{"id":16618,"date":"2021-02-02T11:13:09","date_gmt":"2021-02-02T07:13:09","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=16618"},"modified":"2021-02-02T11:13:09","modified_gmt":"2021-02-02T07:13:09","slug":"aliml%c9%99r-yerin-radiasiya-qursaqlarinda-elektronlarin-sur%c9%99t-yigmasinin-s%c9%99b%c9%99bini-aydinlasdiriblar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=16618","title":{"rendered":"Aliml\u0259r Yerin radiasiya qur\u015faqlar\u0131nda elektronlar\u0131n s\u00fcr\u0259t y\u0131\u011fmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131blar"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, Yerin radiasiya qur\u015faqlar\u0131nda x\u00fcsusi zonalarda elektronlar ifrat y\u00fcks\u0259k enerjiy\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259t y\u0131\u011f\u0131r.<\/p>\n<p>Apar\u0131lan t\u0259dqiqata g\u00f6r\u0259, bu proses\u0259 plazman\u0131n z\u0259if s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6m\u0259k edir. Ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cScience Advances\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc edilib.<\/p>\n<p>Yerin radiasiya qur\u015faqlar\u0131nda planetin maqnit sah\u0259sinin \u201ctutub saxlad\u0131\u011f\u0131\u201d y\u00fcks\u0259k enerjili elektronlar v\u0259 protonlar toplan\u0131r. M\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259raitd\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259 g\u00fccl\u00fc partlay\u0131\u015f zaman\u0131 bu z\u0259rr\u0259cikl\u0259r atmosfer\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k radioefird\u0259 mane\u0259 v\u0259 y\u00fcks\u0259k enlikl\u0259rd\u0259 q\u00fctb par\u0131lt\u0131s\u0131 yarada bil\u0259r. Bu qur\u015faqlara protonlar\u0131n v\u0259 elektronlar\u0131n nec\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc v\u0259 hans\u0131 fiziki prosesl\u0259rin onlar\u0131 ifrat y\u00fcks\u0259k enerjiy\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259si aliml\u0259ri \u00e7oxdan maraqland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Radiasiya qur\u015faqlar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn NASA 2012-ci ild\u0259 orbit\u0259 iki Van Allen zondu g\u00f6nd\u0259rib. Zondlar d\u0259rhal \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc radiasiya qur\u015fa\u011f\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff edibl\u0259r: o, dig\u0259r ikisinin aras\u0131nda d\u00f6vri olaraq meydana g\u0259lir. Bundan ba\u015fqa, zondlar Yerin orbitind\u0259 elektronlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131nda bir \u00e7ox q\u0259rib\u0259likl\u0259r a\u015fkarlay\u0131b.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r elektronlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259n \u201cxor\u201d adl\u0131 mexanizm bar\u0259d\u0259 fikir y\u00fcr\u00fcd\u00fcbl\u0259r. Bu, radiasiya qur\u015faqlar\u0131n\u0131n plazmas\u0131 \u00fczr\u0259 d\u00f6vr ed\u0259n elektromaqnit dal\u011falard\u0131r. Lakin h\u0259min k\u0259\u015ff b\u0259zi elektronlar\u0131n enerjisinin 7 meqaelektronvolta y\u00fcks\u0259lm\u0259sinin s\u0259b\u0259bini he\u00e7 c\u00fcr izah ed\u0259 bilm\u0259yib. Bu, \u201cxor\u201dun yarada bil\u0259c\u0259yi enerjid\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. \u018fvv\u0259ll\u0259r hesab edilirdi ki, y\u00fcks\u0259k enerjili elektronlar radiasiya qur\u015fa\u011f\u0131na k\u0259nardan daxil ola bil\u0259r v\u0259 ya lokal xarakterli maqnit qas\u0131r\u011fas\u0131 zaman\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259n\u0259 bil\u0259r. Lakin b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259r\u0259 baxmayaraq aliml\u0259r bu f\u0259rziyy\u0259l\u0259ri t\u0259sdiql\u0259y\u0259n d\u0259lil tapa bilmirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Yeni t\u0259dqiqatda aliml\u0259r Potsdam Universitetinin (Almaniya) professoru Yuri \u015epritsin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 bu z\u0259rr\u0259cikl\u0259rin nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131blar. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn onlar bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259rzind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 apararaq radiasiya qur\u015faqlar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 plazman\u0131n s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini t\u0259dqiq edibl\u0259r. M\u0259lum olub ki, y\u00fckl\u00fc z\u0259rr\u0259cikl\u0259rin konsentrasiyas\u0131 m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda k\u0259skin arta v\u0259 ya azala bil\u0259r.<\/p>\n<p>Y\u00fcks\u0259k enerjili elektron y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n tez-tez v\u0259 harada yarand\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259n fizikl\u0259r a\u015fkar edibl\u0259r ki, bu hadis\u0259d\u0259n qabaq h\u0259r zaman olduqca seyr\u0259k plazma y\u0131\u011f\u0131n\u0131 formala\u015f\u0131b. Aliml\u0259r bu c\u00fcr \u015f\u0259raitd\u0259 z\u0259rr\u0259cikl\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u00fc nec\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesablay\u0131blar. Plazman\u0131n s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u0259skin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si \u201cxor\u201dun i\u015finin effektivliyini n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r\u0131b, z\u0259if h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n elektronlara 7 meqavoltdan yuxar\u0131 enerji verib. Bu c\u00fcr b\u00f6y\u00fck enerjili z\u0259rr\u0259cikl\u0259r nisb\u0259t\u0259n az olub, lakin onlar Van Allen zondlar\u0131n\u0131n v\u0259 Yerin maqnitosferini \u00f6yr\u0259n\u0259n dig\u0259r aparatlar\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t edib.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r g\u00fcman edirl\u0259r ki, ox\u015far prosesl\u0259r g\u00fccl\u00fc maqnit sah\u0259sin\u0259 malik dig\u0259r planetl\u0259rin, m\u0259s\u0259l\u0259n, Yupiter v\u0259 ya Saturnun \u0259traf\u0131nda da ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Planetl\u0259r\u0259 missiya haz\u0131rlanan v\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n zaman h\u0259min prosesl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\">\n<div class=\"newin_manshet clearfix\">\n<div id=\"head_print\" class=\"nw_imtxt clearfix\">\n<p>Maraql\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">Mediazona.az<\/span>\u00a0Facebook s\u0259hif\u0259mizd\u0259n izl\u0259yin.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\">\n<p>\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014<\/p>\n<p>D\u0130QQ\u018fT! \u015eikay\u0259t v\u0259 t\u0259klifl\u0259riniz, g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz ve e\u015fitdiyiniz h\u0259r hans\u0131 bir maraql\u0131 m\u0259lumat\u0131 bu n\u00f6mr\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin 055 461 71 21 WHATSAPP<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"AinsyndicationPlayerId\" class=\"inpage\" data-viewable=\"1\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, Yerin radiasiya qur\u015faqlar\u0131nda x\u00fcsusi zonalarda elektronlar ifrat y\u00fcks\u0259k enerjiy\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259t y\u0131\u011f\u0131r. Apar\u0131lan t\u0259dqiqata g\u00f6r\u0259, bu proses\u0259 plazman\u0131n z\u0259if s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6m\u0259k edir. Ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201cScience Advances\u201d&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16591,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19,1],"tags":[],"class_list":["post-16618","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-texnologiya","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16618"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16619,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16618\/revisions\/16619"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}