{"id":26239,"date":"2023-09-19T10:50:43","date_gmt":"2023-09-19T06:50:43","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=26239"},"modified":"2023-09-19T10:50:43","modified_gmt":"2023-09-19T06:50:43","slug":"qizil-alma-yunus-oguz-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=26239","title":{"rendered":"Q\u0131z\u0131l Alma &#8211; Yunus O\u011fuz yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Dostum Az\u0259r Turan\u0131n 60 illiyin\u0259<\/p>\n<p>Esse<\/p>\n<p>U\u015faq vaxt\u0131 yuxular\u0131nda &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma&#8221; g\u00f6r\u0259rdi. Amma anlam\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259zdi. O zaman o q\u0259d\u0259r na\u011f\u0131llar, dastanlar oxumu\u015fdu ki, el\u0259 bilirdi ona buta veribl\u0259r. H\u0259v\u0259sl\u0259 daha \u00e7ox oxuyard\u0131. Oxuduqca oxuyard\u0131. Bir g\u00fcn atas\u0131 \u0130mamverdi ki\u015fid\u0259n soru\u015fdu ki, yuxular\u0131mda &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma&#8221; g\u00f6r\u00fcr\u0259m, bu n\u0259 dem\u0259kdir? El aras\u0131nda \u00e7ox tan\u0131nan, ziyal\u0131 m\u00f6vqeyi olan \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim x\u0259fifc\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259di, amma cavab verdi ki, bel\u0259 \u015feyl\u0259ri bilm\u0259k s\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn tezdir, s\u0259n oxuma\u011f\u0131n\u0131, yazma\u011f\u0131n\u0131 davam et. M\u0259n\u0259 verdiyin sual\u0131n cavab\u0131n\u0131 s\u0259tirl\u0259rin aras\u0131nda tapacaqsan. Sovetl\u0259r Birliyinin q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n dal\u0131 da, qaba\u011f\u0131 da k\u0259s\u0259n bir zamanda \u0259n g\u00f6z\u0259l cavab bu idi.<br \/>\nAtas\u0131n\u0131n bu cavab\u0131 ona b\u0259s etdi. Oxuduqca s\u0259tirl\u0259rin aras\u0131n\u0131 oxuyurdu, yazd\u0131qca \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259, m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ox az adam\u0131n ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc s\u0259tiralt\u0131 m\u0259nalar\u0131 qeyd edirdi. N\u0259d\u0259n yaz\u0131rd\u0131sa son n\u00f6qt\u0259d\u0259 &#8220;Turana &#8211; Q\u0131z\u0131l Alma&#8221;ya g\u0259lib dayan\u0131rd\u0131. \u0130\u00e7ind\u0259ki o yan\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u0259 bilmirdi, yazd\u0131qca yaz\u0131rd\u0131. Tilsim i\u00e7ind\u0259 tilsim\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Bir tilsimi a\u00e7\u0131rd\u0131, o biri tilsim qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. D\u00f6z\u00fcrd\u00fc, s\u0259bri da\u015f de\u015firdi, ancaq usanm\u0131rd\u0131, yorulmurdu. Toz basm\u0131\u015f, Kremlin biz\u0259 unutdurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259dqiq edirdi, yaz\u0131rd\u0131, arxivl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131rd\u0131. He\u00e7 kim\u0259 fikir verm\u0259d\u0259n atas\u0131n\u0131n n\u0259sih\u0259t etdiyini d\u0259rk edirdi.<br \/>\nKiml\u0259ri o t\u0259dqiq etmirdi. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n fikir babalar\u0131n\u0131 oxuyurdu, yaz\u0131rd\u0131. Ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, sovetl\u0259r bu dahil\u0259ri onlardan niy\u0259 gizl\u0259dib.<br \/>\nMahmud Qa\u015fqarl\u0131, \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi, \u0130smay\u0131l b\u0259y Qasp\u0131ral\u0131, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, \u018fhm\u0259d A\u011fao\u011flu, Nihat Ats\u0131z, Z\u0259ki V\u0259lidi To\u011fan, B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259, \u00c7ingiz Aytmatov v\u0259 onlarla d\u00fchalar onun t\u0259dqiqat obyektin\u0259 \u00e7evrildil\u0259r.