{"id":13333,"date":"2020-06-11T09:33:46","date_gmt":"2020-06-11T05:33:46","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=13333"},"modified":"2020-06-11T09:33:46","modified_gmt":"2020-06-11T05:33:46","slug":"susa-qarabagin-incisi-az%c9%99rbaycanin-yarali-q%c9%99lbidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=13333","title":{"rendered":"&#8220;\u015eu\u015fa Qaraba\u011f\u0131n incisi, Az\u0259rbaycan\u0131n yaral\u0131 q\u0259lbidir&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"<div><b>\u015eU\u015eASIZ QARABA\u011e, QARABA\u011eSIZ \u0130S\u018f AZ\u018fRBAYCAN YOXDUR&#8230;<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bu s\u0259tirl\u0259ri yazanda bel\u0259, \u00fcr\u0259yim s\u0131x\u0131l\u0131r, g\u00f6zl\u0259rim dolur\u2026.. 28 il ke\u00e7ib. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 \u00e7ox a\u011f\u0131rd\u0131r bu r\u0259q\u0259mi yazmaq.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131na g\u0435d\u0259n y\u043el M\u0435\u015f\u0259lid\u0259n, K\u0259rkicahandan, Mal\u0131b\u0259ylid\u0259n, Qu\u015f\u00e7ulardan, \u0425\u043ecal\u0131dan\u2026 k\u0435\u00e7di. B\u00fct\u00fcn bunlara ba\u0445mayaraq, \u015eu\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131na h\u0435\u00e7 k\u0259s inanm\u0131rd\u0131, a\u011fl\u0131na b\u0435l\u0259 g\u0259tirmirdi. Ancaq bu hadis\u0259 ba\u015f v\u0435rdi v\u0259 \u015eu\u015fa 1992-il may\u0131n 8-d\u0259 SSR\u0130 vaxt\u0131ndan Xank\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Rusiyaya m\u0259xsus 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n birba\u015fa d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u0435rm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal \u0435dildi. \u015eu\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal g\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0445alq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131na vurulmu\u015f a\u011f\u0131r bir z\u0259rb\u0259, bizim ham\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r bir d\u0259rddir.<\/div>\n<div>\u015eu\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 200 n\u0259f\u0259r \u015f\u0259hid olmu\u015f, 150 n\u0259f\u0259r \u0259lil olmu\u015f, 552 k\u00f6rp\u0259 yetim qalm\u0131\u015f, 22 min\u0259 yax\u0131n insan qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/div>\n<div>\u015eu\u015fa i\u015f\u011fal edil\u0259rk\u0259n, \u0259ld\u0259 olunan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, bu quldurlar tarixi abid\u0259l\u0259rimizi v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 da\u011f\u0131tm\u0131\u015f v\u0259 yerl\u0259 yeksan etmi\u015fdir.<\/div>\n<div>B\u0259li, \u0425\u0425 \u0259srin sonunda \u015eu\u015fa tari\u0445d\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f faci\u0259li hadis\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti d\u0259 olsa i\u015f\u011fal \u043elundu. \u00d6vladlar\u0131 y\u0435rind\u0259n &#8211; yurdundan did\u0259rgin d\u00fc\u015fd\u00fc, \u015f\u0259hidl\u0259r v\u0435rdi, ancaq \u0259srl\u0259r b\u043eyu \u043eldu\u011fu kimi s\u0131nmad\u0131, \u0259yilm\u0259di v\u0259 \u015eu\u015fa indi d\u0259 ya\u015fay\u0131r. Onun \u0259halisi r\u0435spublikan\u0131n 59 ray\u043enunda 700 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/div>\n<div>\u0130ndi bir tarixi ke\u00e7mi\u015f\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. \u015eu\u015fam\u0131z\u0131 bir daha g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259 canlad\u0131raq. \u00c7\u00fcnki \u015eu\u015fas\u0131z Qaraba\u011f, Qaraba\u011fs\u0131z is\u0259 Az\u0259rbaycan yoxdur.