{"id":27856,"date":"2025-07-21T15:24:30","date_gmt":"2025-07-21T11:24:30","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=27856"},"modified":"2025-07-21T15:24:30","modified_gmt":"2025-07-21T11:24:30","slug":"turk-etnonimi-v%c9%99-tor%c9%99l%c9%99ri-yunus-oguz-yazir-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=27856","title":{"rendered":"\u201cT\u00fcrk\u201d etnonimi v\u0259 t\u00f6r\u0259l\u0259ri &#8211; YUNUS O\u011eUZ yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>YUNUS\u00a0 O\u011eUZ<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fvv\u0259lini\u00a0 buradan oxuya bil\u0259rsiniz: <\/strong><\/p>\n<p><strong>https:\/\/mediazona.az\/?p=27848<\/strong><\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 d\u0259fn t\u00f6r\u0259nl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 &#8220;\u00f6l\u00fcm&#8221; ba\u015fqa bir anlam verir. Ruhun vucuddan \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fqa d\u00fcnyaya, y\u0259ni yeni bir d\u00fcnyaya k\u00f6cd\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirir. \u0130nsan \u00f6lm\u00fcr, h\u0259yat\u0131n\u0131 davam etdirir. Bir s\u00f6zl\u0259, insan\u0131n ruhu \u0259b\u0259didir v\u0259 o, h\u0259r zaman, h\u0259tta o d\u00fcnyada da biziml\u0259dir. Daha do\u011frusu, &#8220;\u00f6l\u00fcm&#8221;\u00fcn ruhunun o biri d\u00fcnyaya ke\u00e7m\u0259si, o dem\u0259kdir ki, ruh \u0259b\u0259didir, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 insan\u0131n &#8220;\u00f6l\u00fcm&#8221;\u00fc \u00f6l\u00fcm deyil, ba\u015fqa bir h\u0259yata ke\u00e7iddir. Bu anlamda ruhun \u0259b\u0259di ya\u015famas\u0131 mill\u0259tin ya\u015famas\u0131 dem\u0259kdir. Bu inanc f\u0259ls\u0259f\u0259si, \u0259slind\u0259 q\u00f6vm\u00fcn daha g\u00fccl\u00fc olmas\u0131 yolunu g\u00f6st\u0259rir, \u00e7\u00fcnki t\u00fcrk d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259, sava\u015flarla deyil, h\u0259m d\u0259 ruhu o biri d\u00fcnyaya k\u00f6\u00e7\u0259nl\u0259rin onlara yard\u0131m\u00e7\u0131 olmas\u0131 il\u0259 daha da g\u00fccl\u00fc olmas\u0131 ideyas\u0131na \u0259saslan\u0131r. \u018fslind\u0259 bu inanc f\u0259ls\u0259f\u0259si \u00e7ox b\u0259sit fikirl\u0259rl\u0259 d\u0259 t\u0259sdiql\u0259n\u0259 bil\u0259r: &#8220;Ke\u00e7mi\u015fin\u0259 da\u015f atma, g\u0259l\u0259c\u0259yini oxa tutarlar: &#8220;Bu bax\u0131mdan q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 d\u0259fn t\u00f6r\u0259nl\u0259ri (m\u0259rasiml\u0259ri) ke\u00e7mi\u015fl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi birl\u0259\u015fdir\u0259n bir \u0259sasd\u0131r, amildir, faktd\u0131r des\u0259k, yan\u0131lmar\u0131q.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan \u0259ski t\u00fcrkl\u0259r c\u0259naz\u0259 m\u0259rasiml\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif rituallar h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. Bu m\u0259rasiml\u0259r h\u0259m islamdan \u00f6nc\u0259 \u015eaman v\u0259 G\u00f6ytanr\u0131 inanclar\u0131na uy\u011fun kecirilmi\u015f, h\u0259m d\u0259 bu inanclar\u0131n b\u0259zi elementl\u0259ri islama da g\u0259tirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130bn Fadlan onuncu y\u00fczild\u0259 Orta Asiya v\u0259 \u0130til (Volqa) \u0259razil\u0259rini g\u0259z\u0259rk\u0259n O\u011fuz v\u0259 ba\u015fqa t\u00fcrk toplumlar\u0131n\u0131n ya\u015fam t\u0259rzini v\u0259 rituallar\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alaraq qeyd edir ki, o\u011fuzlar \u00f6l\u00fcl\u0259rini x\u00fcsusi bir t\u00f6r\u0259nl\u0259 d\u0259fn edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00d6l\u00fc \u00f6nc\u0259 t\u0259mizl\u0259nir (\u0130bn Fadlan t\u0259mizl\u0259m\u0259k dey\u0259nd\u0259 n\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011funu yazm\u0131r; silinir, yuyulur, yoxsa ba\u015fqa bir vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edilir?) v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda istifad\u0259 etdiyi paltar geyindirilir. X\u00fcsusi olaraq \u00e7uxa geyindirilir v\u0259 yan\u0131na ox-yay qoyulur. Bu \u00f6l\u0259n k\u0259sin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc kimliyini v\u0259 o d\u00fcnyada bu v\u0259zif\u0259ni da\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 inanc\u0131n\u0131 bildirir. Ayr\u0131ca olaraq \u00f6l\u0259n k\u0259sin \u0259lin\u0259 dolu taxta q\u0259d\u0259h verilir. Q\u0259d\u0259hin i\u00e7ind\u0259 &#8220;n\u0259biz&#8221; deyil\u0259n bir i\u00e7ki olur. Bu i\u00e7ki qurudulmu\u015f \u00fcz\u00fcmd\u0259n, qurudulmu\u015f xurmadan, arpa v\u0259 dar\u0131dan haz\u0131rlan\u0131r. Onun \u00f6n\u00fcn\u0259 &#8220;n\u0259biz&#8221; dolu taxta qab da qoyulur. Bu ona g\u00f6r\u0259dir ki, \u00f6l\u0259n k\u0259sin o biri d\u00fcnyaya yol\u00e7ulu\u011funda ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259 bilsin.<\/p>\n<p>Bundan sonra \u00f6l\u0259nin heyvanlar\u0131n\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 bird\u0259n y\u00fcz\u0259, iki y\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r qurban k\u0259sirl\u0259r. \u018ftl\u0259rini yeyib, ba\u015flar\u0131n\u0131, ayaqlar\u0131n\u0131, d\u0259ril\u0259rini v\u0259 quyruqlar\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131r, bunlar\u0131 k\u0259silmi\u015f a\u011faclar \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259brin ba\u015f\u0131na as\u0131r v\u0259 bunlar \u00f6l\u00fcn\u00fcn c\u0259nn\u0259t\u0259 ged\u0259rk\u0259n min\u0259c\u0259yi heyvanlard\u0131r, &#8211; dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fski t\u00fcrkl\u0259r, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u00f6n\u0259mli insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259zar an\u0131tlar\u0131 v\u0259 heyk\u0259ll\u0259r ucald\u0131rd\u0131lar. Bunlara Balba, yaxud Da\u015fbaba deyirdil\u0259r.<\/p>\n<p>S\u0259yyahlar, el\u00e7il\u0259r, d\u00f6vr\u00fc q\u0259l\u0259m\u0259 alan yazarlar da\u015fbabalar haqq\u0131nda maraql\u0131 bilgil\u0259r vermi\u015f, yas t\u00f6r\u0259nl\u0259rinin bir qismini q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015flar. Nizami G\u0259nc\u0259vi q\u0131p\u00e7aqlarda Da\u015fbaba t\u00f6r\u0259ninin geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r. Bel\u0259 ki, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r Da\u015fbaba \u00f6n\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259rk\u0259n, \u00f6l\u0259n\u0259 (qeyd ed\u0259k ki, Da\u015fbaba h\u0259r k\u0259s\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 qoyulurdu. Bu sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131n\u0131n o biri d\u00fcnyada t\u0259krar olunmas\u0131 anlam\u0131na g\u0259lirdi) say\u011f\u0131 olaraq sada\u011f\u0131ndan bir ox onun qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyurdular. Firudin A\u011fas\u0131o\u011flu &#8220;\u0130slam\u00f6nc\u0259si tarix&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;\u00d6t\u0259ki d\u00fcnya evin\u0259-basr\u0131\u011fa \u00e7ax\u0131r, yem\u0259k, su, silah, geyim, qab-qacaq n\u0259sn\u0259l\u0259ri, an b\u0259dizl\u0259ri (qo\u00e7, at) v\u0259 ya anlar\u0131n \u00f6zl\u00fcy\u00fcn\u00fc, \u0259tini, s\u00fcm\u00fcy\u00fcn\u00fc qoyard\u0131lar. Bas\u0131r\u0131q yan\u0131nda da\u015fdan yonulmu\u015f adam, at, qo\u00e7, qoyun, ba\u011fa (t\u0131sba\u011fa) b\u0259dizl\u0259rin qoyulmas\u0131 q\u0259dim \u00e7a\u011flardan b\u0259lidir. Bel\u0259 da\u015flar yonulmu\u015f fiqurlara uy\u011fun olaraq s\u0131\u011f\u0131nda\u015f, balbal, da\u015fbaba, da\u015fn\u0259n\u0259 (da\u015fana), s\u0131nda\u015f (s\u0131nta\u015f), da\u015fqo\u00e7, da\u015fat adlan\u0131r. B\u0259zi ba\u015fda\u015flar\u0131na at, maral, qo\u00e7, qu\u015f, b\u00f6r\u00fc fiqurlar\u0131 h\u0259kk olunurdu&#8221;.