{"id":13355,"date":"2020-06-16T22:46:23","date_gmt":"2020-06-16T18:46:23","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=13355"},"modified":"2020-06-16T22:48:31","modified_gmt":"2020-06-16T18:48:31","slug":"cavansir-feyziyev-avropa-d%c9%99y%c9%99rl%c9%99ri-soz-v%c9%99-%c9%99m%c9%99l-birliyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=13355","title":{"rendered":"Cavan\u015fir Feyziyev: Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri &#8211; s\u00f6z v\u0259 \u0259m\u0259l birliyi"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"color: #000000;\">\u201cQoca qit\u0259\u201d adland\u0131r\u0131lan Avropan\u0131n tarixi ibr\u0259tamiz hadis\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir. Ta q\u0259dimd\u0259n pirat\u00e7\u0131l\u0131q, \u0259srl\u0259r boyu davam etmi\u015f sonsuz daxili m\u00fcharib\u0259l\u0259r, d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 xa\u015f y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri, kolonializm v\u0259 qul ticar\u0259ti, Amerikada, Afrikada, Asiyada amans\u0131z q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n soyq\u0131r\u0131mlar\u0131, 50 milyondan \u00e7ox insan h\u0259yat\u0131n\u0131 m\u0259hv etmi\u015f iki d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si v\u0259 s. bu z\u0259nginliyin tam olmayan siyah\u0131s\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259r \u00f6z q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259\u00a0 Qoca \u015e\u0259rqi\u00a0 sars\u0131td\u0131\u011f\u0131 bir zamanda yeni texnologiyalara yiy\u0259l\u0259nmi\u015f v\u0259 bu \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 ac\u0131madan istifad\u0259 ed\u0259n avropal\u0131lar \u00f6z \u201cu\u011furlar\u0131\u201d il\u0259 f\u0259xr edirdil\u0259r. O zamanlar he\u00e7 bir avropal\u0131n\u0131n a\u011fl\u0131na insan haqlar\u0131, demokratiya, s\u00f6z v\u0259 fikir azadl\u0131\u011f\u0131 kimi ideallar g\u0259lmirdi. Onlar\u0131n q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 g\u00fccl\u00fc olan haql\u0131 idi v\u0259 g\u00fccl\u00fc olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u00f6zl\u0259rini h\u0259r \u015feyd\u0259 haql\u0131 hesab edirdil\u0259r.<\/span><\/strong><\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t 2-ci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si Avropaya b\u0259zi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri anlatd\u0131 v\u0259 on milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoymu\u015f \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin t\u00f6r\u0259tdiyi qlobal da\u011f\u0131nt\u0131lar avropal\u0131lar\u0131 yenid\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 baxma\u011fa v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 v\u0259 ideallar\u0131n\u0131 t\u0259fti\u015f etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi. Avropa c\u0259miyy\u0259tl\u0259rind\u0259 insan h\u0259yat\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259ri haqq\u0131nda fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131 v\u0259 yaln\u0131z s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 birg\u0259 s\u0259yl\u0259r say\u0259sind\u0259 d\u00fcnyada s\u00fclh\u0259, Avropada is\u0259 sabitliy\u0259 v\u0259 t\u0259r\u0259qqiy\u0259 nail olma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259rk olundu.<\/p>\n<p>9 may 1950-ci ild\u0259 o zamank\u0131 Fransa xarici i\u015fl\u0259r naziri Robert \u015euman\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Fransa v\u0259 Almaniya aras\u0131nda iqtisadi \u0259sasda ba\u015flad\u0131lan \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q az sonra iqtisadiyyat\u0131n daha geni\u015f spektrini v\u0259 Avropan\u0131n daha \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tini \u00f6z\u00fcn\u0259 c\u0259lb ed\u0259 bildi. Ard\u0131nca 1951-ci ild\u0259 Paris Sazi\u015fi v\u0259 1957-ci ild\u0259 Roma Sazi\u015fi il\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndiril\u0259n u\u011furlu iqtisadi\u00a0 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q n\u0259hay\u0259t 1992-ci ild\u0259\u00a0Maastrixt M\u00fcqavil\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi v\u0259 bel\u0259likl\u0259, Avropa \u0130ttifaq\u0131 yarad\u0131ld\u0131. 