{"id":27776,"date":"2025-04-24T14:28:13","date_gmt":"2025-04-24T10:28:13","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=27776"},"modified":"2025-04-25T16:59:35","modified_gmt":"2025-04-25T12:59:35","slug":"turk-etnonimi-v%c9%99-tor%c9%99l%c9%99ri-yunus-oguz-yazir-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=27776","title":{"rendered":"\u201cT\u00dcRK\u201d etnonimi v\u0259 t\u00f6r\u0259l\u0259ri &#8211; YUNUS O\u011eUZ yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>YUNUS\u00a0 O\u011eUZ<\/strong><\/p>\n<p><strong>DAVAMI&#8230;<\/strong><\/p>\n<p><strong>l hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0<a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/587277\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/587277<\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>ll hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0<a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/588140\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/588140<\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>lll hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0<a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/588687\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/588687<\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>IV hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0<\/strong><a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/589406\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/589406<\/strong><\/a><\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi Strabonun \u0130beriyada yerl\u0259\u015fdirdiyi Tarrakon \u015f\u0259h\u0259ri tar\/tor\/tur termini il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 &#8220;tar&#8221;a yaln\u0131z t\u00fcrk dili anlam\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yana\u015f\u0131ld\u0131qda bu s\u00f6z\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Daha sonra Strabon yaz\u0131r: &#8220;Tarrakondan yol \u0130berd\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Saqunta v\u0259 Setabey\u0259 girir&#8221;.<\/p>\n<p>Saqunt \u015f\u0259h\u0259ri g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, &#8220;saq&#8221; etnonimi il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Saqlar haqq\u0131nda biz yuxar\u0131da qism\u0259n b\u0259hs etmi\u015fdik. M.Ka\u015f\u011fariy\u0259 g\u00f6r\u0259 sak \/ saq i\u015fd\u0259 hu\u015fyar, ay\u0131q, zir\u0259k olan adama deyilirdi. Zir\u0259k adamlar eyni zamanda &#8220;sak\u0259r&#8221; adlan\u0131rd\u0131, g\u00f6z\u0259t\u00e7inin ay\u0131q olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6yl\u0259n\u0259n s\u00f6z sak-sak idi.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, ist\u0259r Az\u0259rbaycan, ist\u0259r Orta Asiya, ist\u0259r Qara d\u0259niz \u0259razil\u0259rind\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015f kurqan abid\u0259l\u0259rind\u0259ki arxeoloji materiallar eynilik t\u0259\u015fkil edir. Bu da \u0259sas verir ki, &#8220;iskit, saq, t\u00fcrk tayfalar\u0131 bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 &#8211; t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 malikdir&#8221; fikrini s\u00f6yl\u0259y\u0259k.<\/p>\n<p>Firidun A\u011fas\u0131 o\u011flu &#8220;Q\u0259dim t\u00fcrk eli &#8211; saqa-q\u0259m\u0259r boylar\u0131&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;Ba\u015fqa t\u00fcrk xalqlar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r az\u0259r xalq\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapmas\u0131nda saqa boylar\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Islamaq\u0259d\u0259rki tarixi qaynaqlar min ild\u0259n art\u0131q bir d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n b\u0259lg\u0259l\u0259rl\u0259 saqa boylar\u0131n\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259r, qurdu\u011fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, onlar\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fc, etnoqrafiyas\u0131, etnik g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259ri v\u0259 mifologiyas\u0131 haqq\u0131nda z\u0259ngin m\u0259lumat verir&#8221;. Daha sonra F.A\u011fas\u0131o\u011flu saqalar\u0131n ilk d\u0259f\u0259 harada m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda q\u0259dim qaynaqlara