<\/p>\n<p>Bu m\u0259zarlarla yana\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 da\u015flar v\u0259 ya torpaq t\u00f6k\u00fcl\u0259n, kurqan ad\u0131 veril\u0259n d\u0259fn t\u00f6r\u0259ni g\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rd\u0259, o\u011fuzlarda v\u0259 dig\u0259r t\u00fcrk boylar\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu m\u0259zarlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 \u00f6l\u00fcy\u0259 aid \u0259\u015fyalar, silahlar, b\u0259z\u0259n qurban edilmi\u015f heyvanlar olurdu.<\/p>\n<p>\u018fmir Teymur tarixini, yaxud salnam\u0259sini yazan \u015e\u0259raf\u0259ddin \u0259l Y\u0259zdi &#8220;Z\u0259f\u0259rnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edir ki, Teymur Toxtam\u0131\u015fxanla D\u0259\u015fti Q\u0131p\u00e7aqda d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n zaman onun adl\u0131-sanl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259si \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018fmir Teymur bu \u00f6l\u00fcmd\u0259n \u00e7ox k\u0259d\u0259rl\u0259nir v\u0259 iki y\u00fcz minlik ordusuna \u0259mr verir ki, h\u0259r k\u0259s s\u0259rk\u0259rd\u0259nin q\u0259bri \u00f6n\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259nd\u0259 ora bir da\u015f ats\u0131n. Fikir verdinizmi, fanatik islam\u00e7\u0131 say\u0131lan h\u00f6kmdar \u0259ski t\u00f6r\u0259y\u0259 uy\u011fun m\u0259rasim ke\u00e7irir. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcnd\u0259n sonra q\u0259brin \u00fcst\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir da\u011f yaran\u0131r.<\/p>\n<p>Firudin A\u011fas\u0131o\u011flu yuxar\u0131da ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz kitabda kurqan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti haqq\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;Qazma torpaq (x\u0259nd\u0259k) bas\u0131r\u0131qlarda \u00f6l\u00fcn\u00fcn \u0259traf\u0131n\u0131 da\u015flar v\u0259 ya a\u011fac tirl\u0259rl\u0259 ba\u011flay\u0131b \u00fcst\u00fcn\u0259 da\u015f-torpaq y\u0131\u011f\u0131l\u0131r, kurqan adlanan bel\u0259 qabarma bas\u0131r\u0131qlar ki\u00e7ik t\u0259p\u0259cikd\u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259p\u0259l\u0259r\u0259d\u0259k m\u00fcxt\u0259lif ucal\u0131qda olur. Kurqan g\u0259l\u0259n\u0259yi m.\u00f6. IV minild\u0259n ba\u015flay\u0131b islama q\u0259d\u0259r, b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 XV \u0259sr\u0259d\u0259k davam etmi\u015fdir. \u018fvv\u0259ll\u0259r b\u0259sit formal\u0131 v\u0259 bas\u0131r\u0131\u011fa qoyulan \u0259\u015fyalar\u0131n q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n kurqanlar get-ged\u0259 b\u00f6y\u00fck forma alm\u0131\u015f, \u00f6l\u00fcn\u00fcn yan\u0131na qoyulan n\u0259sn\u0259 \u00e7e\u015fidl\u0259ri artm\u0131\u015fd\u0131r. Daha m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, z\u0259ngin b\u0259r-b\u0259z\u0259k n\u0259sn\u0259l\u0259ri il\u0259 heyranl\u0131q do\u011furan kurqanlar m.\u00f6. I min ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq \u0259n \u00e7ox saqa boylar\u0131ndan ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Kr\u0131mda, Qara d\u0259nizin quzey \u00e7\u00f6ll\u0259ri Azaq (Azov) d\u0259nizinin yaxalar\u0131 boyunca q\u0259dim q\u0259m\u0259r v\u0259 saqa boylar\u0131nda qalma \u00e7oxlu kurqan vard\u0131r. Zaporojye, Dnepropetrovsk b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 kurqanlara kazak, Xersonda tatar, Kr\u0131mda t\u00fcrk q\u0259bri deyilir. Xerson vilay\u0259tinin A\u015fa\u011f\u0131 Seroqoz q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 20 metr bir m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m saqa kurqan\u0131 da O\u011fuz kurqan\u0131 adlan\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, t\u00fcrk kurqanlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn Avrasiya boyu bollu\u011funa baxmayaraq (\u0259sas\u0259n q\u0259brin i\u00e7in\u0259 hans\u0131 \u0259\u015fyalar\u0131n qoyulmas\u0131 istisna olmaqla), ayinl\u0259rin nec\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda \u00e7ox az m\u0259lumata rast g\u0259linir. Maraql\u0131d\u0131r ki, d\u0259fn m\u0259rasiminin hans\u0131 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 ba\u015flay\u0131b, hans\u0131 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 bitm\u0259si haqq\u0131nda bilgi yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259dir. M\u00fcs\u0259lman d\u0259fnl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u0259 ba\u015f verdiyind\u0259n bilirik ki, d\u0259fn hardan ba\u015flay\u0131r, n\u0259 oxunur, nec\u0259 bitir. Amma islamaq\u0259d\u0259rki d\u00f6vrd\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 kurqan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ayinl\u0259rind\u0259n biz\u0259 g\u0259lib \u00e7atan m\u0259lumatlar m\u0259hduddur. Maraql\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131x\u0131r, bel\u0259 ki, bir \u00e7ox arxeoloqlar (M.Qimbutas, Q.N.H\u00fcmb\u0259tov, A.\u0130yessen v\u0259 ba\u015fqalar\u0131) kurqanlar\u0131 t\u0259dqiq ed\u0259r\u0259k bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc minillikd\u0259 Az\u0259rbaycanda yaran\u0131b. Bu ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 m\u0259xsus olsa da, Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259rin\u0259, sonradan is\u0259 b\u00fct\u00fcn Avrasiyaya yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da \u0130ki\u00e7ayaras\u0131 (D\u0259cl\u0259-F\u0259rat) \u00dcbeyd m\u0259d\u0259niyy\u0259til\u0259 s\u0131x t\u0259masda olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 ortal\u0131qda bel\u0259 bir sual yaran\u0131r: Xalqlar\u0131n genezisi, yaranma v\u0259 inki\u015faf tarixi b\u0259lli olsa da, b\u0259zi aliml\u0259r eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IV minilliy\u0259 aid olan kurqanlar\u0131 niy\u0259 irandilli boylara aid edirl\u0259r? Ax\u0131 tarix elmin\u0259 \u00e7oxdan m\u0259lumdur ki, farsdilli boylar indiki \u0130ran deyil\u0259n \u0259raziy\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l IX-VIII \u0259srl\u0259rd\u0259 k\u00f6c edibl\u0259r. Bu kurqanlar is\u0259 onlar\u0131n bu \u0259razil\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7 etm\u0259sind\u0259n \u00fc\u00e7 min il \u00f6nc\u0259 tikilib. H\u0259tta &#8220;O\u011fuznam\u0259&#8221; eposu kurqan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin yaranmas\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycanla ba\u011flay\u0131r. O\u011fuzxan burada olark\u0259n h\u0259r \u0259sg\u0259r\u0259 d\u0259fn m\u0259rasimi zaman\u0131 bir \u0259t\u0259k torpaq t\u00f6km\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn tap\u015f\u0131r\u0131q verir. N\u0259tic\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck bir kurqan yaran\u0131r v\u0259 O\u011fuzxan bu yerin ad\u0131n\u0131 (&#8220;az\u0259r&#8221; s\u00f6z\u00fc b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k anlam\u0131n\u0131 verir) Az\u0259rbaycan adland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>V.V. Radalov yaz\u0131r ki, b\u00f6y\u00fck da\u015f kurqanlar\u0131 ucaldan q\u0259dim \u00e7a\u011f insanlar\u0131 t\u00fcrkl\u0259r \u00a0idi.