1993-c\u00fc ilin noyabr\u0131nda is\u0259 ilk d\u0259f\u0259 \u201cAvropa \u0130ttifaq\u0131\u201d ad\u0131 meydana \u00e7\u0131xd\u0131. O zamandan etibar\u0259n A\u0130-n\u0131n g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 beyn\u0259lxalq siyas\u0259t sah\u0259sind\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, sosial-iqtisadi\u00a0 v\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 sah\u0259sind\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00fcmumi valyutan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 siyasi inteqrasiyan\u0131n inki\u015faf\u0131 ideyas\u0131 yer ald\u0131.\u00a0 Avropa \u0130ttifaq\u0131\u00a0 regional siyasi birlik kimi s\u0131x\u0131\u015f etm\u0259yin\u0259 baxmayaraq, daha \u00e7ox iqtisadi t\u0259\u015fkilatd\u0131r. Bu Birlik \u00f6z-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 bir ideya v\u0259 reall\u0131q olaraq d\u00fcnya t\u0259r\u0259find\u0259n qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n m\u00fct\u0259r\u0259qqi v\u0259 u\u011furlu bir layih\u0259si kimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr v\u0259 hesab edilir. D\u00fcnya birliyind\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq siyas\u0259td\u0259 konstruktiv roluna, qlobal miqyasl\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 \u0259dal\u0259tli yana\u015fmas\u0131na v\u0259 obyektivlik meyarlar\u0131na \u00fcmidl\u0259r d\u0259 b\u00f6y\u00fck idi. Lakin qar\u015f\u0131s\u0131na qoydu\u011fu m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Avropa \u201cg\u00fccl\u00fcn\u00fcn haql\u0131 oldu\u011funa\u201d v\u0259 \u201cm\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259rin m\u0259qbul say\u0131ld\u0131\u011f\u0131na\u201d \u0259saslanan k\u00f6hn\u0259 bax\u0131\u015flardan imtina etm\u0259li idi. Avropan\u0131n t\u0259zadl\u0131, qanl\u0131 ke\u00e7mi\u015find\u0259n g\u00f6t\u00fcrm\u0259li\u00a0 d\u0259y\u0259rl\u0259rin el\u0259 d\u0259 \u00e7ox olmad\u0131\u011f\u0131 bu zamanda Avropa d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00fct\u0259r\u0259qqi d\u0259y\u0259rl\u0259rini bir araya toplayaraq\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ri elan etdi v\u0259 o zamandan insan haqlar\u0131, demokratiya, s\u00f6z v\u0259 fikir azadl\u0131\u011f\u0131, vicdan azadl\u0131\u011f\u0131, gender b\u0259rab\u0259rliyi v\u0259 s. kimi b\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259r Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri kimi t\u0259qdim olunma\u011fa ba\u015fland\u0131. Ke\u00e7\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri m\u0259nims\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flayan Avropa 90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n \u00f6z \u0130ttifaq\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri Avropa ail\u0259sin\u0259 daxil olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259r toplusu kimi yeni \u00fczvl\u0259rin\u0259 v\u0259 qon\u015fular\u0131na t\u0259qdim edir. Az\u0259rbaycan Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n yeni Qon\u015fuluq siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq\u00a0 \u015e\u0259rq T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Avropa Birliyi il\u0259 u\u011furlu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u00a0b\u00f6lg\u0259sind\u0259 bu \u0130ttifaq\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 etibarl\u0131 biznes t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rinin qon\u015fu v\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 dayaq qazanmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si kimi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin \u0259sas apar\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259si is\u0259 h\u0259l\u0259 1949-cu ild\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f Avropa \u015euras\u0131d\u0131r. Avropa \u015euras\u0131 Avropada insan h\u00fcquqlar\u0131, qanunun aliliyi, demokratiya prinsipl\u0259rini \u0259sas tutan beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat kimi yaran\u0131b. Avropa \u015euras\u0131n\u0131n\u00a0 47 \u00fczv\u00fc var v\u0259 Az\u0259rbaycan da 2001-ci ild\u0259n etibar\u0259n bu t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Avropa \u0130ttifaq\u0131ndan f\u0259rqli olaraq daha \u00e7ox siyasi t\u0259\u015fkilat rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Avropa \u015euras\u0131 d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 siyasi qiym\u0259t verir, Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin qurulmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00f6nl\u0259ndirici q\u0259rarlar q\u0259bul edir.