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><b>\u015eu\u015fa Qaraba\u011f\u0131n incisidir, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259lbidir. Yaral\u0131 q\u0259lbi\u2026<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Az\u0259rbaycan\u0131n dilb\u0259r g\u00fc\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n olan \u015eu\u015fa haqq\u0131nda \u00e7ox yaz\u0131l\u0131b,\u00a0 Xan \u015eu\u015finskinin s\u0259sini qoynunda saxlayan ba\u015f\u0131 qarl\u0131, v\u00fcqarl\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n \u0259z\u0259m\u0259tind\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131b. \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n olan, milli memarl\u0131q \u00fcslubu il\u0259 se\u00e7il\u0259n, orta \u0259srl\u0259r \u015f\u0259h\u0259rsalma s\u0259n\u0259tinin qiym\u0259tli abid\u0259si adland\u0131r\u0131lan m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz\u0259 , \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131za, inc\u0259n\u0259s\u0259timiz\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n, mu\u011fam\u0131m\u0131z\u0131n be\u015fiyi say\u0131lan, Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 Qas\u0131m b\u0259y Zakir, Xur\u015fidban\u0131 Nat\u0259van, Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab, N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev, Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli, Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu kimi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yetir\u0259n Qaraba\u011f\u0131n dilb\u0259r gu\u015f\u0259si olan \u015eu\u015fa\u00a0 \u015e\u0259rqlilr\u0259 m\u0259xsus arxitekturas\u0131 il\u0259 d\u0259 f\u0259rql\u0259nir.\u00a0 Az\u0259rbaycan\u0131n al\u0131nmaz qalas\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259b\u0259di olan bu q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259r \u00f6z\u00fc boyda tarixi abid\u0259dir.<\/div>\n<div>XVIII \u0259srin ortalar\u0131nda S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisind\u0259 20-y\u0259 q\u0259d\u0259r xanl\u0131qlar yarand\u0131. \u018frazic\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck xanl\u0131qlardan biri d\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 idi. Bu xanl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 P\u0259nah \u018fli xan qoymu\u015f v\u0259 onun m\u0259rk\u0259zi \u015fi\u015f uclu da\u011flar \u0259hat\u0259sind\u0259 y\u0435rl\u0259\u015f\u0259n P\u0259nahabad sonralar Qala, \u015ei\u015f\u0259 v\u0259 n\u0259hay\u0259t \u015eu\u015fa adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fsrl\u0259r boyu bu \u015f\u0259h\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f v\u0259 onun tarixi Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin tarixinin ayr\u0131lmaz bir hiss\u0259sidir.<\/div>\n<div>P\u0259nah xan 1693-c\u00fc ild\u0259 Cavan\u015fir elinin Sar\u0131cal\u0131 oyma\u011f\u0131nda varl\u0131 bir ail\u0259d\u0259 anadan olmu\u015fdur. P\u0259nah xan\u0131n \u0259sil &#8211; n\u0259sibi Cavan\u015fir elind\u0259ndir. Bunlar\u0131n ata-babalar\u0131 Cavan\u015fir elind\u0259 m\u0259\u015fhur, adl\u0131-sanl\u0131, \u0259silli \u2013 n\u0259cab\u0259tli, xeyriyy\u0259\u00e7i, mal-d\u00f6vl\u0259t sahibi olmu\u015f adamlar idi. P\u0259nah xan\u0131n atas\u0131na \u0130brahimx\u0259lil a\u011fa, babas\u0131na is\u0259 P\u0259nah\u0259li b\u0259y dey\u0259rmi\u015fl\u0259r. Bunlar\u0131n h\u0259r ikisi Sar\u0131cal\u0131 \u2013 Cavan\u015fir ad\u0131 il\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t tapm\u0131\u015f, h\u0259r i\u015fd\u0259 f\u0259rql\u0259nmi\u015f, ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 Nadir \u015fah\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 igidlik g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r.(Qaraba\u011fnam\u0259l\u0259r. 1-ci kitab. \u201cYaz\u0131\u00e7\u0131\u201d B., 1989. s\u0259h. 110)<\/div>\n<div>P\u0259nah xan g\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan Nadir \u015fah\u0131n ordusunda xidm\u0259t etmi\u015f, onun bir \u00e7ox h\u0259rbi s\u0259f\u0259rl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k q\u0259hr\u0259manl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. Nadir \u015fah P\u0259nah xan\u0131n igidliyini v\u0259 istedad\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq onu ordular\u0131ndan birin\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 t\u0259yin etmi\u015fdi.