-25T15:15:15","date_gmt":"2025-07-25T11:15:15","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=27872"},"modified":"2025-07-25T15:15:15","modified_gmt":"2025-07-25T11:15:15","slug":"turk-etnonimi-v%c9%99-tor%c9%99l%c9%99ri-yunus-oguz-yazir-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=27872","title":{"rendered":"\u201cT\u00fcrk\u201d etnonimi v\u0259 t\u00f6r\u0259l\u0259ri- YUNUS O\u011eUZ yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>YUNUS O\u011eUZ<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fvv\u0259lini buradan oxuya bil\u0259rsiniz: https:\/\/mediazona.az\/?p=27866<\/strong><\/p>\n<p><strong>Tap\u0131naqlar v\u0259 inanclar haqq\u0131nda<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsan yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc axtarma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 nec\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n soru\u015fmu\u015f, buna uy\u011fun simvollar q\u0259bul etmi\u015fdir. H\u0259yat axar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 tapmayanda is\u0259 mifl\u0259r, \u0259fsan\u0259l\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu mifl\u0259r, \u0259fsan\u0259l\u0259r h\u0259qiq\u0259t\u0259n m\u00f6vcud olmu\u015f v\u0259 zaman ke\u00e7dikc\u0259 unudulmu\u015fdur. \u0130nsan h\u0259r \u015feyi b\u0259sit h\u0259yatdan ba\u015flayanda a\u011f\u0131zdan-a\u011f\u0131za ke\u00e7\u0259nl\u0259r\u0259 inanmam\u0131\u015f v\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lanlar\u0131 mif hesab etmi\u015fdir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259 etmirik ki, 40-50 min il bundan \u0259vv\u0259l bir dan\u0131\u015f\u0131q dili, protodil olmu\u015fdur. Sonradan, 5-6 min il bundan \u00f6nc\u0259 protodil \u00f6z yerini yeni yaranm\u0131\u015f dill\u0259r\u0259 ver\u0259nd\u0259, boylar, oymaqlar, tayfalar bir-birind\u0259n min kilometrl\u0259rl\u0259 uzaq d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259, onlar\u0131n \u00f6z dill\u0259ri yaranma\u011fa ba\u015flad\u0131 v\u0259 boy, yaxud soy mifl\u0259ri, \u0259fsan\u0259l\u0259ri \u00f6zl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirib, protodild\u0259 qalanlar\u0131 unutma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, protodilin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fayanlar\u0131n uzayla (kosmosla) \u0259laq\u0259l\u0259ri vard\u0131 v\u0259 onlar bundan istifad\u0259 edib \u00f6zl\u0259rinin inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sini ke\u00e7irdil\u0259r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, \u015fumerl\u0259r v\u0259 mayal\u0131lar (Amerika) m\u00fck\u0259mm\u0259l ulduz v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f sisteml\u0259rini bir-birind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz yaratm\u0131\u015fd\u0131lar. Platon \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 &#8220;\u0259fsan\u0259vi&#8221; Atlantida haqq\u0131nda m\u0259lumat verir. Leonardo da Vin\u00e7i g\u0259l\u0259c\u0259yin u\u00e7aqlar\u0131n\u0131n eskizl\u0259rini \u00e7\u0259kir v\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 bunlar g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131r. Homerin &#8220;\u0130lliada&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 Turoba (Troya) \u015f\u0259h\u0259rini on doqquzuncu \u0259srin sonlar\u0131na q\u0259d\u0259r &#8220;\u0259fsan\u0259&#8221; hesab ets\u0259l\u0259r d\u0259, \u015eliman bu \u015f\u0259h\u0259ri tap\u0131r.