\u00a0 A\u015e-na daxil \u00f6lk\u0259l\u0259rin parlament n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t A\u015e Parlament Assambleyas\u0131 5 may 1949-cu ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Assambleya, Avropa \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ideyas\u0131n\u0131 Avropa boyu b\u00fct\u00fcn demokratiyalara yaymaqda h\u0259lledici rol oynay\u0131r. A\u015e PA-da m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r v\u0259 q\u0259bul olunan q\u0259rarlar s\u00fclhp\u0259rv\u0259r v\u0259 insanp\u0259rv\u0259r bir c\u0259miyy\u0259tin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn atd\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox m\u00fct\u0259r\u0259qqi add\u0131mlar kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Lakin bu ilk bax\u0131\u015fdan g\u00f6r\u00fcn\u0259n s\u0259hn\u0259dir. Bu s\u0259hn\u0259nin p\u0259rd\u0259l\u0259ri arxas\u0131nda Avropa \u015euras\u0131n\u0131n t\u0259zadl\u0131 gedi\u015fl\u0259ri, Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fm\u0259y\u0259n add\u0131mlar\u0131 ayd\u0131n sezilm\u0259kd\u0259dir. Getdikc\u0259 daha \u00e7ox ayd\u0131n olur ki, Avropa \u015euras\u0131n\u0131n\u00a0 \u0259lind\u0259 bayraq etdiyi \u201cAvropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri\u201d he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 bu d\u0259y\u0259rl\u0259r \u0259sas\u0131nda ya\u015famaq, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k v\u0259 siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u0259z\u0259n sad\u0259c\u0259 siyasi spekulyasiya v\u0259 t\u0259zyiq vasit\u0259sidir. B\u00fct\u00fcn bunlar \u0259dal\u0259tli vahid Avropa ideal\u0131na olan inam\u0131 sars\u0131d\u0131r. El\u0259 b\u00fct\u00fcn post-sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rinin h\u0259l\u0259 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa ed\u0259rk\u0259n Avropaya b\u0259sl\u0259diyi \u00fcmidl\u0259rin pu\u00e7a \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 da\u00a0art\u0131q faktd\u0131r. SSR\u0130-nin s\u00fcqutundan sonra \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etmi\u015f respublikalar \u00f6z suverenliyini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6z\u00fcba\u011fl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 birba\u015fa Avropaya inteqrasiya etm\u0259y\u0259 haz\u0131r idil\u0259r. Avropa \u0130ttifaq\u0131 da m\u00fcst\u0259qilliyini qazanm\u0131\u015f h\u0259r bir yeni d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259rini v\u0259 t\u0259sir dair\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k imkan\u0131 kimi bax\u0131rd\u0131. Lakin ke\u00e7mi\u015f imperiya m\u0259rk\u0259zinin bu qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 cazib\u0259d\u0259n q\u0131c\u0131qland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss edinc\u0259 Avropa h\u0259qiq\u0259t\u0259n g\u0259nc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u00fcst\u0259qilliyini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k, yoxsa Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00f6z iqtisadi maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k dilemmas\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi. Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ngin xammal bazas\u0131 olan v\u0259 he\u00e7 bir texnologiyaya malik olmayan metropoliya il\u0259 &#8211; yeni Rusiya il\u0259\u00a0 dil tapmaq, ticar\u0259t etm\u0259k v\u0259 qazanc \u0259ld\u0259 etm\u0259k daha c\u0259lbedici g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u0259r birini Avropa ail\u0259sin\u0259 qo\u015fulma\u011fa t\u0259\u015fviq ed\u0259n Avropa \u015euras\u0131 is\u0259 yeni, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259n \u00fcmd\u0259 maraqlar\u0131n\u0131 &#8211; suverenliyini v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc de-yure d\u0259st\u0259kl\u0259s\u0259 d\u0259 de-fakto m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259di. Bel\u0259likl\u0259, Moldova, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Ukrayna kimi post-sovet \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 Avropaya\u00a0 b\u0259sl\u0259n\u0259n \u00fcmidl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmad\u0131. Az\u0259rbaycanda is\u0259 bu \u00fcmidl\u0259r v\u0259 Avropa \u0259dal\u0259tin\u0259 inam daha \u00f6nc\u0259 sars\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015f erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fc bir s\u0131ra Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni diasporu t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131q v\u0259 onlar\u0131n \u201c\u0259lin\u0259 baxan\u201d Avropa siyasil\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n gizli \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. H\u0259min tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 Avropa siyas\u0259tinin y\u00f6n\u0259ticil\u0259rini Az\u0259rbaycan\u0131n taleyi yox, SSR\u0130 daxilind\u0259 par\u00e7alanma v\u0259 onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri maraqland\u0131r\u0131rd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z do\u011fma torpaqlar\u0131ndan qovulub \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si, Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259ruz qoyulmas\u0131, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, bu \u0259razid\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi \u00e7oxsayl\u0131 h\u0259rbi cinay\u0259tl\u0259r narahat etmirdi. Avropa susurdu. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259di ki, erm\u0259ni\u00a0neofa\u015fizmi Avropan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259 yoluxdu. Ke\u00e7mi\u015f Yuqoslaviya \u0259razisind\u0259\u00a0 kims\u0259siz xalq\u0131n \u2013 bo\u015fnaklar\u0131n \u0259razisini erm\u0259nisaya\u011f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259ruz qoymaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 Srebrennitsada 10 mind\u0259n \u00e7ox dinc sakinin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sil\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259dildi. Yaln\u0131z AB\u015e-n\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcdaxil\u0259sind\u0259n v\u0259 q\u0259ti m\u00f6vqeyini ortaya qoymas\u0131ndan sonra Avropa bo\u015fnaklar\u0131n q\u0259tliam\u0131n\u0131 dayand\u0131rd\u0131 v\u0259 onlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0 v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tsizliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015f Srebrennitsa q\u0259tliam\u0131n\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi tan\u0131d\u0131. Srebrennitsadan 3 il \u00f6nc\u0259 Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259dilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 is\u0259 Avropa bu g\u00fcn d\u0259 g\u00f6rm\u0259m\u0259zliy\u0259 v\u0259 e\u015fitm\u0259zliy\u0259 vurmaqda davam edir. A\u015ePA-da t\u0259msil olunan Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259rin\u0259 baxmayaraq Avropa \u015euras\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal olundu\u011funu dolay\u0131s\u0131 il\u0259 etiraf ets\u0259 d\u0259, a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 v\u0259 bu i\u015f\u011fala r\u0259smi etiraz\u0131n\u0131 bildirmir. A\u015e beyn\u0259lxalq h\u00fcququ, insan haqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259li oldu\u011fu halda \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259\u015fviq etdiyi Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymayaraq m\u00fcnaqi\u015f\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 \u201cbalansl\u0131 siyas\u0259t\u201d aparma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir.\u00a0 Srebrennitsa soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 Milo\u015fevi\u00e7, Ratkovi\u00e7 v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 beyn\u0259lxalq tribunal qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fchakim\u0259 olundu\u011fu halda i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n siyasi r\u0259hb\u0259rl\u0259ri &#8211; Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 bilavasit\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f\u00a0 Ko\u00e7aryan v\u0259 Sarqsyan kimi cinay\u0259tkarlar\u00a0 A\u015ePA iclaslar\u0131na d\u0259v\u0259t edilir, A\u015ePA deputatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0 alq\u0131\u015flarla qar\u015f\u0131lan\u0131b, alq\u0131\u015flarla yola sal\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n<p>2008-ci ild\u0259 Erm\u0259nistanda ke\u00e7irilmi\u015f prezident se\u00e7kil\u0259ri k\u00fctl\u0259vi saxtakarl\u0131qla m\u00fc\u015faiy\u0259t olundu. H\u0259l\u0259 se\u00e7kiqaba\u011f\u0131\u00a0 t\u0259\u015fviqat kampaniyas\u0131 zaman\u0131 prezidentliy\u0259 namiz\u0259dl\u0259rd\u0259n birin\u0259 g\u00fcll\u0259 at\u0131laraq terror t\u0259hdidi il\u0259\u00a0 se\u00e7kil\u0259rd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259n bir g\u00fcn sonra k\u00fctl\u0259vi se\u00e7ki