<\/div>\n<div>Nadir \u015fah\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra P\u0259nah xan Qaraba\u011fda Cavan\u015firl\u0259r, Otuzikil\u0259r v\u0259 s. T\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yind\u0259n istifad\u0259 edib Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyur.<\/div>\n<div>\u201cQaraba\u011fnam\u0259\u201d m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin g\u00f6st\u0259rdiyi kimi tarixin m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 xaqanlara t\u0259slim olmayan \u015eu\u015fa qalas\u0131 aylarla m\u00fchasir\u0259d\u0259 saxlan\u0131lsa da bu c\u0259nn\u0259tm\u0259kan diyar\u0131 f\u0259th etm\u0259k he\u00e7 kim\u0259 n\u0259sib olmam\u0131\u015fd\u0131r. \u201c\u018fg\u0259r m\u0259ni qoruyan m\u0259nim tan\u0131d\u0131\u011f\u0131md\u0131rsa, \u015f\u00fc\u015f\u0259ni da\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u0259 salamat saxlar\u201d dey\u0259n Qaraba\u011f xan\u0131n\u0131n v\u0259ziri, \u015fair Molla P\u0259nah Vaqif h\u0259l\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n al\u0131nmaz qala oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir.<\/div>\n<div>Qaraba\u011f \u0259razisi yarad\u0131lark\u0259n onun \u0259razisi geni\u015f idi. Bir ir \u00e7ox t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n v\u0259 tarix\u00e7il\u0259rin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 o zaman xanl\u0131\u011f\u0131n \u0259razisi C\u0259nub t\u0259r\u0259fd\u0259n Xudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fcnd\u0259n \u201cS\u0131n\u0131q k\u00f6rp\u00fc\u201dy\u0259 (Q\u0131rm\u0131z\u0131 k\u00f6rp\u00fc) q\u0259d\u0259r, \u015f\u0259rq t\u0259r\u0259fd\u0259n K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n araz \u00e7ay\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n Cavad k\u0259ndin\u0259 q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131. Q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 h\u00fcnd\u00fcr Qaraba\u011f da\u011flar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunub, uzunlu\u011fu 275 verst, eni is\u0259 200 verst sah\u0259ni \u0259hat\u0259 edirdi. \u015eimal t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 Qaraba\u011f G\u0259nc\u0259 \u0259traf\u0131na, y\u0259ni Goran \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r uzan\u0131rd\u0131. Bunlardan \u0259lav\u0259 Mil v\u0259 Mu\u011fan d\u00fczl\u0259rinin bir hiss\u0259si d\u0259 Qaraba\u011f d\u00fcz\u0259nlikl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Z\u0259ng\u0259zur, Qapan, Nax\u00e7\u0131van s\u0259rh\u0259ddi v\u0259 Ordubad\u0131n \u018fylis k\u0259ndin\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015f sah\u0259l\u0259r Qaraba\u011f\u0131n inzibati \u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u0259 aid idi.<\/div>\n<div>P\u0259nah xan\u0131n hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 onun s\u0259yi v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 P\u0259nahabad (\u015eu\u015fa) \u015f\u0259h\u0259ri b\u00f6y\u00fck bir ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi oldu. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 tikinti i\u015fl\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nirdi. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 \u0259halini su il\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir ne\u00e7\u0259 quyu qaz\u0131ld\u0131. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 bazar meydan\u00e7as\u0131, m\u0259scid, hamam, m\u0259dr\u0259s\u0259 v\u0259 s. in\u015fa edilmi\u015fdi. XVIII \u0259srin sonu v\u0259 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u015eu\u015fada olmu\u015f s\u0259yyahlar\u0131n verdiyi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259 o zaman \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 2 min\u0259 q\u0259d\u0259r ev v\u0259 10 mind\u0259n yuxar\u0131 adam ya\u015fay\u0131rd\u0131. Yeni sal\u0131nm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki tikinti i\u015fl\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 meydan\u00e7alar, evl\u0259r v\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r, Az\u0259rbaycan\u0131n B\u0259rd\u0259, G\u0259nc\u0259, \u015eamax\u0131 kimi q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259kind\u0259n se\u00e7ilirdi. \u015eu\u015fan\u0131n k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri nisb\u0259t\u0259n geni\u015f, evl\u0259rin dam\u0131 is\u0259 ba\u015fqa m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin evl\u0259ri kimi yast\u0131 deyil, bucaq \u015f\u0259klind\u0259 idi.<\/div>\n<div>P\u0259nah xan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onun o\u011flu \u0130brahimx\u0259lil xan 1760-c\u0131 ild\u0259n 1806-c\u0131 il\u0259d\u0259k Qaraba\u011f\u0131n hakimi oldu.<\/div>\n<div>XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 aid statistik m\u0259lumatlar g\u00f6st\u0259rir ki, xristian \u0259hali yaln\u0131z \u015eu\u015fada deyil, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda \u0259halinin az bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edirdi. 1823-c\u00fc il\u0259 aid statistik m\u0259lumatlardan ayd\u0131n olur ki, bu d\u00f6vrd\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fayan 20035 ail\u0259d\u0259n 15729-nu az\u0259rbaycanl\u0131, 4366-n\u0131 is\u0259xristian (albanm\u0259n\u015f\u0259li) ail\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edirdi.<\/div>\n<div>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Qaraba\u011fda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015eu\u015fada ya\u015fayan \u0259halinin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259tini az\u0259rbaycanl\u0131lar (t\u00fcrkl\u0259r) t\u0259\u015fkil edirdi. Rusiya il\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda 4 may 1805-ci il k\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 il\u0259 Rus imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olan Qaraba\u011f \u0259razil\u0259rinin xristianla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 siyas\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 q\u043eyuldu. B\u00f6lg\u0259d\u0259 alban m\u0259n\u015f\u0259li xristian \u0259halinin erm\u0259nil\u0259\u015fm\u0259 prosesinin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin (haylar\u0131n) say\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmas\u0131 Rusiyan\u0131n 1828-ci ild\u0259 Qacarlarla (\u0130ranla) T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay v\u0259 1829-cu ild\u0259 is\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259si il\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u018fdirn\u0259 m\u00fcqavil\u0259l\u0259rind\u0259n sonra ba\u015f verdi. C\u0259nubi Qafqaz\u0131n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131ran \u00e7ar Rusiyas\u0131 burada \u00f6z m\u00f6vqel\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi. Adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n erm\u0259nil\u0259rin \u0130randan v\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259n C\u0259nubi Qafqaza, \u0259sas\u0259n tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na (Qaraba\u011f, \u0130r\u0259van, Z\u0259ng\u0259zur, G\u00f6y\u00e7\u0259 v\u0259 s.) k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131. M\u0259hz bu k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259si idi ki, T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n ke\u00e7\u0259n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 C\u0259nubi Qafqazda erm\u0259nil\u0259rin say\u0131, t\u0259xmin\u0259n 4,5 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131. k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n (t\u00fcrkl\u0259rin) say\u0131 64,8 %-\u0259 \u0435ndi, \u0435rm\u0259nil\u0259rin say\u0131 is\u0259 34,8 %-\u0259 qal\u0445d\u0131. Rus qafqaz\u015f\u00fcnas\u0131 N.\u015eavrov yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cXX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqazda ya\u015fayan 1,3milyon erm\u0259ninin 1 milyonu g\u0259lm\u0259dir\u201d.