{"id":23340,"date":"2022-07-06T11:00:07","date_gmt":"2022-07-06T07:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=23340"},"modified":"2022-07-06T11:00:07","modified_gmt":"2022-07-06T07:00:07","slug":"%c9%99m%c9%99kdar-hi%c9%99kim-x%c9%99st%c9%99l%c9%99rin-coxu-turk%c9%99car%c9%99y%c9%99-inamla-agrilardan-xilas-olur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=23340","title":{"rendered":"\u018fm\u0259kdar h\u0131\u0259kim: \u201cX\u0259st\u0259l\u0259rin \u00e7oxu t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259y\u0259 inamla a\u011fr\u0131lardan xilas olur\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u201cTibbi maska \u0259s\u0259b poz\u011funlu\u011fu\u00a0yarad\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u201cNeyroc\u0259rrahi \u0259m\u0259liyyatlarda \u00f6l\u00fcm riski h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7oxdur\u201d<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fm\u0259kdar h\u0259kim, neyroc\u0259rrah, tibb elml\u0259r doktoru, professor Sabir Etibarl\u0131n\u0131n\u00a0<strong>Modern.az-a<\/strong>\u00a0m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; M\u00fcsahib\u0259y\u0259 sizin tibb sah\u0259sin\u0259\u00a0g\u0259li\u015finizd\u0259n ba\u015flamaq ist\u0259rdik. Maraql\u0131d\u0131r ki,\u00a0niy\u0259 m\u0259hz neyroc\u0259rrahiy\u0259ni se\u00e7diniz? Bu bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259rinizi bilm\u0259k maraql\u0131 olard\u0131&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; Orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyark\u0259n b\u0259dii kitablar\u0131 oxuma\u011fa maraq g\u00f6st\u0259rirdim. H\u0259l\u0259 5-ci v\u0259\u00a06-c\u0131 sinifd\u0259 oxuyark\u0259n t\u0259sad\u00fcf\u0259n neyroc\u0259rrahiy\u0259y\u0259 aid kitablara rast g\u0259ldim. Beyind\u0259 ged\u0259n \u0259m\u0259liyyatlarla ba\u011fl\u0131 m\u0259qamlar\u00a0m\u0259n\u0259 maraql\u0131 g\u0259lirdi. O vaxt oxudu\u011fum \u201cZ\u0259rg\u0259rliy\u0259 b\u0259nz\u0259r c\u0259rrahl\u0131q m\u0259qal\u0259si\u201d m\u0259n\u0259 \u00e7ox t\u0259sir etdi. S\u0259hv etmir\u0259ms\u0259, 1967-1968-ci ild\u0259 bizim k\u0259nd\u00e7il\u0259rimizd\u0259n birini Bak\u0131da \u0259m\u0259liyyat etmi\u015fdil\u0259r. Dedil\u0259r ki, filank\u0259si\u00a0\u0259m\u0259liyyat edibl\u0259r, beynind\u0259n irin \u00e7\u0131x\u0131b. H\u0259r k\u0259s maraqland\u0131,\u00a0onu\u00a0ziyar\u0259t etdil\u0259r ki, do\u011frudanm\u0131, bel\u0259 bir \u0259m\u0259liyyatdan adam salamat \u00e7\u0131x\u0131b. M\u0259n d\u0259 u\u015faq h\u0259v\u0259si il\u0259 getdim, g\u00f6rd\u00fcm ki, ki\u015fi yeriyir, yax\u015f\u0131ca dan\u0131\u015f\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu hadis\u0259l\u0259r m\u0259ni neyroc\u0259rrah olma\u011fa\u00a0y\u00f6n\u0259ltdi. Bundan sonra neyroc\u0259rrahiy\u0259y\u0259\u00a0aid materiallarla daha d\u0259rind\u0259n maraqlanma\u011fa ba\u015flad\u0131m. Art\u0131q 8-ci sinifd\u0259 oxuyark\u0259n neyroc\u0259rrah olma\u011fa q\u0259rar verdim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259kim, bildiyimiz kimi uzun m\u00fcdd\u0259tdir bu sah\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.\u00a0He\u00e7 olubmu ki, ba\u015fqa sah\u0259ni se\u00e7m\u0259diyiniz\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259nmisiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; Xeyr. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, el\u0259 \u0259n d\u00fczg\u00fcn se\u00e7imi etmi\u015f\u0259m. \u0130st\u0259diyi i\u015fl\u0259 m\u0259\u015ful olmaq insan\u0131 xo\u015fb\u0259xt ed\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biridir. Bu, m\u0259nim \u00fcr\u0259yim ist\u0259y\u0259n pe\u015f\u0259dir. \u018flb\u0259tt\u0259, bu sah\u0259 \u00e7\u0259tindir. \u018fm\u0259liyyatlar\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259b olmas\u0131, \u00e7oxsayl\u0131 a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t\u00a0bu sah\u0259ni t\u0259bab\u0259tin dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259n daha \u00e7\u0259tin ed\u0259n faktorlard\u0131r. Ancaq b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, m\u0259n\u00a0neyroc\u0259rrahiy\u0259ni\u00a0ist\u0259y\u0259r\u0259k\u00a0se\u00e7mi\u015f\u0259m. Q\u0259tiyy\u0259n\u00a0pe\u015fman deyil\u0259m. H\u0259tta \u00f6z\u00fcm\u0259 haqq qazand\u0131r\u0131ram ki, yax\u015f\u0131 edib bu sah\u0259ni se\u00e7mi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/admin.modern.az\/file\/articles\/2022\/07\/06\/1657088795_dsc05163.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; \u018fm\u0259liyyatlar ad\u0259t\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b olur. Dig\u0259r \u0259m\u0259liyyatlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 neyroc\u0259rrahi \u0259m\u0259liyyatlarda\u00a0\u00f6l\u00fcm riski \u00e7oxdurmu?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, neyroc\u0259rrahi \u0259m\u0259liyyatlarda \u00f6l\u00fcm riski h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7oxdur. \u00c7\u00fcnki beyind\u0259 apar\u0131lan \u0259m\u0259liyyatd\u0131r. Beyind\u0259n irin, \u015fi\u015f, qan \u00e7\u0131xarmaq\u00a0risklidir. \u018fm\u0259liyyatda\u00a0\u00f6l\u00fcm h\u0259r an g\u00f6zl\u0259nil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; Pasiyentl\u0259r\u00a0siz\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259rk\u0259n, daha \u00e7ox n\u0259d\u0259n\u00a0\u015fikay\u0259t edirl\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; Bildiyiniz kimi, ba\u015f v\u0259 onur\u011fa beyin x\u0259st\u0259likl\u0259ri \u00e7oxdur. Bununla nervopatoloqlar da\u00a0m\u0259\u015f\u011ful olur. Biz ba\u015f-beyin v\u0259 onur\u011fada\u00a0olan c\u0259rrahi x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oluruq. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 beyind\u0259 olan \u015fi\u015fl\u0259r, tramvatik z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259r, k\u0259ll\u0259 beyin tramvalar\u0131, f\u0259q\u0259r\u0259 s\u00fctunu tramvalar\u0131, insult,\u00a0beyind\u0259 apses\u00a0yaranmas\u0131 daxildir. Haz\u0131rda \u0259n m\u0259\u015fhur neyroc\u0259rrahi x\u0259st\u0259lik onur\u011fa s\u00fctununda olan x\u0259st\u0259likl\u0259rdir. Ostexandrozlar, disk y\u0131rt\u0131qlar\u0131 bizim \u0259n \u00e7ox rast g\u0259ldiyimiz x\u0259st\u0259likl\u0259rdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u0259s, bu x\u0259st\u0259likl\u0259rin olmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri n\u0259l\u0259rdir?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; Orqanlarda, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 beyind\u0259 olan \u015fi\u015fl\u0259r b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f b\u0259lad\u0131r. He\u00e7 kim bu \u015fi\u015fl\u0259rin n\u0259d\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyini bilmir. \u015ei\u015fl\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sinin konkret s\u0259b\u0259bi yoxdur. El\u0259c\u0259 d\u0259, beyin \u015fi\u015fl\u0259rinin s\u0259b\u0259bi m\u0259lum olmur. O ki\u00a0qald\u0131, f\u0259q\u0259r\u0259 s\u00fctunu travmalar\u0131, beyin v\u0259 k\u0259ll\u0259 beyin travmalar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259, bunlar insanlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259 olma\u011f\u0131,\u00a0texnikan\u0131n, ma\u015f\u0131n\u0131n v\u0259 ba\u015fqa mexanizml\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.