saxtakarl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 n\u00fcmayi\u015f\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f\u00a0dinc etiraz\u015f\u0131lar g\u00fcll\u0259baran edildi. Bu hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 10 n\u00fcmayi\u015f\u00e7inin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si fakt\u0131 da Avropa \u015euras\u0131na Erm\u0259nistan\u0131n ke\u00e7irdiyi saxta se\u00e7kil\u0259ri \u201cdemokratik se\u00e7kil\u0259r\u201d kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259sin\u0259 mane ola bilm\u0259di. 2019-cu ild\u0259 Erm\u0259nistanda o zamanad\u0259k g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f prezident se\u00e7kil\u0259ri A\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n yen\u0259 demokratik se\u00e7kil\u0259r kimi qiym\u0259tl\u0259ndirildi. Amma 3 ay sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n m\u0259xm\u0259ri inqilab\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri Avropa \u015euras\u0131n\u0131 \u00f6z fikrini d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi. Erm\u0259nistana m\u00fcnasib\u0259td\u0259 Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 bu q\u0259d\u0259r say\u011f\u0131s\u0131zl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259n Avropa \u015euras\u0131n\u0131n on ill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n bu himay\u0259darl\u0131\u011f\u0131n\u0131n arxas\u0131nda n\u0259yin dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 Avropa erm\u0259ni lobbistl\u0259rinin t\u0259qdim etdiyi uydurma s\u0259b\u0259bl\u0259ri \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259timiz\u0259 daimi \u0259dal\u0259tsiz t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259n Avropa \u015euras\u0131n\u0131 Em\u0259nistana qar\u015f\u0131 bu q\u0259d\u0259r g\u00fcz\u0259\u015ftli davranma\u011fa vadar ed\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r x\u00fcsusi ara\u015fd\u0131rma t\u0259l\u0259b ed\u0259n maraql\u0131 bir t\u0259dqiqat m\u00f6vzusudur. Bir s\u0131ra avropal\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bunu Avropa syas\u0259t\u00e7il\u0259rinin korrupsiyaya u\u011framas\u0131, erm\u0259ni mafioz qrupla\u015fmalar\u0131n\u0131n m\u00fcnt\u0259z\u0259m \u015f\u0259kild\u0259 onlara \u00f6d\u0259diyi ayl\u0131q \u201cian\u0259l\u0259rl\u0259\u201d izah edirl\u0259r. Amma burada da maraql\u0131 bir durumla rastla\u015f\u0131r\u0131q. Erm\u0259ni lobbi\u00e7il\u0259rind\u0259n r\u00fc\u015fv\u0259t alaraq Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 qarayaxma kampaniyas\u0131 aparan b\u0259zi avropal\u0131 siyas\u0259t\u00e7il\u0259r v\u0259 jurnalistl\u0259r he\u00e7 bir \u0259sas-s\u00fcbut g\u0259tirm\u0259d\u0259n bu \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259 m\u0259hz Az\u0259rbaycan\u0131 g\u00fcnahland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Burada \u201cad\u0131m\u0131 s\u0259n\u0259 qoyum, s\u0259ni yana-yana qoyum\u201d deyimi lap yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Avropa \u015euras\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 siyasi t\u0259zyiq vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f \u201cAvropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri\u201d bu g\u00fcn bel\u0259 bir m\u00f6c\u00fcz\u0259vi xass\u0259y\u0259 d\u0259 malikdir. H\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi, Avropal\u0131 siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin r\u00fc\u015fv\u0259t alaraq erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 uy\u011fun hesab olunur, amma Avropada he\u00e7 bir lobbi\u00e7ilik t\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti\u00a0olmayan Az\u0259rbaycan hans\u0131sa lobbi\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131l\u0131r. Avropa paytaxtlar\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015f etiraz aksiyalar\u0131n\u0131n polis zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yat\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 n\u00fcmayi\u015f\u00e7il\u0259rin\u00a0 yaralanmas\u0131 v\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si Avropa \u015euras\u0131n\u0131 q\u0259tiyy\u0259n narahat etmir v\u0259 he\u00e7 bir reaksiya do\u011furmur. Az\u0259rbaycanda is\u0259 icaz\u0259 verilm\u0259mi\u015f mitinq\u0259 topla\u015fanlar\u0131n dinc vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259razid\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 Avropa \u015euras\u0131n\u0131n