<br \/>\nBir g\u00fcn anlad\u0131 ki, fikir babalar\u0131n\u0131 bir yer\u0259 y\u0131\u011fanda &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma-Turan&#8221; eyl\u0259yir. &#8220;Turan&#8221;, &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma&#8221; el\u0259 onun butas\u0131 imi\u015f.<br \/>\nBa\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, ideya v\u0259 h\u0259d\u0259f olmazsa, \u0259n m\u00fcasir silahlarla silahlanm\u0131\u015f \u0259sg\u0259r m\u00fcharib\u0259d\u0259 yen\u0259 uduzacaq, \u00e7\u00fcnki, o bilm\u0259y\u0259c\u0259k n\u0259yin u\u011frunda vuru\u015fur, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130\u00e7i bo\u015f olan \u0259sg\u0259rin qaba\u011f\u0131nda durma\u011fa n\u0259 var ki? \u018fsg\u0259r\u0259 h\u0259d\u0259f g\u00f6st\u0259r, durmadan d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259c\u0259k, vuru\u015facaq. H\u0259m d\u0259 ideya v\u0259 h\u0259d\u0259f c\u0259miyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rini bir araya g\u0259tirib xalq ed\u0259c\u0259k. Xalq\u0131 is\u0259 Orduya \u00e7evir\u0259c\u0259k. O q\u0259l\u0259mil\u0259 sava\u015f\u0131rd\u0131, onu s\u00fcng\u00fcy\u0259 \u00e7evirdi. Onun q\u0259l\u0259mi h\u0259d\u0259f g\u00f6st\u0259rirdi. Q\u0131z\u0131l Alma-Turan. \u0130nan\u0131rd\u0131 ki, ideya minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n beynin\u0259 hopandan sonra bu xalq\u0131 he\u00e7 kim dayand\u0131ra bilm\u0259z. \u018fvv\u0259lc\u0259 ideyan\u0131 m\u0259nims\u0259tdirm\u0259k, sonra h\u0259d\u0259fi g\u00f6st\u0259rm\u0259k. O bel\u0259 d\u0259 edirdi.<br \/>\nOtuzuncu ill\u0259rd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n beyinl\u0259ri sovet rejimi m\u0259hv etdikc\u0259 &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma&#8221; haqq\u0131nda fikirl\u0259\u015f\u0259n ziyal\u0131lar s\u00fcr\u0259tl\u0259 azal\u0131rd\u0131. Bil\u0259nl\u0259rin d\u0259 b\u0259zil\u0259ri susma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirdil\u0259r. Sovet ma\u015f\u0131n\u0131 bu ideyalardan k\u0259narda \u00f6z\u00fcn\u00fcn yeni h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n insanlar yeti\u015fdirirdi. Qorxu il\u0259, pul il\u0259, \u0259namlarla, \u015firnikl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 bu insanlar c\u0259miyy\u0259tin p\u0259rd\u0259 arxas\u0131nda yat\u0131b qalan h\u0259d\u0259fl\u0259rini gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. \u00c7ox zaman da buna nail olurdular. C\u0259miyy\u0259t \u00f6z tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259k bel\u0259 ist\u0259mirdi, \u00e7\u00fcnki ta u\u015faql\u0131qdan beyinl\u0259r yuyulurdu, &#8220;sovet v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131&#8221; deyil\u0259n bir m\u0259fhum ortal\u0131\u011fa at\u0131l\u0131rd\u0131.<br \/>\nAmma, cidan\u0131 \u00e7uvalda gizl\u0259tm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 kimi fikir babalar\u0131m\u0131z\u0131n da biz\u0259 miras qoydu\u011fu ideya v\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259r \u00e7ox tezlikl\u0259 ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z aras\u0131nda s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u0130deya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi Az\u0259r Turan da genetik, qan yadda\u015fa s\u00f6yk\u0259n\u0259n h\u0259d\u0259fl\u0259ri c\u0259miyy\u0259t\u0259 g\u00f6st\u0259rdi.<br \/>\nOnlarla kitab yazd\u0131: &#8220;\u018fb\u0259di Turan&#8221;, &#8220;\u018fz\u0259l-ax\u0131r T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131&#8221;, &#8220;Qafqaz \u0130slam Ordusu Mu\u011fanda, &#8220;H\u00fcseyn Cavid&#8221;, &#8220;\u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 Turan&#8221; (Q.Pa\u015fayevl\u0259 bir yerd\u0259), &#8220;Milli m\u0259fkur\u0259nin atas\u0131&#8221;, &#8220;\u0130rfan \u00e7oban\u0131&#8221;, &#8220;Cavidnam\u0259&#8221; v\u0259 ba\u015fqa \u0259s\u0259rl\u0259r onun q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131. \u018fsas elmi t\u0259dqiqatlar\u0131 iki fikir babas\u0131n\u0131 daha \u00e7ox \u0259hat\u0259 edirdi: \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, H\u00fcseyn Cavid.