\u00a0 Eyni zamanda yollar\u0131m\u0131z da o q\u0259d\u0259r geni\u015f deyil. Y\u0259ni ma\u015f\u0131nlar\u0131n, texnikalar\u0131n s\u0259si burada rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Onu da qeyd edim ki, bir s\u0131ra x\u0259st\u0259likl\u0259r \u0259ksin\u0259 azal\u0131r. Biz t\u0259z\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flayanda beyind\u0259\u00a0exinokok, abses x\u0259st\u0259likl\u0259ri var idi. Bunlar insanlar\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin, keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar nisb\u0259t\u0259n azal\u0131b. Ancaq travmatizml\u0259r, \u015fi\u015fl\u0259r art\u0131b. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u015fi\u015fl\u0259r d\u00fcnyada art\u0131m tempin\u0259 malik x\u0259st\u0259likdir. Son 20-25 il \u0259rzind\u0259 \u015fi\u015fl\u0259rin \u00fcmumi say\u0131\u00a0iki\u00a0d\u0259f\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131b. Bu biz\u0259 m\u0259lum olmayan s\u0259b\u0259bd\u0259n qaynaqlan\u0131r. M\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu daha \u00e7ox stresd\u0259n qaynaqlan\u0131r. H\u0259yat g\u0259rgindir. H\u0259yat g\u0259rgindir dey\u0259, \u015fi\u015fl\u0259rin d\u0259 say\u0131 art\u0131r. \u00c7ox s\u0259b\u0259bl\u0259r var. Biz\u0259 d\u0259qiq s\u0259b\u0259bl\u0259r m\u0259lum olmasa da, m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, burada stress \u0259sas faktordur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/admin.modern.az\/file\/articles\/2022\/07\/06\/1657088795_aaaaaaa.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; U\u015faqlarda anadang\u0259lm\u0259 neyroc\u0259rrahi x\u0259st\u0259likl\u0259rin olmas\u0131 n\u0259d\u0259n qaynaqlan\u0131r, burada valideyn faktoru varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; Anadang\u0259lm\u0259 qrup x\u0259st\u0259likl\u0259r\u00a0var. Burada m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131ndan biri d\u0259 anadang\u0259lm\u0259 q\u00fcsurlar\u0131n c\u0259rrahi m\u00fcalic\u0259sidir. Y\u0259ni u\u015faq q\u00fcsurlu do\u011fulur, daha do\u011frusu, u\u015fa\u011f\u0131n hidrosefaliya\u00a0x\u0259st\u0259liyi var. U\u015fa\u011f\u0131n beynin\u0259 su y\u0131\u011f\u0131l\u0131r. Anadang\u0259lm\u0259 onur\u011fa y\u0131rt\u0131\u011f\u0131, anadang\u0259lm\u0259 beyin y\u0131rt\u0131\u011f\u0131 kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r var ki, bunlar q\u00fcsurlu x\u0259st\u0259likl\u0259rdir. Bunlar el\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rdir ki, 100 faiz dem\u0259k olmaz ki, s\u0259b\u0259bi n\u0259dir. Ancaq biz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, valideynl\u0259rin d\u00fczg\u00fcn olmayan h\u0259yat t\u0259rzi, i\u00e7ki, siqaret, narkotik kimi z\u0259r\u0259rli ad\u0259tl\u0259r v\u0259 hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 psixoloji travmalar u\u015fa\u011f\u0131n q\u00fcsurlu do\u011fulmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bir qrup u\u015faq\u00a0var\u00a0ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n ya\u015flarda biz onlar\u0131 m\u00fcalic\u0259 edirik v\u0259 q\u00fcsuru aradan qald\u0131r\u0131r\u0131q. Onu da deyim ki, son zamanlar q\u00fcsurlu u\u015faqlar\u0131n say\u0131 da art\u0131b. Bu da yen\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; U\u015faqlar\u0131n \u0259m\u0259liyyat\u0131 u\u011furlu olurmu?