<\/p>\n<p>Kurqan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259dqiqat\u0131 bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r ki, protot\u00fcrkl\u0259rin ana v\u0259t\u0259ni M\u0259rk\u0259zi v\u0259 Orta Asiya deyil, Az\u0259rbaycan, Anadolu v\u0259 \u00d6n Asiyad\u0131r. Y\u0259ni bu kurqanlar\u0131n t\u0259dqiqat\u0131 imkan verir dey\u0259k ki, bu \u0259razil\u0259rd\u0259n b\u00fct\u00fcn Avrasiyaya yay\u0131lm\u0131\u015f protot\u00fcrkl\u0259r sonradan kurqan m\u0259d\u0259niyy\u0259tini aparm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Fikrimizi t\u0259sdiq edirmi\u015f kimi, F.A\u011fas\u0131o\u011flu yaz\u0131r: &#8220;Protot\u00fcrk uruqlar\u0131 \u00f6l\u00fcl\u0259rini q\u0131vr\u0131lm\u0131\u015f, b\u00fck\u00fcl\u00fc formada (bunun da r\u0259mzi m\u0259nas\u0131 bel\u0259dir ki, do\u011fu\u015fdan \u00f6nc\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 nec\u0259 olmusansa, o d\u00fcnyaya da el\u0259 d\u00f6n\u00fcrs\u0259n- Y.O.) bas\u0131r\u0131\u011fa qoyur, \u00fcz\u0259rin\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 oxra t\u00f6k\u00fcrd\u00fcl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bu etnik ad\u0259tl\u0259r b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 protot\u00fcrk uruqlar\u0131n\u0131n bas\u0131r\u0131q kulturu g\u0259l\u0259yini formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 onlar bu kulturu miqrasiya etdikl\u0259ri regionlara da\u015f\u0131m\u0131\u015flar. T\u00fcrk yas t\u00f6r\u0259ninin bir ne\u00e7\u0259 min il \u00d6n Asiyada ucalan s\u0259si tarixin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 Avrasiyan\u0131n \u00f6n\u0259mli b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n e\u015fidilm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t &#8220;kurqan&#8221; s\u00f6z\u00fc arxeologiya elmind\u0259 bir \u00e7ox dill\u0259r\u0259 ke\u00e7mi\u015f, d\u00fcnya v\u0259siq\u0259si qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu s\u00f6z\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif a\u00e7malarda vers\u0259l\u0259r d\u0259, kurqan s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259dir v\u0259 minill\u0259ri a\u015faraq g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Kurqan\u0131 qurmaqdan, tikm\u0259kd\u0259n \u0259lav\u0259 &#8220;qorumaq&#8221;, &#8220;qoruq yeri&#8221;, &#8220;gor evi&#8221;, &#8220;gor yeri&#8221;, &#8220;g\u00f6r\u00fck\u0259n&#8221;, &#8220;qurmaq&#8221; variantlar\u0131 kimi d\u0259 q\u0259bul ed\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>T\u00fcrk kurqanlar\u0131ndan tap\u0131lan \u0259v\u0259zsiz s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri h\u0259m tariximizi, h\u0259m d\u0259 etnik genezisi izl\u0259m\u0259y\u0259 imkan vers\u0259 d\u0259, \u00e7ox zaman &#8220;alim&#8221;l\u0259r siyasi sifari\u015f alaraq Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259l\u0259r vururlar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259rin toy t\u00f6r\u0259nl\u0259ri<\/p>\n<p>Toy m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, toy t\u00f6r\u0259ni evl\u0259nm\u0259 prosesinin \u0259vv\u0259li, ail\u0259 qurman\u0131n ilkin t\u0259m\u0259li v\u0259 \u00e7ox m\u00fcr\u0259kk\u0259b mexanizmdir, \u00e7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 budunun (xalq\u0131n) varl\u0131\u011f\u0131, onun qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etm\u0259si ail\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Toy t\u00f6r\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq qad\u0131n v\u0259 ki\u015finin (erk\u0259yin) nikaha, yaxud &#8220;izdivaca girm\u0259si dem\u0259kdir. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 &#8220;toy&#8221; y\u0131\u011f\u0131ncaq anlam\u0131na g\u0259lirdi. \u018fmir Teymur d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, bu, h\u0259m d\u0259 iclas m\u0259nas\u0131n\u0131 verirdi. Az\u0259rbaycanda v\u0259 Anadoluda &#8220;toy-d\u00fcy\u00fcn&#8221; anlam\u0131 evl\u0259nm\u0259 anlam\u0131na g\u0259lir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 toy m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u00e7ox q\u0259dim tarixi var, bel\u0259 ki, Assur yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 eram\u0131z\u0131n XIX-XVII \u0259srl\u0259rind\u0259 Assur \u00e7ar\u0131 t\u00fcrk b\u0259yinin q\u0131z\u0131n\u0131 o\u011fluna almaq ist\u0259yil\u0259 ona ba\u015fl\u0131q verm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edir.