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Kimin n\u0259 dem\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq insan n\u0259slinin kosmosla ba\u011f \u0259laq\u0259si movcuddur v\u0259 bu \u00f6z\u00fcn\u00fc zaman-zaman g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Min ill\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin n\u0259 i\u015f\u011fal planlar\u0131 d\u0259yi\u015fdi, n\u0259 d\u0259 silahlar\u0131. Min ill\u0259r q\u0131l\u0131nc, qalxan, ox-yay, \u0259mud, niz\u0259, balta, qalxan silahlar\u0131, d\u00f6y\u00fc\u015f geyiml\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259di. Ancaq son y\u00fcz ild\u0259 h\u0259r \u015fey d\u0259yi\u015fdi, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 son q\u0131rx ild\u0259 &#8220;s\u00fcr\u0259tli d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r&#8221;in qar\u015f\u0131s\u0131nda duru\u015f g\u0259tir\u0259 bilmirik.<\/p>\n<p>Yerd\u0259ki insanlara texnologiyan\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn informasiyalar \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Bunu q\u0259dim misirlil\u0259rin biz\u0259 miras qoydu\u011fu &#8220;u\u00e7an bo\u015fqab&#8221; t\u0259svirl\u0259ri d\u0259 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, yer k\u00fcr\u0259si \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc zamanda deyil, d\u00f6rd-be\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc zamanda ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>Biz hal-haz\u0131rda \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc zamandan d\u00f6rd \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc zamana ke\u00e7id d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r\u0131q v\u0259 t\u0259biidir ki, bunun insanl\u0131\u011fa xeyri oldu\u011fu kimi f\u0259sadlar\u0131 da g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r. G\u00fccl\u00fc il\u0259 g\u00fccs\u00fcz\u00fcn m\u00fcharib\u0259si, &#8220;virus&#8221;lar\u0131n sava\u015f\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, hibrid sava\u015f\u0131 v\u0259 bir azdan kosmik m\u00fcharib\u0259l\u0259r adi hala \u00e7evril\u0259c\u0259k. G\u0259nc n\u0259sil bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 bunun u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u015fahidi olacaq.<\/p>\n<p>Bir d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 harasa bir &#8220;u\u00e7an bo\u015fqab&#8221; enir\u00a0 v\u0259 oradan skafandrada &#8220;qumanoid&#8221; d\u00fc\u015f\u00fcr. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, \u00f6t\u0259n \u0259srin doxsan\u0131nc\u0131 ill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r bel\u0259 hadis\u0259l\u0259ri r\u0259smi orqanlar insan t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn\u00fcn m\u0259hsulu say\u0131rd\u0131lar v\u0259 buna &#8220;uydurma&#8221;, y\u0259ni mif deyirdil\u0259r.<\/p>\n<p>On \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259srd\u0259 o qumanoidi yerd\u0259 g\u00f6r\u0259n insan fikirl\u0259\u015f\u0259rdi ki, onun yan\u0131na &#8220;Allah&#8221; g\u0259lib. &#8220;Allah&#8221;\u0131 &#8220;g\u00f6r\u0259n&#8221; insan qorxusundan s\u0259sini \u00e7\u0131xarm\u0131rd\u0131. Yaxud bilirdi ki, ona he\u00e7 kim inanmayacaq, ya da k\u00fcfr dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 dini konfessiya t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib olunacaq. S\u00f6z yox ki, y\u00fcks\u0259k v\u0259 ali d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 inki\u015faf etmi\u015f qumanoid g\u0259ldiyi kimi d\u0259 yoxa \u00e7\u0131xacaqd\u0131.