<\/div>\n<div>\u015e\u0259h\u0259r 1822-ci ild\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edildikd\u0259n yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin, 1840-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi.<\/div>\n<div>\u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 himay\u0259darl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u015eu\u015fada erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. 1905-ci ilin iyun ay\u0131n\u0131n 13-d\u0259 Qaraba\u011fda, G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131n\u0131n Karyagin q\u0259zas\u0131nda erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman toqqu\u015fmalar\u0131 ba\u015flad\u0131. 1905-1906-ci ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqazda \u0259n g\u00fccl\u00fc erm\u0259nil\u0259rin yerli t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u00fc da\u015fnak partiyas\u0131n\u0131n Tiflis, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n sonra g\u00fccl\u00fc t\u0259\u015fkilat\u0131 olan \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olmu\u015fdur. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z qar\u015f\u0131lar\u0131na qoyduqlar\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn durmadan s\u0259ng\u0259rl\u0259r tikir, silahlan\u0131r, vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259n \u015eu\u015faya canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 g\u0259tirirdil\u0259r.<\/div>\n<div>1905-ci il avqustun 16-da is\u0259 erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. Onlar K\u00f6\u00e7\u0259rli v\u0259 X\u0259lf\u0259li m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fayan xeyli az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck v\u0259h\u015filikl\u0259r t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. \u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti erm\u0259nil\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Lakin \u015eu\u015fal\u0131lar\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259r\u0259 baxmayaraq \u00f6z ist\u0259kl\u0259rin\u0259 tam \u00e7ata bilm\u0259dil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc qoruya bildi. Avqust ay\u0131n\u0131n 17-d\u0259 \u201cDifai\u201d partiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda yax\u015f\u0131 t\u0259\u015fkil olunmu\u015f m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 h\u00fccumdan sonra erm\u0259nil\u0259r xeyli itki ver\u0259r\u0259k geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldular.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fa m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n \u015f\u0259h\u0259r \u0259traf\u0131 t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rinin silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri Tiflis v\u0259 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n v\u0259 erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131n\u0131 m\u0259hv etdil\u0259r.. \u015eu\u015fada d\u00f6y\u00fc\u015f \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc saxlayan t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri avqust ay\u0131n\u0131n 21-n\u0259 kimi erm\u0259ni da\u015fnak silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rini \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n qovub \u00e7\u0131xarma\u011fa nail oldular. 1905-ci il avqust hadis\u0259l\u0259rind\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 y\u00fcz\u0259 kimi t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 iyirmiy\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcs\u0259lman evi yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1905-ci il sentyabr ay\u0131n\u0131n 10- d\u0259k \u015eu\u015fada at\u0259\u015f s\u0259sl\u0259ri k\u0259silm\u0259di. Qafqaz cani\u015fini Voronsov-Da\u015fkovun \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259lm\u0259si il\u0259 at\u0259\u015f dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Sentyabr\u0131n 14-d\u0259 s\u00fclh elan olundu.