<\/p>\n<p>\u00c7ox g\u00fcman ki, bundan da y\u00fcz ill\u0259r, minill\u0259r \u00f6nc\u0259 d\u0259 evl\u0259nm\u0259 m\u0259rasimi t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 \u00e7ox ciddi bir atribut olaraq elin, oban\u0131n \u015f\u0259nlikl\u0259rin\u0259 v\u0259sil\u0259 olub. Bu \u0259sas \u015f\u0259nlikl\u0259rd\u0259n biri yeng\u00fcn (novruz) bayram\u0131d\u0131rsa, dig\u0259ri\u00a0 toy-d\u00fcy\u00fcn, evl\u0259nm\u0259kdir. T\u0259biidir ki, dig\u0259r t\u00f6r\u0259nl\u0259r d\u0259 m\u00f6vc\u00fcd olub v\u0259 onlar da h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Ancaq bu \u015f\u0259nlikd\u0259 b\u00fct\u00fcn oba ellikl\u0259 i\u015ftirak edirdi. Etiraf ed\u0259k ki, minill\u0259r ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq ke\u00e7\u0259n \u0259srin doxsan\u0131nc\u0131 ill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r el\u00e7ilik, toya haz\u0131rl\u0131q, toy g\u00fcn\u00fc m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 \u00e7ox az n\u0259sn\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdi. Lakin heyhat, qloballa\u015fma, texnikan\u0131n inki\u015faf\u0131 toy, yaxud evl\u0259nm\u0259 m\u0259rasiml\u0259rinin istiqam\u0259tini d\u0259yi\u015fdirmi\u015f v\u0259 n\u0259 yaz\u0131q ki, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri unutdurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan q\u00fcvv\u0259l\u0259r getdikc\u0259 daha da \u00e7oxal\u0131r.<\/p>\n<p>El\u00e7ilikd\u0259n tutmu\u015f, ni\u015fan v\u0259 evl\u0259nm\u0259 g\u00fcn\u00fc d\u0259 daxil olmaqla toyda b\u00fct\u00fcn soyun i\u015ftirak etm\u0259si s\u0131radan bir \u015fey deyil. Bu, o dem\u0259k idi ki, evliliyin m\u0259suliyy\u0259tini t\u0259kc\u0259 b\u0259y v\u0259 g\u0259lin da\u015f\u0131m\u0131r, h\u0259m\u00e7inin b\u00fct\u00fcn soy buna cavabdeh idi. T\u0259sad\u00fcf\u00fc deyil ki, o zamanlar bo\u015fanmalar yox d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259 olurdu. B\u0259y v\u0259 g\u0259lini yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259l\u0259r, q\u0259fil \u00f6l\u00fcml\u0259r,\u00a0 t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259ri (sel, z\u0259lz\u0259l\u0259, yan\u011f\u0131n v\u0259 s.) ay\u0131ra bil\u0259rdi. &#8220;Qo\u015fa qar\u0131yas\u0131n\u0131z&#8221; anlam\u0131 da buradan ir\u0259li g\u0259lirdi. Q\u0131rm\u0131z\u0131 duvaqda ev\u0259 g\u0259lin g\u0259l\u0259n q\u0131z, o evd\u0259n k\u0259f\u0259nd\u0259 \u00e7\u0131xmal\u0131 idi.<\/p>\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">0 55 4 61 71 21 WHATSAPP\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YUNUS\u00a0 O\u011eUZ \u018fvv\u0259lini\u00a0 buradan oxuya bil\u0259rsiniz: https:\/\/mediazona.az\/?p=27848 T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 d\u0259fn t\u00f6r\u0259nl\u0259ri Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 &#8220;\u00f6l\u00fcm&#8221; ba\u015fqa bir anlam verir. Ruhun vucuddan \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fqa d\u00fcnyaya, y\u0259ni yeni bir d\u00fcnyaya k\u00f6cd\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirir. \u0130nsan \u00f6lm\u00fcr,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":27772,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,24,1],"tags":[],"class_list":["post-27856","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27856","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27856"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27856\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27857,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27856\/revisions\/27857"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27856"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27856"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27856"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}