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, u\u011furlu olur. Ancaq \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n u\u011furlu olmas\u0131nda \u0259sas faktor u\u015faqdak\u0131 q\u00fcsurun vaxt\u0131nda a\u015fkar olunmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni beynin\u0259 su y\u0131\u011f\u0131lan u\u015fa\u011f\u0131 valideyni vaxt\u0131nda h\u0259kim\u0259 g\u0259tirs\u0259, \u0259m\u0259liyyatdan sonra u\u015faq normal olacaq. Ancaq x\u0259st\u0259lik gecik\u0259nd\u0259, u\u015faq gec g\u0259tiril\u0259nd\u0259 u\u015faqda el\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir ki, u\u015faq \u015fik\u0259st kimi qal\u0131r, \u0259qli v\u0259 fiziki inki\u015fafdan geri qal\u0131r. X\u0259st\u0259liyi a\u015fkar etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn optimal vaxt\u00a0var. H\u0259mi\u015f\u0259 vaxt\u0131 tutmaq laz\u0131md\u0131r. Bu zaman u\u015faqda x\u0259st\u0259lik a\u015fkar olunur v\u0259 c\u0259rrahi \u0259m\u0259liyyat h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu da effektiv olur. \u0130ndi bizd\u0259\u00a0bel\u0259 xasiyy\u0259t var ki, a\u011fr\u0131 5-10 g\u00fcn, h\u0259tta 1 ay m\u00fct\u0259madi olur, ancaq h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunmur. Ancaq n\u0259 vaxt ki, ayaq yerimir, onda h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunur. \u015ei\u015fl\u0259r d\u0259 el\u0259dir ki, \u00e7ox gecikmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunanda, k\u0259silib \u00e7\u0131xard\u0131lsa da, m\u00fctl\u0259q q\u00fcsur\u00a0qal\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u0259traf damarlar\u0131 beyni o q\u0259d\u0259r s\u0131x\u0131r ki, b\u0259z\u0259n onu tam \u00e7\u0131xarmaq olmur. O da inki\u015faf edir, b\u00f6y\u00fcy\u00fcr v\u0259 beyind\u0259ki vacib t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 siray\u0259t edir. Biz\u00a0onlar\u0131 \u00e7\u0131xarma\u011fa \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirik.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/admin.modern.az\/file\/articles\/2022\/07\/06\/1657088808_dsc05203.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; Siz daha \u00e7ox \u0259m\u0259liyyata, yoxsa \u0259m\u0259liyyats\u0131z m\u00fcalic\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; Bizim sah\u0259miz neyroc\u0259rrahi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox\u00a0\u0259m\u0259liyyatla m\u0259\u015f\u011ful oluruq. Ancaq son zamanlar\u0131n tendensiyas\u0131 bel\u0259dir ki, hiperdiaqnoza \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. Y\u0259ni x\u0259st\u0259lik \u015fi\u015firdilir, daha \u00e7ox \u0259m\u0259liyyat edilm\u0259sin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. G\u0259ncl\u0259rimizin bir qrupu bu i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. M\u0259n \u0259m\u0259liyyat \u00fc\u00e7\u00fcn optimal \u015f\u0259rait olanda, buna \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir\u0259m.\u00a0N\u0259yins\u0259 xatirin\u0259 tez \u0259m\u0259liyyat edim, bel\u0259 \u015fey yoxdur. X\u0259st\u0259 bel a\u011fr\u0131s\u0131 \u015fikay\u0259ti il\u0259 g\u0259libs\u0259, yaxud ona disk y\u0131rt\u0131\u011f\u0131 diaqnozu qoyulubsa, m\u00fctl\u0259q deyil ki,\u00a0\u0259m\u0259liyyat olunsun. Orada klinika il\u0259 MRT g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini g\u0259r\u0259k \u00fcst-\u00fcst\u0259 qoyasan ki, bu halda hans\u0131 m\u00fcalic\u0259nin\u00a0daha yax\u015f\u0131 oldu\u011funu\u00a0bil\u0259s\u0259n. Haz\u0131rda bu m\u0259s\u0259l\u0259 bir az axsay\u0131r. B\u0259z\u0259n m\u0259n nevropatoloqlar\u0131n da m\u0259nfilikl\u0259rind\u0259n b\u0259hs edir\u0259m. Onlar daha \u00e7ox konservativ m\u00fcayin\u0259y\u0259\u00a0\u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. M\u00fcalic\u0259 effekt verm\u0259y\u0259nd\u0259\u00a0x\u0259st\u0259ni neyroc\u0259rrahiy\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259lidirl\u0259r.