{"id":22351,"date":"2022-05-28T11:24:23","date_gmt":"2022-05-28T07:24:23","guid":{"rendered":"https:\/\/mediazona.az\/?p=22351"},"modified":"2022-05-28T11:24:23","modified_gmt":"2022-05-28T07:24:23","slug":"az%c9%99rbaycan-xalq-cumhuriyy%c9%99ti-milli-must%c9%99qillik-tariximizin-s%c9%99r%c9%99f-s%c9%99hif%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=22351","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti: Milli m\u00fcst\u0259qillik tariximizin \u015f\u0259r\u0259f s\u0259hif\u0259si"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin sonlar\u0131na do\u011fru qalib v\u0259 m\u0259\u011flub imperialist d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Qafqaz regionunda maraqlar\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 toqqu\u015fdu\u011fu dramatik tarixi zamanda yaranm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 Bu XX \u0259sr d\u00fcnya siyasi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n qabaqc\u0131l demokratik formalar\u0131n\u0131 \u00f6z d\u00f6vl\u0259t t\u0259sisatlar\u0131nda milli z\u0259mind\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259yin ilk t\u0259cr\u00fcb\u0259si idi.<br \/>\n1918-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 &#8211; Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131na bir ne\u00e7\u0259 ay qalm\u0131\u015f Zaqafqaziya Seyminin az\u0259rbaycanl\u0131, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni deputatlar\u0131 paytaxt\u0131 Tiflis olmaqla Zaqafqaziya Federativ Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan etmi\u015fdil\u0259r. Lakin bu federativ qurumun perspektivsizliyini g\u00f6r\u0259n G\u00fcrc\u00fcstan 26 aprel 1918-ci ild\u0259 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259yan etdi. 28 mayda is\u0259 Seymd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 deputatlar\u0131n 44 n\u0259f\u0259rlik fraksiyas\u0131na r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 F.K\u00f6\u00e7\u0259rli, F.Xoyski, N.Yusifb\u0259li, S.M.Q\u0259nizad\u0259, \u015e.R\u00fcst\u0259mb\u0259yov, X.Xasm\u0259mm\u0259dov, M.Hac\u0131nski v\u0259 dig\u0259r deputatlar\u0131n i\u015ftirak etdiyi\u00a0 Milli \u015euran\u0131n tarixi iclas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlaliyy\u0259tini elan etdi. Olaylar \u0131n x\u0259b\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, mill\u0259t v\u0259kili Cavan\u015fir Feyziyev bildirib ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Milli \u015euras\u0131 olduqca \u00e7\u0259tin bir vaxtda hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lirdi.\u00a0 Kommunarlar\u0131n \u0259lind\u0259 olan Bak\u0131 Soveti hakimiyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0259kilm\u0259k ist\u0259mir, da\u015fnak ordusu il\u0259 birlikd\u0259 soyq\u0131r\u0131m xarakterli\u00a0 k\u00fctl\u0259vi\u00a0 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dirdil\u0259r. Mill\u0259tin \u00f6l\u00fcm-dirim sava\u015f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Milli \u015eura G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259cili toplant\u0131s\u0131n\u0131 ke\u00e7irdi. F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t yarad\u0131ld\u0131. Q\u0259bul olunmu\u015f B\u0259yannam\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, Milli \u015eura ali qanunverici, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t is\u0259 ali idar\u0259edici orqan elan edildi. D\u00f6vl\u0259ti m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k, onu xarici t\u0259cav\u00fczd\u0259n v\u0259 daxili par\u00e7alanmadan qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tind\u0259n yard\u0131m ist\u0259m\u0259k q\u0259rara al\u0131nd\u0131. H\u0259min ilin 23 sentyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n milli ordusu Qafqaz \u0130slam Ordusunun komandan\u0131 Nuru pa\u015fan\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 qondarma &#8220;M\u0259rk\u0259zi X\u0259z\u0259r diktaturas\u0131&#8221; v\u0259 eser-da\u015fnak q\u00fcvv\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k Bak\u0131ya girdi v\u0259 h\u0259min g\u00fcn Bak\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin paytaxt\u0131na \u00e7evrildi. Amma s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n sonrak\u0131 h\u0259rbi-siyasi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk etm\u0259li oldu. Antanta d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin m\u0259qs\u0259di T\u00fcrkiy\u0259ni Az\u0259rbaycandan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131b, Bak\u0131n\u0131 bird\u0259f\u0259lik Britaniya imperiyas\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131na salmaq idi. \u0130ngilisl\u0259rin Bak\u0131ya daxil olmas\u0131n\u0131 anti-Az\u0259rbaycan v\u0259 anti-t\u00fcrk meylli b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 erm\u0259nil\u0259r sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 ruslar\u0131n t\u0259hriki il\u0259 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan milli-siyasi qar\u015f\u0131durmalar\u0131n \u0259n qaynar zaman\u0131nda -1918-ci il\u00a0 dekabr\u0131n 7-d\u0259 Bak\u0131da Az\u0259rbaycan Parlamenti \u00f6z i\u015fin\u0259 ba\u015flad\u0131.