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>1918-20-ci ill\u0259rd\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u015eu\u015fa \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 h\u00fccum edib onu yand\u0131rsa da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tinin m\u0259tan\u0259ti, \u015fu\u015fal\u0131lar\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 c\u0259sar\u0259ti say\u0259sind\u0259, b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r hesab\u0131na da olsa \u015f\u0259h\u0259r erm\u0259nil\u0259r\u0259 t\u0259slim edilm\u0259di. \u015e\u0259h\u0259rin m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n Axundu Hac\u0131 Molla \u015e\u00fck\u00fcr M\u0259h\u0259rr\u0259mzad\u0259nin b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur.<\/div>\n<div>1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131 Qaraba\u011fa, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u015eu\u015faya dinclik g\u0259tirm\u0259di. Y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li sovet r\u0259hb\u0259rliyinin himay\u0259darl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda r\u0259hb\u0259r v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 sahib olmu\u015f erm\u0259nil\u0259r indi \u00f6z m\u0259krli siyas\u0259tl\u0259rini \u201csinfi m\u00fcbariz\u0259 ad\u0131 alt\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irir, b\u00f6lg\u0259nin az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, soyq\u0131r\u0131m v\u0259 deportasiya siyas\u0259ti yeridirdil\u0259r.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>1920-1937-ci ill\u0259rd\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n y\u00fczl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 sakini erm\u0259nil\u0259rin fitvas\u0131 il\u0259 h\u0259bs etdirilmi\u015f, g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015f v\u0259 t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259h\u0259rin bir \u00e7ox b\u0259yl\u0259ri \u0259halinin g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015fdi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 vurulmu\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n biri onun q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t\u0259 d\u0259 olsa, rayon m\u0259rk\u0259zi statusundan m\u0259hrum edilm\u0259si oldu. 1963-c\u00fc il yanvar\u0131n 4-d\u0259 \u015eu\u015fa rayonu l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k Stepanakert rayonunun t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131ld\u0131. Yaln\u0131z N.S.Xru\u015fovun hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra 1965-ci il yanvar\u0131n 6-da \u015eu\u015fan\u0131n rayon statusu yenid\u0259n b\u0259rpa edildi v\u0259 \u015eu\u015fa yenid\u0259n dir\u00e7\u0259ldi. 1977-ci ilin avqust ay\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR Nazirl\u0259r Soveti \u201c\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin tarixi hiss\u0259sini tarix-memarl\u0131q qoru\u011fu elan etm\u0259k haqq\u0131nda\u201d q\u0259rar q\u0259bul etdi. \u015e\u0259h\u0259rin sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131n\u0131n dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 xeyli i\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc. B\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycanda tar, kaman\u00e7a, ud, na\u011fara v\u0259 s musiqi al\u0259tl\u0259ri istehsal ed\u0259n yegan\u0259 \u015e\u0259rq Milli musiqi al\u0259tl\u0259ri fabriki istifad\u0259y\u0259 verildi. (\u015eu\u015fa-Q\u0259dim Az\u0259rbaycan diyar\u0131. Bak\u0131-2009)<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fada 350 hektarl\u0131q qoruq zonas\u0131nda 300 tarixi abid\u0259, 550 q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f binas\u0131, 870 m uzunlu\u011funda b\u0259rpa olunmu\u015f qala divarlar\u0131 vard\u0131. Tarixi abid\u0259l\u0259rd\u0259n 23-\u00fc respublika v\u0259 d\u00fcnya miqyasl\u0131 