istinad\u0259n maraql\u0131 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr:<\/p>\n<p>&#8220;Az\u0259r xalq\u0131n\u0131n q\u0259dim ad\u0131n\u0131 bildir\u0259n azlar (az \u0259rl\u0259r) kimi q\u0131z\u0131l v\u0259 saqar boylar\u0131 da Do\u011fu ell\u0259r\u0259 Az\u0259rbaycandan getmi\u015fl\u0259r. Do\u011fudak\u0131 q\u0131z\u0131l boylar\u0131n\u0131n bassaqar uru\u011fu da &#8220;ba\u015f saqar&#8221; etnonimi il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Saqar v\u0259 soqat boylar\u0131nda f\u0259rq yaln\u0131z topluluq bildir\u0259n az\/\u0131t \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259ri oldu\u011fundan &#8220;ba\u015f saqalar&#8221; anlam\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdir\u0259n ba\u015f saqar v\u0259 massaget etnonimi sinonim adlard\u0131r. Saqalar\u0131n quzey v\u0259 do\u011fu \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7ib getm\u0259sini s\u00fcbut ed\u0259n faktlardan biri d\u0259 G\u00fcney-Do\u011fu Anadoluda bir ne\u00e7\u0259 saqa ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ninin A\u015f\u015fur qaynaqlar\u0131nda qeyd olunmas\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, miladdan \u00f6nc\u0259 XII \u0259srd\u0259 Van g\u00f6l\u00fcnd\u0259n g\u00fcneyd\u0259 saqa adl\u0131 iki k\u0259nd v\u0259 miladdan \u00f6nc\u0259 VIII \u0259srd\u0259 D\u0259cl\u0259nin yuxar\u0131 axar\u0131ndan Saka (Sakka) adl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni A\u015f\u015fur qaynaqlar\u0131nda yer alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>N.V.Qriqoryev &#8220;Sakka&#8221; terminini iki &#8220;k&#8221; il\u0259 &#8220;Skif xalqlar\u0131 saklar haqq\u0131nda&#8221; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 be\u015f d\u0259f\u0259 halland\u0131r\u0131b. D.Aytmuratov is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#8220;T\u00fcrk etnoniml\u0259ri&#8221; kitab\u0131nda qeyd edir ki, &#8220;sak&#8221; etnonimini yaln\u0131z t\u00fcrk materiallar \u0259sas\u0131nda izah etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>O, &#8220;sak&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc &#8220;h\u00f6rm\u0259k&#8221; v\u0259 &#8220;toxunmaq&#8221; anlam\u0131 kimi verir v\u0259 bunu eyni zamanda, saklar\u0131n sa\u00e7lar\u0131n\u0131n h\u00f6r\u00fclm\u0259si, yaxud sa\u00e7 formas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. Saklar\u0131n &#8211; massagetl\u0259r Az\u0259rbaycanda, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131nda ya\u015famas\u0131n\u0131 Strabondan be\u015f y\u00fcz il \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f Herodot da t\u0259sdiq edir. O yaz\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;K\u00f6\u00e7\u0259ri iskitl\u0259r Asiyada ya\u015fay\u0131rd\u0131. Massagetl\u0259rl\u0259 sava\u015fda m\u0259\u011flub olanda Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7ib kimmerl\u0259rin yan\u0131na k\u00f6\u00e7 etdil\u0259r (deyirl\u0259r iskitl\u0259r\u0259 m\u0259xsus olan \u00f6lk\u0259d\u0259 ta q\u0259dimd\u0259n kimmerl\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131lar)&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Asiya&#8221; dedikd\u0259 b\u0259zi aliml\u0259r bel\u0259 hesab edirl\u0259r ki, bu yaln\u0131z Orta Asiya, yaxud M\u0259rk\u0259zi Asiya ola bil\u0259r v\u0259 X\u0259z\u0259rin q\u0259rb hiss\u0259si is\u0259 Azovaq\u0259d\u0259rki b\u00f6y\u00fck bir \u0259razi hesab edil\u0259 bilm\u0259z. Amma q\u0259dimd\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m kitablar yazan m\u00fc\u0259llifl\u0259r bel\u0259 hesab etmirdil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 strabon yaz\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;Tanaisd\u0259n (Rostov yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bu q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rin xarabal\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 qal\u0131r, h\u0259m d\u0259 Don \u00e7ay\u0131n\u0131n \u0259ski ad\u0131d\u0131r &#8211; Y.O.) v\u0259 Meotidd\u0259n (Azov d\u0259nizi &#8211; Y.O.) tavr\u0131n o biri t\u0259r\u0259fin\u0259 Asiya vilay\u0259tl\u0259ri uzan\u0131r. Tavr\u0131n da\u011f silsil\u0259si Asiyan\u0131 iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcr&#8230; Yunanlar \u015fimala do\u011fru uzanan materikin bu hiss\u0259sini &#8220;\u0130\u015f Tavr&#8221;, c\u0259nuba do\u011fru uzanan hiss\u0259sini is\u0259 &#8220;D\u0131\u015f Tavr&#8221; adland\u0131r\u0131rlar. Tanais v\u0259 Meotid \u0259razil\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n vilay\u0259tl\u0259r Tavr\u0131n &#8220;i\u00e7&#8221; \u0259razisin\u0259 aiddir. Bu hiss\u0259l\u0259rd\u0259n birincisi Kaspi d\u0259nizi il\u0259 Evksin Pont (Qara d\u0259niz &#8211; Y.O.) aras\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Bu vilay\u0259tl\u0259r d\u0259 Hirkan d\u0259nizi (X\u0259z\u0259r d\u0259nizi &#8211; Y.O.) Pont aras\u0131nda Qafqaz da daxil olmaqla Meotid savromatlar\u0131 v\u0259 savromatlar, iberl\u0259r v\u0259 albanlar, h\u0259m\u00e7inin skif, axey, ziq v\u0259 qenioxlar ya\u015fay\u0131rlar; Hirkan d\u0259nizinin arxas\u0131nda is\u0259 skif, girkan, parf, baktriy v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si ya\u015fay\u0131r&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259ri Pompey Troq v\u0259 Siciliyal\u0131 Diodor da t\u0259sdiq edir. Pompey troq yaz\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;<strong>I kitab. (5)\u00a0<\/strong>Tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 A\u015f\u015fur \u00e7ar\u0131 Nin qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259ri tutma\u011fa ba\u015flad\u0131 (6). Do\u011frudur, daha q\u0259dim \u00e7a\u011flarda Misir \u00e7ar\u0131 Vezois v\u0259 Saqat \u00e7ar\u0131 Tunay da (bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259 bulunmu\u015flar); Bunlardan birincisi Ponta, ikincisi is\u0259 Misir\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015fdi.<\/p>\n<p><strong>II kitab. (3.1)\u00a0<\/strong>Skitl\u0259r Asiya \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q etm\u0259y\u0259 nail olmu\u015f, \u00f6zl\u0259ri is\u0259 n\u0259 m\u0259\u011flub, n\u0259 d\u0259 ba\u015fqas\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259tin\u0259 tabe olmu\u015flar, (2) Pers \u00e7ar\u0131 Dariusu biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131qla Skifiyadan qovmu\u015f, (3) Kuru\u015fu b\u00fct\u00fcn qo\u015funu il\u0259 birlikd\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, (4) eyni \u015f\u0259kild\u0259 ordu ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 b\u00f6y\u00fck Aleksandr Zorizionu qo\u015funu il\u0259 birg\u0259 darmada\u011f\u0131n etmi\u015fdil\u0259r&#8230;, (6) q\u00fcdr\u0259tli Parth v\u0259 Baktriya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini qurdu, (7) Skit xalq\u0131 h\u0259m daxil\u0259n, h\u0259m sava\u015fda z\u0259hmli, b\u0259d\u0259nc\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 m\u00f6hk\u0259mdir, onlar itirm\u0259 duy\u011fusu olan he\u00e7 n\u0259 axtarm\u0131r, qalib g\u0259l\u0259nd\u0259 is\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259td\u0259n savay\u0131 he\u00e7 n\u0259 ummurlar.<\/p>\n<p><strong>XI kitab. (1.1)\u00a0<\/strong>Bel\u0259 ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 romal\u0131larla \u00f6z aralar\u0131nda ikiy\u0259 b\u00f6lm\u00fc\u015f v\u0259 indiki Do\u011fu \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q ed\u0259n parthlar skit qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir. (2) Bu onlar\u0131n ad\u0131ndan da m\u0259lumdur, \u00e7\u00fcnki skit dilind\u0259 &#8220;pard\u0131&#8221; s\u00f6z\u00fc qa\u00e7anlar\u0131 bildirir&#8221;.<\/p>\n<p>Siciliyal\u0131 Diodor is\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;\u0130ndi d\u0259 (hindlil\u0259rl\u0259) qon\u015fu \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u0259skun olan skitl\u0259r\u0259 ke\u00e7\u0259k. Onlar \u0259vv\u0259ll\u0259r o q\u0259d\u0259 rd\u0259 b\u00f6y\u00fck olmayan q\u0259bil\u0259l\u0259r d\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar, lakin sonralar t\u0259dric\u0259n \u00f6zl\u0259rinin artan qo\u00e7aql\u0131\u011f\u0131, h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc il\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259r z\u0259bt edib \u00f6z boylar\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t v\u0259 iqtidar sahibi etdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r onlar azsayl\u0131 olub Araz q\u0131ra\u011f\u0131nda