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Milli \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 Parlamentin ilk toplant\u0131s\u0131nda bildirmi\u015fdi: &#8220;Bir mill\u0259t m\u00fcst\u0259qil v\u0259 h\u00fcrr olmal\u0131, h\u00fcrr olduqdan sonra dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00fcr\u0259yi ist\u0259diyi kimi \u0259qd-ittifaq etm\u0259lidir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya mill\u0259tl\u0259rinin bir &#8220;c\u0259miyy\u0259ti-\u0259qvam&#8221; v\u00fccud\u0259 g\u0259tirm\u0259si bizim \u0259n \u0259ziz fikirl\u0259rimizd\u0259ndir. Bu &#8220;federasyon&#8221; c\u0259brl\u0259rl\u0259 deyil, t\u0259bii bir meyl v\u0259 arzu il\u0259 hasil olmal\u0131d\u0131r&#8221;. Bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 \u0259slind\u0259, Az\u0259rbaycan &#8211; d\u00fcnya m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin mahiyy\u0259tini v\u0259 istiqam\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f v\u0259 beyn\u0259lxalq siyas\u0259td\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 aktual olan suveren d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u00fcquq b\u0259rab\u0259rliyi ideyas\u0131n\u0131 ortaya qoymu\u015fdu.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si yolunda tarixi i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f d\u00f6vl\u0259timizin ilk Parlamenti koalisiya h\u00f6kum\u0259tini t\u0259sis etdi. F\u0259t\u0259li xan Xoyski yenid\u0259n Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ildi. Britaniya h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin komandan\u0131 general Tomson da r\u0259smi olaraq bu h\u00f6kum\u0259ti tan\u0131d\u0131, rus milli \u015furas\u0131na da onu tan\u0131ma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 etdi. Az\u0259rbaycan\u0131 yenid\u0259n Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u0259sar\u0259ti alt\u0131na verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan qondarma &#8220;Qafqaz-X\u0259z\u0259r h\u00f6kum\u0259ti&#8221; Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin siyasi m\u00f6vcudlu\u011fu il\u0259 bar\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, qanundank\u0259nar elan edildi v\u0259 onun r\u0259hb\u0259rl\u0259ri 48 saata Az\u0259rbaycandan \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131.<br \/>\nMilli h\u00f6kum\u0259t t\u0259dric\u0259n \u00f6lk\u0259y\u0259 n\u0259zar\u0259ti tam olaraq \u00f6z \u0259lin\u0259 al\u0131rd\u0131. Avqusta q\u0259d\u0259r Britaniya h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri d\u0259 Bak\u0131dan \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan q\u0131sa zaman k\u0259siyind\u0259 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc d\u00fczg\u00fcn siyas\u0259tin v\u0259 \u00e7evik diplomatiyan\u0131n b\u0259hr\u0259si idi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qalib g\u0259lmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin 1919-cu ild\u0259 Fransada ke\u00e7iril\u0259n Versal Beyn\u0259lxalq S\u00fclh Konfrans\u0131na \u00f6z n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini g\u00f6nd\u0259rdi. Az\u0259rbaycan diplomatlar\u0131 o d\u00f6vr\u00fcn d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 \u0259n demokratik fikirli d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan say\u0131lan V.Vilsonla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k v\u0259 \u00fcmum\u0259n Qafqazdak\u0131 probleml\u0259rl\u0259 onu tan\u0131\u015f etm\u0259k imkan\u0131 qazand\u0131lar. V.Vilson Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini yaln\u0131z Qafqaz konfederasiyas\u0131nda tan\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Erm\u0259ni n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri h\u0259tta bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc d\u0259 Rusiyan\u0131n xeyrin\u0259 pozdular.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, m\u00fcst\u0259qilliyini qorumaq u\u011frunda q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn bir s\u0131ra Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131na v\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 quruculuq i\u015fl\u0259rinin davam etdirilm\u0259sin\u0259 nail olurdu. Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin 1920-ci ild\u0259 Paris\u0259 yeni s\u0259f\u0259ri \u00f6z b\u0259hr\u0259sini verdi v\u0259 Konfrans\u0131n Ali \u015euras\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyini tan\u0131d\u0131.M\u00fcst\u0259qil d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n da \u00f6z haqq\u0131 v\u0259 yeri oldu\u011funa h\u0259m xalq\u0131m\u0131z\u0131, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259mi inand\u0131rmaq v\u0259 \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 milli d\u00f6vl\u0259timizin m\u00f6vcudlu\u011fu fakt\u0131n\u0131 beyn\u0259lxalq miqyasda t\u0259sdiq etdirm\u0259k C\u00fcmhuriyy\u0259t qurucular\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259ti\u00a0 idi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tini \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tir\u0259n f\u0259dakar insanlar m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil alm\u0131\u015f, \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sivil d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f, ictimai fikrin y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259yi bacaran, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun ilk \u00e7\u0259tin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 atd\u0131qlar\u0131 add\u0131mlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259tini d\u0259rk ed\u0259n, bununla bel\u0259 taley\u00fckl\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259n sa\u011flam v\u0259 m\u00fcbariz fikir sahibl\u0259ri idil\u0259r. Onlar\u0131n bir \u00e7oxu n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, \u00fcmum\u0259n t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda v\u0259 \u0130slam \u015e\u0259rqind\u0259 milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na t\u0259kan vermi\u015f ideoloqlar idil\u0259r. Onlar\u0131n f\u0259dakar t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 suveren d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik atributlar\u0131m\u0131z\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sinin d\u00f6vl\u0259t dili statusunda q\u0259bul edilm\u0259si, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, maarif v\u0259 m\u0259kt\u0259b i\u015finin, milli ideologiyam\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar qazan\u0131ld\u0131. C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 D\u00f6vl\u0259t Bank\u0131, 40 minlik nizami ordu, Az\u0259rbaycan Teleqraf Agentliyi yarad\u0131ld\u0131, pul-po\u00e7t markalar\u0131 burax\u0131ld\u0131, Yelizavetpol yen\u0259 d\u0259 G\u0259nc\u0259, Qaryakin is\u0259 C\u0259bray\u0131l adland\u0131r\u0131ld\u0131. Orden, medal, gerb, himn, \u00fc\u00e7r\u0259ngli, s\u0259kkizgu\u015f\u0259li bayraq q\u0259bul olundu. &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; s\u00f6z\u00fc d\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq t\u0259kc\u0259 co\u011frafi \u0259razi kimi deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259t ad\u0131 statusunda m\u0259hz C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 r\u0259smil\u0259\u015fdi.<br \/>\nC\u00fcmhuriyy\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131 s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda milli fikir intibah\u0131na yol a\u00e7d\u0131.\u00a0 Siyasi partiya v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n azad f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 meydan verildi. Milli demokratiyan\u0131n m\u00fcst\u0259qil m\u0259tbuat\u0131 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapd\u0131. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 iki d\u0259f\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 se\u00e7ilmi\u015f N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259ylinin r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1919-cu il 15 oktyabrda m\u0259tbuat haqq\u0131nda qanun q\u0259bul edildi. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda s\u0259ks\u0259nd\u0259n \u00e7ox q\u0259zet v\u0259 jurnal d\u0259rc edilirdi. Az\u0259rbaycan kapital\u0131 milli iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf\u0131nda nec\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131rd\u0131sa, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259rimizin yarad\u0131lmas\u0131nda da diqq\u0259t\u0259layiq i\u015fl\u0259r\u0259, b\u00f6y\u00fck xeyriyy\u0259\u00e7ilik m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 s\u0259rf olunurdu. Bak\u0131da estetik m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u0259n y\u00fcks\u0259k t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n memarl\u0131q layih\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilir, inc\u0259 z\u00f6vq\u00fcn n\u00fcmun\u0259si olan tikinti i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131rd\u0131. Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev, Musa Na\u011f\u0131yev, Murtuza Muxtarov, \u015e\u0259msi \u018fs\u0259dullayev v\u0259 ba\u015fqa s\u0259rv\u0259t sahibl\u0259ri mill\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi namin\u0259 \u00f6z s\u0259rv\u0259tl\u0259rind\u0259n maarif\u00e7ilik v\u0259 quruculuq m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yard\u0131mlar ay\u0131r\u0131rd\u0131lar. Milli kadrlar\u0131n formala\u015fmas\u0131na, \u00fcmum\u0259n xalq\u0131n savadlanmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac\u0131n oldu\u011funu d\u0259rk ed\u0259n Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 xalq maarifinin inki\u015faf\u0131, x\u00fcsusil\u0259 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 idi. 1919-cu ild\u0259 Bak\u0131da D\u00f6vl\u0259t Universiteti, m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131 haz\u0131rlayan Dar\u00fclm\u00fc\u0259llim a\u00e7\u0131ld\u0131. Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Zaqafqaziya m\u00fc\u0259lliml\u0259r seminariyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259si G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Qori \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n Qazaxa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Y\u00fcz n\u0259f\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259 ali t\u0259hsil almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. M\u0259kt\u0259bl\u0259rin millil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 lat\u0131n \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131. 1919-cu ild\u0259 art\u0131q Az\u0259rbaycanda 700-\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259kt\u0259b vard\u0131. U\u011furlu t\u0259hsil siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259l\u0259 k\u00f6hn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc bir \u015f\u0259raitd\u0259, q\u0131zlar\u0131n m\u0259kt\u0259b\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131na nail olundu. 50 min\u0259 yax\u0131n \u015fagird kontingentinin 2 mini q\u0131zlardan ibar\u0259t idi.<br \/>\nMill\u0259tin b\u00fct\u00fcn enerjisi Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin, onun siyasi t\u0259sisatlar\u0131n\u0131n, t\u0259hsil sisteminin, h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin, inzibati \u0259razi vahidl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdi. Respublika qurulu\u015flu bu demokratik d\u00f6vl\u0259t \u00f6z zaman\u0131n\u0131 xeyli qabaqlam\u0131\u015fd\u0131. O vaxtlar n\u0259inki \u015e\u0259rq, h\u0259tta inki\u015faf etmi\u015f Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00e7oxunda demokratik parlament v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t t\u0259sisatlar\u0131 tam t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapmam\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 bir tarixi zamanda Az\u0259rbaycan parlamenti \u00e7oxpartiyal\u0131 sistem \u00fczr\u0259 formala\u015fma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nLakin\u00a0 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n varisi kimi meydana g\u0259lmi\u015f sovet Rusiyas\u0131 da Qafqazda m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131 fakt\u0131 il\u0259 he\u00e7 c\u00fcr bar\u0131\u015fmaq ist\u0259mirdi.\u00a0 Odur ki, 18 martda erm\u0259ni da\u015fnak ordusunun Qaraba\u011fa h\u00fccumunun ard\u0131nca 28 apreld\u0259 Rusiyan\u0131n XI Q\u0131z\u0131l Ordusunun\u00a0 Az\u0259rbaycana t\u0259cav\u00fcz\u00fc ba\u015flad\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanovun \u015f\u0259xsind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Rusiya il\u0259 bir yerd\u0259 g\u00f6r\u0259n alternativ siyasi c\u0259r\u0259yan da vard\u0131. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, C\u00fcmhuriyy\u0259t qurulanda N\u0259riman N\u0259rimanov H\u0259\u015ft\u0259rxana getmi\u015fdi. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n r\u0259hb\u0259ri, bir q\u0259d\u0259r sonra is\u0259 Sovet d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri olacaq N.N\u0259rimanov h\u0259l\u0259 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yliy\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda c\u00fcmhuriyy\u0259t\u00e7il\u0259ri hakimiyy\u0259ti bol\u015fevikl\u0259r\u0259 t\u0259hvil verm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n ets\u0259 d\u0259, art\u0131q \u00f6lk\u0259d\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 siyasi-ideoloji dayaqlar yaratm\u0131\u015f g\u00fccl\u00fc sovet d\u00f6vl\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131nda tab g\u0259tirm\u0259y\u0259r\u0259k, idar\u0259\u00e7iliyi bol\u015fevikl\u0259r\u0259 t\u0259hvil verdi. C\u00fcmhuriyy\u0259t\u00e7il\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 inqilab etm\u0259d\u0259n, qan t\u00f6km\u0259d\u0259n g\u0259ldikl\u0259ri kimi, qans\u0131z-qadas\u0131z da hakimiyy\u0259td\u0259n getdil\u0259r.