hidd\u0259tl\u0259nm\u0259sin\u0259, n\u00f6vb\u0259ti t\u0259cili dinl\u0259m\u0259l\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 v\u0259 t\u0259hdid xarakterli q\u0259tnam\u0259l\u0259rin q\u0259bul olunmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. \u0130st\u0259nil\u0259n \u015f\u0259xsin \u0259ld\u0259 etdiyi fakt\u0131, a\u011fl\u0131na g\u0259l\u0259n f\u0259rziyy\u0259ni, uydurdu\u011fu b\u00f6htan\u0131, h\u0259tta s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri v\u0259 t\u0259hqirl\u0259ri s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 mediada ifad\u0259 etdiyi Az\u0259rbaycan Avropa \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00f6z v\u0259 fikir azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bo\u011fuldu\u011fu \u00f6lk\u0259 kimi t\u0259qdim olunur. Hakimiyy\u0259tin korrupsioner siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259sini \u00e7\u0131xaran jurnalistl\u0259rin\u00a0 h\u0259bs olundu\u011fu v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalaraq h\u0259bsxanada \u00f6ld\u00fcy\u00fc Erm\u0259nistan haqq\u0131nda is\u0259 Avropa \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n fontan vurdu\u011fu demokratik \u00f6lk\u0259 imici yarad\u0131l\u0131r. Bu c\u00fcr ikili standartlar\u0131n Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259sasland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etm\u0259k is\u0259 g\u00fcl\u00fcnc olmaqla yana\u015f\u0131 h\u0259m d\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb, sual v\u0259 Avropa \u015euras\u0131n\u0131n obyektivliyin\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmaya bilm\u0259z.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son 20 ild\u0259 Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rin \u0259sas sloqanlar\u0131 v\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n siyasil\u0259rin davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, onlar d\u00fcnyan\u0131n bu birliy\u0259 olan inam\u0131n\u0131 v\u0259 \u00fcmidl\u0259rini d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k v\u0259 do\u011frultmaq mara\u011f\u0131nda v\u0259 iqtidar\u0131nda deyill\u0259r. Son onillikd\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259zi Avropa siyasi dair\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u0259mmal\u0131 v\u0259 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n rolu onu g\u00f6st\u0259rir ki, \u00e7a\u011fda\u015f Avropa siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri 50-ci ill\u0259rd\u0259 \u0259saslar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015f \u00fcmumavropa prinsipl\u0259rini \u2013\u00a0 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131, qanunun aliliyi, beyn\u0259lxalq\u00a0 \u0259dal\u0259t kimi meyarlar\u0131 bir k\u0259nara qoyaraq beyn\u0259lxalq siyas\u0259tin \u0259ski\u00a0\u201cpar\u00e7ala v\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u201d taktikas\u0131na meyll\u0259nm\u0259kd\u0259dirl\u0259r. Bu g\u00fcn acl\u0131q v\u0259 s\u0259fal\u0259tin h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc Afrikada v\u0259 10 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, qan g\u00f6l\u00fcnd\u0259 bo\u011fulan Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n ac\u0131nacaql\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131nda Avropan\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 ikili standartlar siyas\u0259tinin d\u0259 rolu he\u00e7 kim\u0259 sirr deyil. AB\u015e v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u201cAvropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri\u201dn\u0259 \u0259saslanan f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 alovland\u0131r\u0131lan \u201c\u0259r\u0259b baharlar\u0131\u201d, milyonlarla insan taleyinin bir anda f\u0259lak\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131lmas\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259, sad\u0259c\u0259 sa\u011f qalmaq v\u0259 ya\u015famaq \u00fcmidil\u0259 Avropaya p\u0259nah g\u0259tir\u0259n milyonlarla\u00a0 qa\u00e7q\u0131n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi haqs\u0131zl\u0131qlar, b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq qanunlara zidd olaraq\u00a0 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n art\u0131q 30\u00a0 il \u0259rzind\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlanmas\u0131, \u00f6z do\u011fma torpaqlar\u0131ndan silah g\u00fcc\u00fc il\u0259 qovularaq qa\u00e7q\u0131na