abid\u0259l\u0259r\u0259 aid idi. \u015eu\u015fada milli abid\u0259l\u0259rin \u00e7oxlu\u011fu, onlar\u0131n r\u0259ngar\u0259nglik bax\u0131m\u0131ndan f\u0259rql\u0259nm\u0259si, haql\u0131 olaraq, \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin \u0259n z\u0259ngin be\u015fiyi adland\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Bu abid\u0259l\u0259rin \u00e7oxu XVIII-XIX \u0259sirl\u0259r\u0259 aiddir. \u015eu\u015fada h\u0259r bir ev, k\u00fc\u00e7\u0259, m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m qala divarlar\u0131, m\u0259scidl\u0259r, q\u0259d-qam\u0259tli minar\u0259l\u0259r, \u0259z\u0259m\u0259tli q\u0259srl\u0259rin qal\u0131qlar\u0131 ke\u00e7mi\u015fimizd\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fada 17 m\u0259h\u0259ll\u0259 vard\u0131: Qurdlar, Seyidli, Culfalar, Quyuluq, \u00c7uxur, D\u00f6rdl\u0259r Qurdu, Hac\u0131 Yusifli, D\u00f6rd \u00c7inar, \u00c7\u00f6l Qala, M\u0259rdinli, Saatl\u0131, K\u00f6\u00e7\u0259rli, Mamay\u0131, Xoca M\u0259rcanl\u0131, D\u0259mir\u00e7i, Hamam Qaba\u011f\u0131 v\u0259 T\u0259z\u0259 m\u0259h\u0259ll\u0259. H\u0259r m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259 hamam, m\u0259cid, bulaq vard\u0131.<\/div>\n<div>\u015eu\u015fa &#8220;ma\u011faras\u0131&#8221; C\u0131d\u0131r d\u00fcz\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Ma\u011faran\u0131n uzunlu\u011fu 125 metr, eni 20 metr, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 10 metrdir. 1976-c\u0131 ild\u0259 ma\u011farada apar\u0131lm\u0131\u015f qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l VII-IV \u0259srl\u0259r\u0259 aid arxeoloji materiallar tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fada a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 yuxar\u0131 G\u00f6vh\u0259r A\u011fa m\u0259scidl\u0259ri s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqinin \u0259z\u0259m\u0259tli v\u0259 nadir incil\u0259rind\u0259ndir. XIX \u0259srin sonunda \u015eu\u015fada 17 m\u0259scid f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Bunlar Yuxar\u0131 G\u00f6vh\u0259ra\u011fa, A\u015fa\u011f\u0131 G\u00f6vh\u0259ra\u011fa m\u0259scidi, T\u0259z\u0259 m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259ki m\u0259scid, Mal\u0131b\u0259yli, G\u00fclabl\u0131, \u015eelli, Yusifcanl\u0131, M\u0259r\u0259z\u0259li, X\u0259z\u0259ristan, Lembran, A\u011fcab\u0259di, X\u0259lil F\u0259xr\u0259ddinli, Xuna\u015f\u0131n k\u0259nd m\u0259scidl\u0259ri idi. \u015eu\u015fa \u0259razisind\u0259 Hac\u0131 Yusifli, Heyd\u0259ri, Hamam, Culfa, M\u0259riyanl\u0131, Rahatl\u0131, D\u0259mir\u00e7i, Hac\u0131 M\u0259rcanl\u0131, \u00c7olu\u00e7a\u011fa, M\u0259h\u0259lli, \u00c7uxur, Quyuluq, D\u00f6rdl\u0259r qurdu, Qapan k\u0259ndl\u0259rind\u0259 d\u0259 m\u0259scidl\u0259r var idi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fa havas\u0131n\u0131n t\u0259rkibi, t\u0259mizliyi, safl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan kurort \u015f\u0259h\u0259ridir. Bu bax\u0131mdan, n\u0259inki, Az\u0259rbaycanda, onun h\u00fcdudlar\u0131ndan k\u0259narda da \u015eu\u015fa \u00f6z s\u0259fal\u0131 yerl\u0259ri, istirah\u0259t gu\u015f\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259\u015fhur idi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fa da\u011flar\u0131nda x\u00fcsusi g\u00f6z\u0259lliyi olan bir g\u00fcl var. Bu g\u00fcl d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir yerind\u0259 bitmir. T\u0259bi\u0259tin \u015eu\u015fa da\u011flar\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 bu m\u00f6c\u00fcz\u0259 xar\u0131 b\u00fclb\u00fcl adlan\u0131r. G\u00fcl\u00fcn \u00fcst t\u0259r\u0259fi el\u0259 formadad\u0131r ki, sanki g\u00fcl\u00fcn \u00fcst\u00fcn\u0259 b\u00fclb\u00fcl qonub v\u0259 oradaca donub qal\u0131b.