<\/p>\n<p>Amma, be\u015f-alt\u0131 min il \u0259vv\u0259l insan \u00f6z\u00fcn\u00fcn mifoloji d\u00fcnyabax\u0131\u015f\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f v\u0259 bu d\u00fcnya bax\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcrk insanlar\u0131 t\u0259ktanr\u0131n\u0131 ba\u015fqa xalqlardan f\u0259rqli olaraq ortaya \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. Bu h\u0259m d\u0259 q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r\u0259 imkan vermi\u015fdir ki, sosial h\u0259yatda ya\u015famlar\u0131n\u0131 inam kimi t\u00f6r\u0259 bi\u00e7imin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131rs\u0131nlar. Sonradan t\u00f6r\u0259 inamlar\u0131, ya\u015fam t\u0259rzi mifologiyadan din\u0259 ke\u00e7id alanda ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdi.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin mifologiya d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7ox z\u0259ngindir. Bel\u0259 ki, &#8220;Zaman-M\u0259kan&#8221;, &#8220;Yaran\u0131\u015f&#8221;, &#8220;\u00d6l\u00fcb-dirilm\u0259&#8221;, &#8220;Ya\u015fam a\u011fac\u0131 v\u0259 Ya\u015fam suyu (dirilik suyu)&#8221;, mifl\u0259ri, eyni zamanda r\u0259q\u0259ml\u0259r (say), r\u0259ng, simvollar haqq\u0131nda mifl\u0259r g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 yaran\u0131\u015f\u0131ndan, \u00a0sosial ya\u015famda yaranm\u0131\u015f t\u00f6r\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 kosmik d\u00fcz\u0259n\u0259 aid G\u00f6y, Yer-sub, Da\u011f, A\u011fac kultlar\u0131 da m\u00f6vcud olub. Bu, t\u00fcrkl\u0259rin ilkin inanc yeri, tap\u0131naqlar\u0131 olub. &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221; dastan\u0131nda, el\u0259 indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 ilkin inanclara uy\u011fun olaraq &#8220;G\u00f6y haqq\u0131&#8221;, &#8220;Yer haqq\u0131&#8221;, &#8220;Su haqq\u0131&#8221;, &#8220;Da\u011f haqq\u0131&#8221;, &#8220;A\u011fac haqq\u0131&#8221; kimi andi\u00e7m\u0259l\u0259r var. Bu ondan ir\u0259li g\u0259lir ki, ta yaran\u0131\u015f\u0131ndan \u0259ski t\u00fcrkl\u0259r \u00f6zl\u0259rini G\u00f6y v\u0259 Yerl\u0259 v\u0259hd\u0259t hesab edibl\u0259r, onlar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olublar. El\u0259 indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259zi a\u011faclar\u0131 t\u00fcrkl\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259s hesab edibl\u0259r, ziyar\u0259t\u0259 gedibl\u0259r v\u0259 gedirl\u0259r, a\u011faca m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngli par\u00e7a k\u0259sikl\u0259ri ba\u011flay\u0131b arzu ed\u0259r, \u0259hd tutarlarm\u0131\u015f. El\u0259 indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 Nax\u00e7\u0131vana &#8220;\u018fshabi-K\u0259hf&#8221; ziyar\u0259tin\u0259 ged\u0259nd\u0259 \u0259hd edib b\u0259lli bir yerd\u0259 dayan\u0131l\u0131r. \u018fg\u0259r qayadan su damc\u0131s\u0131 onun ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259rdis\u0259, dem\u0259li \u00fcr\u0259yind\u0259 tutdu\u011fu arzu h\u0259yata ke\u00e7\u0259c\u0259k. Bel\u0259 misallar\u0131 \u00e7ox \u00e7\u0259km\u0259k olar, h\u0259tta bu kimi hadis\u0259l\u0259r xristianlarda, y\u0259hudil\u0259rd\u0259 v\u0259 dig\u0259r dinl\u0259r\u0259 tap\u0131nan xalqlarda da var. Bu onlar\u0131n inanc\u0131d\u0131r v\u0259 bu inanclar\u0131 islam v\u0259 dig\u0259r dinl\u0259r d\u0259 \u0259ll\u0259rind\u0259n ala bilm\u0259yib, q\u0131l\u0131nc, zor k\u00f6m\u0259k etm\u0259yib. T\u00fcrkl\u0259r t\u0259kc\u0259 Tanr\u0131ya ba\u011fl\u0131 deyildir, h\u0259m d\u0259 onun yerd\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131na, t\u0259bi\u0259t\u0259 ba\u011fl\u0131 idil\u0259r. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r t\u0259bi\u0259tin onlara Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n verildiyin\u0259 inan\u0131r v\u0259 onu kulta \u00e7evirirdi. Onlar ild\u0131r\u0131m\u0131 Tanr\u0131n\u0131n silah\u0131 hesab etmi\u015fl\u0259r. \u0130ld\u0131r\u0131m vuran a\u011fac\u0131 tap\u0131naq kimi q\u0259bul etmi\u015f v\u0259 ziyar\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s (qutsal) ata m\u0259zarl\u0131qlar\u0131 da vard\u0131r, indi d\u0259 m\u00f6vcuddur. H\u0259tta islam dini d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259dim inanclar\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259n ala bilm\u0259yib. \u0130slam dini yenig\u00fcn (novruz) bayram\u0131n\u0131 q\u0259bul v\u0259 qeyd d\u0259 etmir. Amma yeni g\u00fcn birinci g\u00fcn\u00fcnd\u0259 insanlar m\u0259zarl\u0131\u011fa ax\u0131\u015f\u0131r, \u00f6l\u0259nl\u0259ril\u0259 bayramla\u015f\u0131rlar. \u018fski t\u00fcrkl\u0259r, el\u0259 indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 inan\u0131rlar ki, \u00f6l\u0259nl\u0259rin ruhlar\u0131 bu d\u00fcnya il\u0259 o d\u00fcnya aras\u0131nda ba\u011f yarad\u0131r, \u0259laq\u0259 qurur.<\/p>\n<p>Herodot yaz\u0131r ki, Dara iskitl\u0259r\u0259 (skifl\u0259r\u0259) h\u00fccum ed\u0259nd\u0259 onlar d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fcl\u0259r, sad\u0259c\u0259 olaraq ucu-buca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n bozq\u0131rlarda (\u00e7\u00f6ll\u0259rd\u0259) yoxa \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. Dara onlara x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rir ki, m\u0259niml\u0259 niy\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, yoxsa m\u0259nd\u0259n qorxursunuz?<\/p>\n<p>Ona bel\u0259 cavab verirl\u0259r ki, biz he\u00e7 kimd\u0259n qorxmuruq, bozq\u0131rlarda bizd\u0259n g\u00fccl\u00fcs\u00fc d\u0259 yoxdur. \u018fg\u0259r s\u0259n biziml\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, o zaman bizim qutsal (m\u00fcq\u0259dd\u0259s) m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da\u011f\u0131t, onda bizim nec\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc olma\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z g\u00f6zl\u0259rinl\u0259 g\u00f6r\u0259rs\u0259n. El\u0259 d\u0259 olur. Bir s\u00f6zl\u0259, \u0259cdad kultuna bu g\u00fcn d\u0259 say\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131r, n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Kosmoqonik mifl\u0259r b\u0259z\u0259n real n\u0259tic\u0259l\u0259rini d\u0259 verir, g\u00fcn, ay, il saylar\u0131n\u0131 v\u0259 f\u0259sili, gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz\u00fc, g\u00fcnortan\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fc sisteml\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 imkan verirdi. Bunlar burada da \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rirdi. \u00c7\u00fcnki t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n mifologiyas\u0131nda, etnoqrafiyas\u0131nda, folklorunda, inam v\u0259 inanclar\u0131nda, kultlar\u0131n yaranmas\u0131nda g\u00f6y cisiml\u0259rinin (G\u00fcn, Ay, Ulduz) \u00f6n\u0259mli rolu v\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, \u0259cdad\u0131m\u0131z olan O\u011fuz xan\u0131n alt\u0131 o\u011flundan \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn ad\u0131 G\u00fcn, Ay v\u0259 Ulduz q\u0259dim kosmoloji bax\u0131\u015flara v\u0259 bilikl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Protot\u00fcrkl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r b\u0259zi t\u00fcrk boylar\u0131nda istifad\u0259 olunan G\u00f6y v\u0259 Yer-su kultudur.