{"id":24107,"date":"2022-07-28T11:33:53","date_gmt":"2022-07-28T07:33:53","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=24107"},"modified":"2022-07-28T11:33:53","modified_gmt":"2022-07-28T07:33:53","slug":"t%c9%99hsil-eksperti-amea-il%c9%99-bagli-islahatlarin-aparilmasi-z%c9%99ruridir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=24107","title":{"rendered":"T\u0259hsil eksperti: AMEA il\u0259 ba\u011fl\u0131 islahatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 z\u0259ruridir"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131nda elmin \u00e7\u0259kisi, elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6n\u0259mli yer tutur. Ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, g\u0259ncl\u0259rin elmi axtar\u0131\u015flara y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259si \u00f6lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k m\u00fch\u00fcm amill\u0259rdir. Elm v\u0259 t\u0259hsill\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcvafiq infrastrukturun yenil\u0259nm\u0259si is\u0259 qar\u015f\u0131ya qoyulan m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 daha tez \u00e7atma\u011fa v\u0259 arzuolunan n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan yaradar.<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259r t\u0259hsilin idar\u0259 olunmas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis Qo\u015fqar M\u0259h\u0259rr\u0259movun m\u0259qal\u0259sind\u0259 yer al\u0131b. M\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edirik.<\/p>\n<p>XXI \u0259srd\u0259 universitetl\u0259r d\u0259y\u0259r yaradan, \u00f6z\u00fcn\u00fc maliyy\u0259l\u0259\u015fdir\u0259n, patent\u0259 sahib olan, \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini v\u0259 m\u0259hsullar\u0131n\u0131 c\u0259miyy\u0259t\u0259 sata bil\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rdir. Y\u0259ni, universitetl\u0259r yeni d\u00f6vrd\u0259 t\u0259kc\u0259 ali t\u0259hsil ver\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259 deyil. Yeni d\u00f6vrd\u0259 universitet m\u00fcxt\u0259lif elmi istiqam\u0259tl\u0259ri bir araya g\u0259tir\u0259r\u0259k t\u0259dqiqat komandalar\u0131n\u0131n birlikd\u0259 i\u015fl\u0259diyi m\u00fc\u0259ssis\u0259dir. Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131na (AMEA) ali t\u0259hsil m\u00f6vqeyind\u0259n baxsaq g\u00f6r\u0259rik ki, orada magistratura, doktorantura t\u0259hsili alan t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r, t\u0259dqiqat aparan aliml\u0259r olsa da, AMEA \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc n\u0259sil universitetl\u0259rin g\u00f6rm\u0259li oldu\u011fu i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u0259 bilmir. Bunun m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259ri var. Uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri formala\u015fm\u0131\u015f bu m\u00fc\u0259ssis\u0259d\u0259 kadrlar\u0131n yenil\u0259nm\u0259m\u0259si, m\u0259vacibin diferensialla\u015fd\u0131r\u0131lmamas\u0131, elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin kommersiyala\u015fd\u0131r\u0131lmamas\u0131 AMEA-n\u0131 m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259rd\u0259n geri qoyur. \u0130nan\u0131ram ki, akademiyada elmi t\u0259dqiqatlar aparan, elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r yazan insanlar var. Ancaq dem\u0259k olmaz ki, AMEA g\u00f6zl\u0259ntil\u0259ri do\u011fruldur. Problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 etm\u0259li? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bir \u00e7ox elm-t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri eyni problemi ya\u015fay\u0131rlar: kadrlar\u0131 t\u0259qa\u00fcd\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilmirl\u0259r. Ya\u015f\u0131 65-70-d\u0259n yuxar\u0131 olanlar, bu sah\u0259d\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259y\u0259nl\u0259r, yenilikl\u0259rl\u0259 ayaqla\u015fmayanlar, r\u0259q\u0259msal bacar\u0131qlara yiy\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259nl\u0259r t\u0259qa\u00fcd\u0259 getmirl\u0259r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259ll olunmal\u0131d\u0131r, m\u00fc\u0259ssis\u0259 ki\u00e7ildilm\u0259lidir. Y\u0259ni, i\u015f qabiliyy\u0259ti olmayanlar i\u015fd\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131larsa, orada yaranan \u0259lav\u0259 v\u0259sait h\u0259qiq\u0259t\u0259n elmi ara\u015fd\u0131rmalar aparan g\u0259nc kadrlara y\u00f6nl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bununla da onlarda motivasiya yaranar, yeni t\u0259dqiqatlar apar\u0131lar. Elmin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu sah\u0259y\u0259 g\u0259ncl\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259si olduqca vacibdir. Az\u0259rbaycanda elmi ictimaiyy\u0259tin ya\u015f\u0131 \u00e7ox yuxar\u0131d\u0131r. G\u0259ncl\u0259rin elmi t\u0259dqiqatlara c\u0259lb edilm\u0259m\u0259si \u00f6lk\u0259ni elmi-pedaqoji kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ox ciddi probleml\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qoya bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, AMEA-da t\u0259dqiqata s\u00f6yk\u0259n\u0259n i\u015f qurulmal\u0131d\u0131r, diferensialla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u0259vacib sistemi yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r, \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rin, b\u00f6lm\u0259l\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259liliyi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7iril\u0259r\u0259k y\u0131\u011fcam t\u0259dqiqat m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259lidir. Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131ndan qalan mirasd\u0131r. Bu qurumun vaxt\u0131 ke\u00e7mi\u015f, k\u00f6hn\u0259lmi\u015f strukturu v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti yeni d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab vermir. \u00d6lk\u0259mizin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn fundamental v\u0259 t\u0259tbiqi elm sah\u0259l\u0259rind\u0259 radikal islahatlara v\u0259 yenilikl\u0259r\u0259 z\u0259rur\u0259t b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u018fld\u0259 edil\u0259n b\u00f6y\u00fck Qaraba\u011f Z\u0259f\u0259rind\u0259n sonra \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n regionda lider d\u00f6vl\u0259t rolunu davam etdirm\u0259si h\u0259m d\u0259 elmin inki\u015faf\u0131 il\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. AMEA k\u00f6kl\u00fc m\u00fc\u0259ssis\u0259dir. Ancaq bu m\u00fc\u0259ssis\u0259 yenil\u0259nm\u0259dikc\u0259 ya\u015fl\u0131 pal\u0131d a\u011fac\u0131 kimi i\u00e7\u0259rid\u0259n \u00e7\u00fcr\u00fcy\u0259 bil\u0259r, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcb. AMEA-n\u0131 yenil\u0259m\u0259kl\u0259 onun f\u0259aliyy\u0259tini eyniadl\u0131 t\u0259dqiqat m\u00fc\u0259ssis\u0259si kimi stimulla\u015fd\u0131rmaq olar. AMEA-n\u0131n islahat n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 v\u0259 aliml\u0259rin \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 \u0259saslanan quruma transformasiyas\u0131 ba\u015f verm\u0259lidir. Bir \u00e7ox ox\u015far kontekst\u0259 malik \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu proses h\u0259yata ke\u00e7irilib. Elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 apar\u0131lmas\u0131 bu m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259drisin keyfiyy\u0259ti, ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin iqtisadiyyata inteqrasiyas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 AMEA-n\u0131n institutlar\u0131d\u0131r. T\u0259kc\u0259 bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 diqq\u0259t yetirs\u0259k m\u0259nz\u0259r\u0259 ayd\u0131n olar. AMEA-da Neft v\u0259 Qaz \u0130nstitutu var. Halbuki respublikam\u0131zda Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft v\u0259 S\u0259naye Universiteti v\u0259 Bak\u0131 Ali Neft M\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Yaxud Kataliz v\u0259 Qeyri-\u00dczvi Kimya \u0130nstitutu, A\u015fqarlar Kimyas\u0131, Neft-Kimya Prosesl\u0259ri \u0130nstitutu. Fikrimc\u0259, b\u00fct\u00fcn bunlar bir m\u0259rk\u0259zd\u0259 c\u0259ml\u0259ns\u0259, daha yax\u015f\u0131 olard\u0131. El\u0259c\u0259 d\u0259 AMEA-da humanitar, ictimai elml\u0259r sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 infrastruktura n\u0259z\u0259r sal\u0131narsa, elmi f\u0259aliyy\u0259ti bir-birin\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 yax\u0131n olan institutlar\u0131 g\u00f6rm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 d\u00fcnyan\u0131n n\u00fcfuzlu elmi bazalar\u0131nda m\u0259qal\u0259l\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 onlara istinad edilm\u0259sidir. Bu bax\u0131mdan da n\u0259z\u0259r yetirdikd\u0259 AMEA-n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 elmi m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tinin q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q-a\u015fkar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130st\u0259r elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin \u00fcmumilikd\u0259 say\u0131, ist\u0259r bir alim\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n m\u0259qal\u0259 say\u0131, ist\u0259r istinadlar\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 bir \u00e7ox institutlar\u0131n g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri olduqca a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259min qurumlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin yenid\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sini, onlar\u0131n optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 rasionalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 qa\u00e7\u0131lmaz edir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259r \u00f6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu islahatlar g\u0259ncl\u0259rin t\u0259hsili \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f imkanlar a\u00e7\u0131r. Lakin AMEA-n\u0131n m\u00f6vcud strukturu d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab vermir. Bu ziddiyy\u0259tin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si AMEA il\u0259 ba\u011fl\u0131 islahatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">0 55 4 61 71 21 WHATSAPP<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131nda elmin \u00e7\u0259kisi, elm v\u0259 t\u0259hsilin inteqrasiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6n\u0259mli yer tutur. Ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, g\u0259ncl\u0259rin elmi axtar\u0131\u015flara y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259si \u00f6lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131n\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":24108,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,1],"tags":[],"class_list":["post-24107","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-thsil","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24107","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24107"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24107\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24109,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24107\/revisions\/24109"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}