<br \/>\nC\u0259mi 23 ay i\u00e7\u0259risind\u0259 bu q\u0259d\u0259r geni\u015f v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli f\u0259aliyy\u0259tin t\u0259min olunmas\u0131 xalq\u0131n ziyal\u0131 v\u0259 l\u0259yaq\u0259tli \u00f6vladlar\u0131n\u0131n Azadl\u0131q v\u0259 \u0130stiqlal ideallar\u0131na s\u0259daq\u0259tinin, \u00f6z h\u0259yat yollar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00f6v bir mill\u0259tin m\u00fcbariz\u0259 yoluna \u00e7evir\u0259 bilm\u0259yin v\u0259 bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s yolda h\u0259r c\u00fcr f\u0259dakarl\u0131\u011fa haz\u0131r olma\u011f\u0131n \u0259n parlaq t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc idi. 1900-1920-ci ill\u0259rd\u0259 imperiya m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliyin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcst\u0259qillik ideologiyas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u00fcvv\u0259tli olsa da, onu ax\u0131rad\u0259k davam etdirm\u0259k real tarixi \u015f\u0259rait\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Buna baxmayaraq Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00a0 suveren milli respublika qurmaq, milli siyas\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t t\u0259sisatlar\u0131n\u0131 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259k t\u0259cr\u00fcb\u0259sini yaratd\u0131 v\u0259 bununla da Az\u0259rbaycan\u0131n bu g\u00fcnk\u00fc m\u00fcst\u0259qilliyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hk\u0259m bir z\u0259min yaratd\u0131. \u018fg\u0259r h\u0259min tarixi zamanda C\u00fcmhuriyy\u0259t qurulmasayd\u0131 sonradan \u00f6lk\u0259mizin Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 m\u00fctt\u0259fiq respublika statusunda daxil olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131.\u00a0 SSR\u0130 t\u0259rkibind\u0259 m\u00fctt\u0259fiq Respublika kimi m\u00f6vcud olmasayd\u0131\u00a0 bu \u0130ttifaq da\u011f\u0131lark\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n bir suveren d\u00f6vl\u0259t kimi \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etm\u0259si d\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmayacaqd\u0131. C\u00fcmhuriyy\u0259tl\u0259 t\u0259m\u0259li qoyulan suveren v\u0259 demokratik respublika quruculu\u011fu \u0259n\u0259n\u0259si Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259m sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi ill\u0259rind\u0259 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirildi. 2003-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi ill\u0259rind\u0259 yeritdiyi ard\u0131c\u0131l v\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf siyas\u0259ti is\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azad olunmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Bir d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n v\u0259 he\u00e7 zaman enm\u0259y\u0259c\u0259k bayra\u011f\u0131m\u0131z indi \u015eu\u015fada q\u00fcrurla dal\u011falan\u0131r. Bu g\u00fcn suveren v\u0259 demokratik respublikam\u0131z Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucular\u0131na,\u00a0 onun siyasi-ideoloji irsin\u0259 d\u0259rin ehtiram b\u0259sl\u0259yir. C\u00fcmhuriyy\u0259t yarad\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n irsi \u00f6yr\u0259nilir, f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 ger\u00e7\u0259k tarixi qiym\u0259t verilir. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti milli m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259mizin \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli s\u0259hif\u0259si kimi xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixin\u0259 yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz v\u0259 e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin:\u00a0 \u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">\u00a00 55 4 61 71 21 WHATSAPP<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin sonlar\u0131na do\u011fru qalib v\u0259 m\u0259\u011flub imperialist d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Qafqaz regionunda maraqlar\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 toqqu\u015fdu\u011fu dramatik tarixi zamanda yaranm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0 Bu XX \u0259sr d\u00fcnya siyasi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":22352,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,4,1],"tags":[],"class_list":["post-22351","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-siyast","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22353,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22351\/revisions\/22353"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}