v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilmi\u015f 1 milyon soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u0259n sad\u0259 insan haqlar\u0131 haqq\u0131nda susqunluq, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan\u00a0\u00a0 t\u0259zyiq v\u0259 t\u0259crid siyas\u0259ti, tan\u0131nm\u0131\u015f jurnalist Ka\u015f\u0131q\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 iqtisadi maraqlar\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 m\u00fcqabilind\u0259 AB\u015e v\u0259 Avropa t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259ra\u0259t verilm\u0259si v\u0259 s. bu kimi d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tini sars\u0131dan hadis\u0259l\u0259rin getdikc\u0259 adi hala \u00e7evrilm\u0259si Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rinin d\u0259y\u0259rsizliyini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259yani faktlard\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda ba\u015f ver\u0259n ki\u00e7ik bir yol h\u0259r\u0259k\u0259ti qaydas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131n\u0131 da az qala lupa alt\u0131nda t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k orada \u201cdemokratiyan\u0131n v\u0259 insan haqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 fakt\u0131n\u0131\u201d axtaran Avropa \u015euras\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana q\u0259r\u0259zli m\u00fcnasib\u0259ti \u201c\u00f6z g\u00f6z\u00fcnd\u0259 tiri g\u00f6rm\u0259yib \u00f6zg\u0259 g\u00f6z\u00fcnd\u0259 t\u00fck axtarma\u011f\u0131\u201d xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlardan bel\u0259 q\u0259na\u0259t yaran\u0131r ki, q\u0259r\u0259zli siyas\u0259tin m\u0259tb\u0259xin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f A\u015e \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259\u015fviq etdiyi Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259rind\u0259n o q\u0259d\u0259r uzaqla\u015f\u0131b ki, d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6z siyasi bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 art\u0131q ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin, lobbi\u00e7i qruplar\u0131n t\u0259siri v\u0259 t\u0259zyiqi alt\u0131nda formala\u015fd\u0131ran bir\u00a0kluba \u00e7evrilm\u0259kd\u0259dir. Lakin unudulmamal\u0131d\u0131r ki, Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri m\u0259hz \u201cAvropan\u0131n d\u0259y\u0259rl\u0259ri\u201d dem\u0259k deyil, onlar b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin tarix boyunca cilalayaraq yeti\u015fdirdiyi \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259rdir v\u0259 bu d\u0259y\u0259rl\u0259ri qoruyub saxlayan\u00a0 \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 <strong>s\u00f6z<\/strong> v\u0259 <strong>\u0259m\u0259l<\/strong> birliyidir. S\u00f6zd\u0259 Avropa d\u0259y\u0259rl\u0259ri, \u0259m\u0259ld\u0259 is\u0259 bu d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 etinas\u0131zl\u0131q t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 etimad m\u00fchiti yarada bilm\u0259z.<\/p>\n<p><strong>Cavan\u015fir Feyziyev<\/strong><\/p>\n<p><strong>Mill\u0259t v\u0259kili, F\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/p>\n<p><strong>15 \u0130yun 2020-ci il.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Maraql\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">Mediazona.az\u00a0<\/span>Facebook s\u0259hif\u0259mizd\u0259n izl\u0259yin<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cQoca qit\u0259\u201d adland\u0131r\u0131lan Avropan\u0131n tarixi ibr\u0259tamiz hadis\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir. Ta q\u0259dimd\u0259n pirat\u00e7\u0131l\u0131q, \u0259srl\u0259r boyu davam etmi\u015f sonsuz daxili m\u00fcharib\u0259l\u0259r, d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 xa\u015f y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri, kolonializm v\u0259 qul ticar\u0259ti, Amerikada, Afrikada,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13357,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,4,1],"tags":[],"class_list":["post-13355","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-siyast","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13355"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13355\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13356,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13355\/revisions\/13356"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}