ya\u015fay\u0131rlar, \u015fan-\u015f\u00f6hr\u0259tsiz olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlara h\u0259qar\u0259tl\u0259 bax\u0131l\u0131rd\u0131; lakin h\u0259l\u0259 q\u0259dim vaxtlardan strateji bacar\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n sava\u015fqan ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Qafqaza q\u0259d\u0259r da\u011flarda, Meotiy g\u00f6l\u00fcn sahill\u0259rind\u0259ki d\u00fcl\u0259rd\u0259 v\u0259 tanais \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259rki sair b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u00f6lk\u0259 \u0259ld\u0259 etdil\u0259r&#8230; (4) Xeyli vaxt ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra Tanais \u00e7ay\u0131ndan o t\u0259r\u0259f\u0259 Trakiyaya q\u0259d\u0259r geni\u015f \u0259razil\u0259ri d\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 tabe edib, h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rini ba\u015fqa istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ltdil\u0259r, Misirin Nil \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r \u00f6zl\u0259rinin h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yayd\u0131lar&#8221; [95. 31].<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, b\u00fct\u00fcn q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259r saq \/ k-lar\u0131n ilkin yurdlar\u0131 kimi Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolunun oldu\u011funu qeyd edir. Qiyas\u0259ddin Qeybullayev &#8220;Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan&#8221; kitab\u0131nda qeyd edir ki, Albaniya torpaqlar\u0131nda &#8220;Alban&#8221; etnik ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yanlardan ba\u015fqa, e.\u0259. VIII y\u00fczild\u0259n etibar\u0259n t\u00fcrk k\u00f6k\u0259nli kimmer, sak v\u0259 quqar\u0131ar\u0131n ya\u015famalar\u0131 he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259sizdir. Miladdan \u00f6nc\u0259 burada t\u00fcrkdilli aran, qarqar, k\u0259ng\u0259r, t\u0259rt\u0259r, suvar, gul, pe\u00e7eneq xalqlar\u0131n\u0131n ya\u015famalar\u0131 bir faktd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eumerc\u0259 &#8220;\u015fab&#8221; m\u00f6vcud olub, m\u0259nas\u0131 &#8220;orta&#8221; dem\u0259kdir. \u00dcmumt\u00fcrkc\u0259d\u0259 &#8220;\u015fab&#8221; termininin m\u00fcxt\u0259lif variantlar\u0131 m\u00f6vcuddur; \u015fab\/\u00e7ap\/\u015fak\/\u00e7ak\/sak-\u0131n m\u0259nas\u0131 &#8220;b\u00f6l&#8221;, &#8220;do\u011fra&#8221;, &#8220;ortadan \u00e7ap&#8221;, &#8220;b\u0259rab\u0259r hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l&#8221; anlam\u0131n\u0131 verir. \u00c7ox g\u00fcman ki, sak etnoniminin d\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259nlik, \u0259r\u0259nlik, \u00e7apmaq-do\u011framaq, q\u0259hr\u0259manl\u0131q kimi anlamaq olar.<\/p>\n<p><em>Bel\u0259likl\u0259, saq(k)lar kiml\u0259rdir?<\/em><\/p>\n<p>Do\u011frusu, XVII-XVIII \u0259srl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r &#8220;saq (k)&#8221;lar\u0131n milli kimlik problemi m\u00f6vcud deyildi. Yunan m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f min il fasil\u0259siz tarix yazan Bizans m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r saq, hun, iskitl\u0259r t\u00fcrk boylar\u0131 kimi q\u0259l\u0259m\u0259 aln\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, Bizans imperatoru I Aleksey Komininin q\u0131z\u0131 Anna Kominina d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u0259\u015fhur tarix\u00e7isi v\u0259 yazar\u0131 idi. Anna Kominina atas\u0131na h\u0259sr etdiyi &#8220;Aleksiada&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 XI \u0259srin sonu, XII \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259ri qeyd ed\u0259rk\u0259n daha \u00e7ox t\u00fcrkl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n yaz\u0131r v\u0259 onlar\u0131 tez-tez skif (iskit) adland\u0131r\u0131r. M\u0259lumdur ki, Bizans imperatorunun qo\u015fununda m\u0259\u015fhur t\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri olub. Anna Kominina onlardan ikisinin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. Biri uz\/quz tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131na uy\u011fun olaraq Uz, dig\u0259ri is\u0259 yen\u0259 d\u0259 uz\/quz tayfas\u0131na aid olan \u018frgir Qaraca adlan\u0131rd\u0131. \u018fsas m\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, xan\u0131m yazar qeyd edir ki, onun atas\u0131 q\u0131p\u00e7aqlardan ibar\u0259t bir ordu yaratm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 sarayda uz\/quzlar\u0131, q\u0131p\u00e7aqlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 birlikd\u0259 skif (iskit) adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Qay\u0131daq Strabonun &#8220;Co\u011frafiya&#8221; kitab\u0131na. O yaz\u0131r: &#8220;Keltiberl\u0259rd\u0259n \u015fimalda varonlar ya\u015fay\u0131rlar&#8230; Onlar\u0131n \u015f\u0259h\u0259ri Variy &#8211; \u0130berin ke\u00e7idind\u0259 yerl\u0259\u015fir&#8230; onlar\u0131n vilay\u0259tl\u0259ri barmetl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fir, hans\u0131 ki, m\u00fcasirl\u0259ri onlar\u0131 bardullar adland\u0131r\u0131rlar. Q\u0259rbd\u0259 is\u0259 Astur, Kallan, Vakkeyl\u0259rin bir hiss\u0259si yerl\u0259\u015fir&#8230; Saqobriq v\u0259 Bilbilis \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri keltiberl\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, bu t\u00fcrk toponiml\u0259ri v\u0259 etnoniml\u0259ri haqq\u0131nda eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l Strabon yaz\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n o, varon etnonimi qeyd edir v\u0259 onlar\u0131n \u015f\u0259h\u0259rini Variy adland\u0131r\u0131r. &#8220;Var&#8221; termini &#8220;m\u00f6vcud&#8221; m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Eyni zamanda L.N.Qumilyov da qeyd edir ki, avarlar\u0131 b\u0259z\u0259n &#8220;var&#8221; da adland\u0131r\u0131blar.<\/p>\n<p>Mahmud Ka\u015f\u011farid\u0259 &#8220;var&#8221; s\u00f6z\u00fc m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nalar verir:<\/p>\n<p>&#8220;Bar = var, m\u00f6vcud<\/p>\n<p>Barl\u0131q = varl\u0131, z\u0259ngin<\/p>\n<p>Bar = b\u00f6y\u00fck<\/p>\n<p>Bar = peyda olmaq, verm\u0259k (ber)<\/p>\n<p>Bar = varmaq, getm\u0259k<\/p>\n<p>&#8220;Var\/bar&#8221; s\u00f6z\u00fc &#8220;Q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6zl\u00fcy\u00fc&#8221;nd\u0259 d\u0259 dem\u0259k olar ki, eyni anlamlar\u0131 verir:<\/p>\n<p>Bar = var Bar = n\u0259qd Bar = getm\u0259k, yola \u00e7\u0131xmaq Bar = vurnuxmaq Bar = yoxa \u00e7\u0131xmaq Bar = \u00f6lm\u0259k (barur sen bu malin azunda qalurs\u0259n &#8211; \u00f6l\u0259c\u0259ks\u0259n, var-d\u00f6vl\u0259tins\u0259 bu d\u00fcnyada qalacaq) Bariy = y\u00fcr\u00fcm\u0259k, g\u00f6nd\u0259rm\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259lki f\u0259sild\u0259 biz alanlar haqq\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131q. L.N.Qumilyov &#8220;Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r&#8221; kitab\u0131nda qeyd edir ki, Kuban\u0131n sahill\u0259rind\u0259 Bizans\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi olan alanlar yunanlara yeni bir xalq\u0131n &#8211; avarlar\u0131n meydana g\u0259lm\u0259si m\u0259lumat\u0131n\u0131 verdi. Xat\u0131rladaq ki, bu hadis\u0259l\u0259r eram\u0131z\u0131n VI \u0259srind\u0259 ba\u015f verib v\u0259 avar t\u00fcrkl\u0259ri ilk d\u0259f\u0259 bu zaman Bizans m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rilib.<\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">0 55 4 61 71 21 WHATSAPP<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YUNUS\u00a0 O\u011eUZ DAVAMI&#8230; l hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/587277 ll hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/588140 lll hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/588687 IV hiss\u0259ni buradan oxuya bil\u0259rsiniz:\u00a0https:\/\/olaylar.az\/news\/edebiyyat\/589406 G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi Strabonun \u0130beriyada yerl\u0259\u015fdirdiyi Tarrakon \u015f\u0259h\u0259ri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":27772,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,24,1],"tags":[],"class_list":["post-27776","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27776"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27777,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27776\/revisions\/27777"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/27772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}