<\/p>\n<p>Eyni mifologiya h\u0259m q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259, h\u0259m d\u0259 \u015fumerl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcuddur, y\u0259ni \u0259vv\u0259l bir olan G\u00f6y v\u0259 Yer, sonradan ayr\u0131lm\u0131\u015f, aralar\u0131na hava doldurulmu\u015f, su v\u0259 od is\u0259 insana t\u0259kc\u0259 h\u0259yat m\u0259nb\u0259yi olmam\u0131\u015f, h\u0259m d\u0259 ya\u015fam m\u0259nb\u0259yi v\u0259 d\u00fcnya bax\u0131\u015f\u0131 vermi\u015fdir. Yenig\u00fcn\u00fcn d\u0259 (Novruzun) ba\u015flanmas\u0131 bu mifoloji sisteml\u0259 ba\u011fl\u0131 olsa da, sonradan reall\u0131qda bunu bayram kimi qeyd etmi\u015fl\u0259r v\u0259 indi d\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r Tanr\u0131n\u0131 g\u00f6yd\u0259 yerl\u0259\u015fdirir v\u0259 h\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259, el\u0259 hesab edirdil\u0259r ki, onunla \u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda ba\u011fl\u0131l\u0131q var. \u018fg\u0259r t\u00f6r\u0259l\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l edilm\u0259zs\u0259, bu ba\u011fl\u0131l\u0131q yoxa \u00e7\u0131xa bil\u0259r. Tanr\u0131 v\u0259 G\u00f6y t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 qutsal (m\u00fcq\u0259dd\u0259s) hesab edilirdi v\u0259 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc ki, xaqana hakimiyy\u0259t G\u00f6yd\u0259n g\u0259lir v\u0259 o Tanr\u0131 v\u0259 G\u00f6y t\u0259r\u0259find\u0259n se\u00e7ilmi\u015fl\u0259rd\u0259ndir. \u018fg\u0259r xaqan se\u00e7ilmi\u015fl\u0259rd\u0259ndirs\u0259, dem\u0259li onun soyu, boyu da se\u00e7ilmi\u015fl\u0259rd\u0259ndir. F.A\u011fas\u0131o\u011flu yuxar\u0131da ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz kitabda yaz\u0131r: &#8220;Protot\u00fcrk ata yurduna g\u0259lib 5-6 min il \u00f6nc\u0259 buradak\u0131 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n &#8220;Tanr\u0131&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc alan sumerl\u0259r kimi, \u00e7inlil\u0259r d\u0259 h\u0259min s\u00f6z\u00fc buradan 3-4 min il \u00f6nc\u0259 do\u011fuya k\u00f6\u00e7\u0259n t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n alm\u0131\u015flar. \u00c7in qaynaqlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran uy\u011fur t\u00fcrk\u00fc A.\u0130nay\u0259t yaz\u0131r ki, \u00e7in dilind\u0259 Tanr\u0131 v\u0259 G\u00f6y s\u00f6zl\u0259ri t\u00fcrk dilind\u0259n al\u0131nmad\u0131r. T\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 bu iki polisemantik s\u00f6z mifoloji qavramdan s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259ldiyi \u00fc\u00e7\u00fcn metaforik deyiml\u0259rd\u0259 h\u0259r ikisi &#8220;qutsal&#8221; anlamla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: &#8220;G\u00f6k tenri, Tanr\u0131xan, G\u00f6kt\u00fcrk, G\u00f6kb\u00f6ri. Elam yaz\u0131s\u0131nda da Kuk (G\u00f6y) Tanr\u0131 ad\u0131 ke\u00e7ir.&#8221;<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 G\u00f6y &#8220;ata&#8221; kimi, Yer is\u0259 &#8220;ana&#8221; kimi q\u0259bul edilirdi. Bu bax\u0131mdan torpa\u011fa, v\u0259t\u0259n\u0259 indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 &#8220;Ana torpaq&#8221;, &#8220;Ana v\u0259t\u0259n&#8221; deyirik.