\u00a0Ancaq onlar deyirl\u0259r ki, yox, qoy\u00a0biraz da m\u00fcalic\u0259 edim. Bunu m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n x\u0259st\u0259ni \u0259ld\u0259n buraxmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn edirl\u0259r. O da x\u0259st\u0259ni gecikdirir. Y\u0259ni n\u0259 neyroc\u0259rrahlar \u0259m\u0259liyyat etm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259lidirl\u0259r, n\u0259 d\u0259 nevropatoloqlar\u00a0gecikm\u0259lidirl\u0259r.\u00a0Q\u0131z\u0131l ortan\u0131 tapmaq laz\u0131md\u0131r. Bu zaman\u00a0\u0259m\u0259liyyatlar\u0131n effekti daha \u00e7ox olacaq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; Siz\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n x\u0259st\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259liyyata ehtiyac olanlar \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir, yoxsa m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259l\u0259nl\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; \u018fm\u0259liyyat edil\u0259si x\u0259st\u0259l\u0259r \u00e7oxdur. \u0130ndi s\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259tbiqi il\u0259 \u0259laq\u0259dar\u00a0\u0259m\u0259liyyat hallar\u0131 art\u0131b. \u00c7\u00fcnki insanlar\u0131n maddi v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fcharib\u0259 v\u0259 pandemiya il\u0259 \u0259laq\u0259dar a\u015fa\u011f\u0131 idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, x\u0259st\u0259 h\u0259l\u0259 h\u0259kimin n\u0259 dey\u0259c\u0259yini bilm\u0259diyin\u0259 baxmayaraq, h\u0259tta risk edib h\u0259kimin yan\u0131na g\u0259lmir. Y\u0259ni onlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, bu i\u015f\u0259 imkan\u0131 olacaq, yoxsa yox. Ancaq s\u0131\u011forta bel\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259rin\u00a0k\u00f6m\u0259yin\u0259 \u00e7atd\u0131.\u00a0D\u00fczd\u00fcr, s\u0131\u011fortada da\u00a0probleml\u0259r var. H\u0259l\u0259 tam t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259yib. Ancaq bundan sonra \u0259m\u0259liyyat olunan x\u0259st\u0259l\u0259rin say\u0131 xeyli art\u0131b. G\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, m\u00fcalic\u0259y\u0259, \u0259m\u0259liyyata\u00a0ehtiyac\u0131 olan insanlar \u00e7oxdur. Ancaq m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n h\u0259kim yan\u0131na g\u0259l\u0259 bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; V\u0259t\u0259nda\u015flar b\u0259z\u0259n disk y\u0131rt\u0131qlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259 \u00fcsullara maraq g\u00f6st\u0259rirl\u0259r, t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259\u00a0effekt ver\u0259 bil\u0259rmi?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, f\u0259q\u0259r\u0259d\u0259n olan\u00a0x\u0259st\u0259likl\u0259r geni\u015f yay\u0131l\u0131b. \u0130ndi disk y\u0131rt\u0131qlar\u0131 geni\u015f yay\u0131l\u0131b dey\u0259, onun ad\u0131n\u0131 daha \u00e7ox \u00e7\u0259kirik. Ancaq f\u0259q\u0259r\u0259d\u0259 x\u0259st\u0259lik \u00e7oxdur. El aras\u0131nda duzla\u015fma adlanan osteoxondroz, kanal\u0131n daralmas\u0131, f\u0259q\u0259rl\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259l\u0259r, iltihab x\u0259st\u0259likl\u0259r olur. Bu da bel\u0259dir ki, 