<br \/>\nH\u00fcseyn Cavidin ail\u0259sinin faci\u0259sini \u00f6z\u00fcn\u00fcn, xalq\u0131n faci\u0259si kimi q\u0259bul edirdi. Cavidin o\u011flu \u018frto\u011frulun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sovet ma\u015f\u0131n\u0131na ba\u011f\u0131\u015flamad\u0131, ondan yazd\u0131, ail\u0259 faci\u0259sini teatrda tama\u015faya qoydu.<br \/>\nK\u00f6vr\u0259k hisl\u0259rini el\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131 ki, sanki \u018frto\u011frul do\u011fma qarda\u015f\u0131 idi. Bel\u0259 d\u0259 olmal\u0131 idi, \u00e7\u00fcnki o fikir babas\u0131 H\u00fcseyn Cavidin o\u011flu idi. M\u00fcnbit \u015f\u0259rait olsa idi, \u018frto\u011frul da atas\u0131 kimi Turan ideyas\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olacaqd\u0131. S\u0259dd heyf!<br \/>\nH\u00fcseyn Cavidin q\u0131z\u0131 Turanla ana-bala idil\u0259r. Onun dedikl\u0259rini, s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rini, xatir\u0259l\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131rd\u0131. Sonradan bu xatir\u0259l\u0259r kitab hal\u0131nda n\u0259\u015fr olundu. Onun butas\u0131 gerc\u0259kl\u0259\u015fir. T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin t\u0259\u015fkilat\u0131 yarand\u0131, iqtisadi f\u0259aliyy\u0259tin ad\u0131 &#8220;Turan&#8221; qoyuldu. O h\u0259d\u0259fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcr, yaz\u0131r, yen\u0259 yaz\u0131r. Qar\u015f\u0131da g\u00f6r\u00fclm\u0259li i\u015fl\u0259r \u00e7oxdur. Uzun ill\u0259r dilimizi ay\u0131ran k\u0259sl\u0259r\u0259 tutarl\u0131 cavab olaraq ortaq dilimiz formala\u015fmal\u0131, tariximiz yenid\u0259n yaz\u0131lmal\u0131, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259timiz b\u00fct\u00f6v hala g\u0259tirilm\u0259lidir. Bu el\u0259 Q\u0131z\u0131l Almad\u0131r. Az\u0259r Turan da sevinir ki, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn bu \u00e7a\u011f\u0131nda, sovetl\u0259rin ona unutdura bilm\u0259diyi ideya h\u0259yata ke\u00e7ir, add\u0131m-add\u0131m h\u0259d\u0259f\u0259 do\u011fru gedirik. H\u0259d\u0259fimiz Q\u0131z\u0131l Almad\u0131r. Ziya G\u00f6kalp\u0131n &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi:<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259n, n\u0259 T\u00fcrkiy\u0259, n\u0259 t\u00fcrkiy\u0259lil\u0259r, n\u0259 T\u00fcrk\u00fcstan<br \/>\nV\u0259t\u0259n, b\u00f6y\u00fck m\u0259bud \u00f6lk\u0259dir&#8230;\u00a0Turan&#8230;<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Q\u0131z\u0131l Alma &#8211; Az\u0259r Turan<\/p>\n<p><strong>Yunus O\u011fuz<\/strong><\/p>\n<p><strong>yaz\u0131\u00e7\u0131, publisist<\/strong><\/p>\n<p>16.09.23<\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">0 55 4 61 71 21 WHATSAPP<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dostum Az\u0259r Turan\u0131n 60 illiyin\u0259 Esse U\u015faq vaxt\u0131 yuxular\u0131nda &#8220;Q\u0131z\u0131l Alma&#8221; g\u00f6r\u0259rdi. Amma anlam\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259zdi. O zaman o q\u0259d\u0259r na\u011f\u0131llar, dastanlar oxumu\u015fdu ki, el\u0259 bilirdi ona buta veribl\u0259r. H\u0259v\u0259sl\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,15,1],"tags":[],"class_list":["post-26239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-mdniyyt","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26241,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26239\/revisions\/26241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}