<\/p>\n<p>Yer d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcrd\u00fc: yer\u00fcst\u00fc v\u0259 yeralt\u0131. Protot\u00fcrkl\u0259rin mifoloji d\u00fcnya bax\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259m yer \u00fcst\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 yeralt\u0131 d\u00fcnyada h\u0259yat m\u00f6vcuddur v\u0259 onlar bir-birl\u0259rinin i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131rlar. B\u0259zi r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, yer \u00f6k\u00fcz\u00fcn, t\u0131sba\u011fan\u0131n, balinan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 duru\u015f g\u0259tirir. G\u00f6yl\u0259 Yer aras\u0131nda g\u00f6y\u00fc saxlay\u0131b \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 t\u00f6k\u00fclm\u0259y\u0259 qoymayan dir\u0259kl\u0259rdir, y\u0259ni da\u011flard\u0131r. &#8220;Sumer mifind\u0259 Yerl\u0259 G\u00f6y aras\u0131ndak\u0131 dir\u0259y\u0259 &#8220;duranki&#8221; deyirdil\u0259r.&#8221;<\/p>\n<p>Yen\u0259 sumer mifologiyas\u0131nda yer\u00fcst\u00fc sahibin ad\u0131 &#8220;Enki&#8221;, yeralt\u0131 d\u00fcnyan\u0131 idar\u0259 ed\u0259n &#8220;Yere\u015fkiqal&#8221; adlan\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim yunan mifologiyas\u0131nda da buna b\u0259nz\u0259r r\u0259vay\u0259tl\u0259r m\u00f6vcuddur. Bel\u0259 ki, yunanlar bel\u0259 hesab edirdil\u0259r ki, yer alt\u0131nda g\u00f6z\u00fc qanla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f, he\u00e7 bir qayda-qanun tan\u0131mayan &#8220;tartar&#8221;lar ya\u015fay\u0131rlar. \u00c7ingiz xan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 monqol-tatarlar Avropaya ayaq basanda din xadiml\u0259ri bel\u0259 hesab etdil\u0259r ki, Allah\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 g\u0259libl\u0259r v\u0259 yeralt\u0131 d\u00fcnyan\u0131n qap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131laraq &#8220;tartarlar&#8221;, y\u0259ni &#8220;tatarlar&#8221; yerin \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131x\u0131blar.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259 \u0259ski t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 &#8220;Da\u011f-da\u015f&#8221;, &#8220;Yada da\u015f&#8221;, &#8220;A\u011fac&#8221;, &#8220;Od v\u0259 Ocaq&#8221;, &#8220;Q\u0131l\u0131nc&#8221;, &#8220;T\u0259bi\u0259t&#8221;, &#8220;At&#8221;, &#8220;T\u0259k\u0259, qo\u00e7-qoyun v\u0259 maral&#8221;, &#8220;\u0130lan, \u0259jdaha v\u0259 ba\u011fa&#8221;, &#8220;Bozqurd&#8221; kultlar\u0131 m\u00f6vcud olmu\u015f v\u0259 h\u0259r kulta onlar qutsal olaraq baxm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">0 55 4 61 71 21 WHATSAPP\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YUNUS O\u011eUZ \u018fvv\u0259lini buradan oxuya bil\u0259rsiniz: https:\/\/mediazona.az\/?p=27866 Tap\u0131naqlar v\u0259 inanclar haqq\u0131nda \u0130nsan yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc axtarma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 nec\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n soru\u015fmu\u015f, buna uy\u011fun simvollar q\u0259bul etmi\u015fdir. H\u0259yat&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":27772,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,24,1],"tags":[],"class_list":["post-27872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27872"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27873,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27872\/revisions\/27873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}