40-50 ya\u015f aras\u0131nda olan insanlar\u0131n 60 faizind\u0259 bu hallar bir d\u0259f\u0259 ba\u015f verir. Bel a\u011fr\u0131s\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn burada daha \u00e7ox t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259\u00e7il\u0259r\u00a0peyda olur. B\u0259z\u0259n adam\u0131n adi beli soyuqlayanda gedir h\u0259kim\u0259,\u00a0o saat h\u0259kim deyir ki, g\u0259l s\u0259nin belin\u0259 iyn\u0259 vurum. Bu zaman x\u0259st\u0259 bildirir ki, h\u0259l\u0259 be\u015f g\u00fcnd\u00fcr a\u011fr\u0131n\u0131ram, m\u0259n\u0259 n\u0259 olub\u00a0ki, iyn\u0259 vurulur?\u00a0Bu zaman t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259y\u0259\u00a0m\u00fcraci\u0259t edir.\u00a0T\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015f\u0259xs\u00a0onun\u00a0belin\u0259 yaxmalar qoyur v\u0259 deyir ki,\u00a0get be\u015f g\u00fcn evd\u0259 yat. Do\u011frudan da, bu\u00a0x\u0259st\u0259nin belinin a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n k\u0259silm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Ancaq h\u0259kim d\u0259 ona eyni s\u00f6zl\u0259ri dey\u0259c\u0259kdi. \u018fg\u0259r f\u0259q\u0259r\u0259d\u0259 s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259, disk\u00a0y\u0131rt\u0131\u011f\u0131 varsa, bu art\u0131q mexaniki m\u0259s\u0259l\u0259dir. M\u00fctl\u0259q neyroc\u0259rrah bununla m\u0259\u015f\u011ful olmal\u0131d\u0131r.\u00a0X\u0259st\u0259l\u0259rin \u00e7oxu t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259y\u0259\u00a0inam\u0131 il\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131ndan xilas olur. Deyir ki, m\u0259nd\u0259n qabaq filank\u0259s yax\u015f\u0131 oldu, m\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 olacam. M\u0259n buna tamamil\u0259 m\u0259nfi hal kimi baxma\u011f\u0131n \u0259leyhin\u0259y\u0259m.\u00a0\u00c7\u00fcnki T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259, Rusiyada v\u0259 Ukraynada da bel\u0259 hallar olur. Bu i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olanlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri g\u00f6r\u00fcr ki, he\u00e7 bir \u015fey ed\u0259 bilmir v\u0259\u00a0deyir ki, get\u00a0h\u0259kim\u0259. Ancaq b\u0259zil\u0259ri deyir yox, yen\u0259 g\u0259l. Burada da s\u00f6hb\u0259t\u00a0\u015f\u00fcbh\u0259siz ki, maddiyyatdan gedir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/admin.modern.az\/file\/articles\/2022\/07\/06\/1657088803_dsc05202.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; Koronavirusdan sonra yadda\u015f pozuntusundan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131n artd\u0131\u011f\u0131\u00a0deyilir,\u00a0siz\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259nl\u0259r varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; T\u0259bii ki, bel\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r \u00e7oxdur. Bu virus x\u0259t\u0259liyidir. Virus\u00a0el\u0259\u00a0\u015feydir ki, b\u00fct\u00fcn orqanizmi z\u0259d\u0259l\u0259yir.\u00a0\u018fn \u00e7ox a\u011fciy\u0259r z\u0259r\u0259r g\u00f6r\u00fcr v\u0259 f\u0259sadla\u015fma \u00e7ox olduqda bundan beyin d\u0259\u00a0t\u0259sir g\u00f6r\u00fcr. Virusun toksinl\u0259ri beyini\u00a0z\u0259d\u0259l\u0259yir.\u00a0Bu da\u00a0h\u0259m m\u00fcxt\u0259lif psixoloji pozuntulara, h\u0259m d\u0259 orqanik pozuntulara, beyind\u0259 olan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, yadda\u015f\u0131n pozulmas\u0131na, \u0259s\u0259b sisteminin pozulmas\u0131 kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u00a0x\u0259st\u0259liyin\u00a0f\u0259sad\u0131d\u0131r. \u018fsas x\u0259st\u0259likd\u0259n xilas olduqdan sonra psixoterapevt v\u0259 nevropatoloqlara m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t\u0259\u00a0b\u0259rpa olunan prosesdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; Pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tibbi maskan\u0131n insan orqanizmin\u0259 ziyanlar\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilirdi.\u00a0B\u0259s, maska taxma\u011f\u0131n beyin\u0259 z\u0259r\u0259ri varm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; T\u0259bii ki, var. \u0130ndi pandemiya il\u0259 \u0259laq\u0259dar biz b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada oldu\u011fu kimi maska taxma\u011fa m\u0259cbur idik. Ancaq\u00a0maska taxma\u011f\u0131n beyin\u0259 z\u0259r\u0259rl\u0259ri var. \u018fsas\u0259n d\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs\u0259. Bizim\u00a0yuxar\u0131 t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131m\u0131z var. Burun, burunun \u0259lav\u0259 cibl\u0259ri &#8211;\u00a0bunlar ham\u0131s\u0131 beyin\u0259 oksigen aparan yollard\u0131r. Maska bu yollarda az da olsa, mane\u0259 yarad\u0131r. Bu da ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z beyinda oksigen azl\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu\u00a0da \u0259g\u0259r uzun m\u00fcdd\u0259t olarsa, beyind\u0259 z\u0259ifliy\u0259, \u0259s\u0259b poz\u011funluqlar\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8211; Sonda bilm\u0259k ist\u0259rdik ki, beyin\u0259\u00a0x\u00fcsusi faydas\u0131 v\u0259 z\u0259r\u0259ri olan qidalar hans\u0131lard\u0131r?\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8211; T\u0259bii ki, sa\u011flam qidalanma beyin \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mlidir. Beyin\u0259 faydal\u0131 olan qidalar\u0131, daha \u00e7ox z\u00fclall\u0131 qidalar\u0131, meyv\u0259l\u0259ri misal g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Meyv\u0259l\u0259rin t\u0259rkibind\u0259ki \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r beyin \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131d\u0131r. \u018ftli v\u0259 soyal\u0131 qidalar da beyin \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131d\u0131r.\u00a0Z\u0259r\u0259rli\u00a0olan m\u0259hsullara is\u0259 qarmaqar\u0131\u015f\u0131q olan qidalar\u0131, x\u00fcsusil\u0259 \u015firniyyat\u00a0m\u0259hsullar\u0131n\u0131, &#8220;fast\u00a0food&#8221; kimi qidalar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrqay Musayev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cTibbi maska \u0259s\u0259b poz\u011funlu\u011fu\u00a0yarad\u0131r\u201d &nbsp; \u201cNeyroc\u0259rrahi \u0259m\u0259liyyatlarda \u00f6l\u00fcm riski h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7oxdur\u201d &nbsp; \u018fm\u0259kdar h\u0259kim, neyroc\u0259rrah, tibb elml\u0259r doktoru, professor Sabir Etibarl\u0131n\u0131n\u00a0Modern.az-a\u00a0m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edirik: &nbsp; &#8211; M\u00fcsahib\u0259y\u0259 sizin tibb sah\u0259sin\u0259\u00a0g\u0259li\u015finizd\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":23341,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,1],"tags":[],"class_list":["post-23340","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-musahib","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23340","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23340"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23340\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23342,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23340\/revisions\/23342"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}