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fal\u0131lar\u0131n \u00e7oxu b\u0259y v\u0259 xan n\u0259slind\u0259n idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00e7ox t\u0259mkinli olublar. \u015eu\u015fal\u0131lar\u0131 h\u00f6vs\u0259l\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xarmaq bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyildi. Amma bu t\u0259mkinin d\u0259 \u00f6z h\u0259ddi vard\u0131. Bu h\u0259ddi pozan h\u0259r k\u0259s qar\u015f\u0131s\u0131nda qorxmaz, c\u0259sur, \u00f6l\u00fcm\u00fcn g\u00f6z\u00fcn\u0259 dik baxan c\u0259ngav\u0259r g\u00f6r\u00fcrd\u00fc.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fada s\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 nalayiq ifad\u0259l\u0259r e\u015fitm\u0259k olmazd\u0131. \u015eu\u015fa b\u0259lk\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada yegan\u0259 yer idi ki, burada h\u0259tta \u0259n nadinc u\u015faqlar futbol oynayanda s\u00f6y\u00fc\u015f s\u00f6ym\u00fcrd\u00fcl\u0259r. \u015eu\u015fa \u00e7ox firavan v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz \u015f\u0259h\u0259r idi. Respublika v\u0259 d\u00fcnya \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 tarixi abid\u0259l\u0259rinin z\u0259nginliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ona qoruq \u015f\u0259h\u0259r statusu verilmi\u015fdi.<\/div>\n<div>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri m\u0259\u015fhur \u0259dibl\u0259rin, \u015fairl\u0259rin, g\u00f6rk\u0259mli b\u0259st\u0259karlar\u0131n, inc\u0259 s\u0259sli xan\u0259nd\u0259l\u0259rin v\u0259t\u0259nidir. Xalq aras\u0131ndayax\u015f\u0131demi\u015fl\u0259r:<\/div>\n<div>\u00a0&#8211; \u015eu\u015fa sa\u011flaml\u0131q \u015f\u0259h\u0259ri, istedadlar m\u0259sk\u0259nidir! H\u0259qiq\u0259t\u0259n bel\u0259dir. C\u0259sar\u0259tl\u0259 dem\u0259k olar ki, \u015eu\u015fan\u0131n Az\u0259rbaycana verdiyi istedadlar\u0131 he\u00e7 bir \u015f\u0259h\u0259r verm\u0259mi\u015fdir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u015eu\u015fa torpa\u011f\u0131n\u0131n yeti\u015fdirdiyi m\u0259\u015fhur insanlar ona b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6hr\u0259t qazand\u0131r\u0131blar. Az\u0259rbaycana v\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015f bir diyar he\u00e7 vaxt ba\u015fqa xalqa m\u0259xsus olmayacaq.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><b>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t be\u015fiyi olan \u015eu\u015fan\u0131n tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rini, ziyal\u0131lar\u0131n\u0131, milli q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 tan\u0131maq bir v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcudur:<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Qas\u0131m b\u0259y Zakir (1784-1857) \u2013 \u015eair, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda t\u0259nqidi realizmin v\u0259 satirik \u0259d\u0259bi c\u0259r\u0259yan\u0131n banil\u0259rind\u0259n biri.<\/div>\n<div>\u2022 Xur\u015fidbanu Nat\u0259van (1830-1897) \u2013 XIX \u0259srin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan \u015fair\u0259si.<\/div>\n<div>\u2022 Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab (1833-1918) \u2013 \u015eair, r\u0259ssam, musiqi\u015f\u00fcnas, astronom, x\u0259ttat, n\u0259qqa\u015f, d\u00fclg\u0259r, kimyag\u0259r, riyaziyyat\u00e7\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov (1854-1926) \u2013 XIX-XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si.<\/div>\n<div>\u2022 \u018fbd\u00fcrr\u0259himb\u0259y Haqverdiyev (1870-1933) \u2013 Dramaturq, nasir, rejissor, alim.<\/div>\n<div>\u2022 Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli (1887-1943) &#8211; G\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli ( 1863-1920) \u2013 \u018fd\u0259biyyat\u015f\u00fcnas v\u0259 t\u0259nqid\u00e7i. \u201cAz\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d adl\u0131 irih\u0259cmli \u0259s\u0259rin m\u00fc\u0259llifi.<\/div>\n<div>\u2022 K\u0259rimb\u0259y Mehmandarov (1854-1929) \u2013 H\u0259kim.<\/div>\n<div>\u2022 H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir (1873-1955) \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n ilk maarif\u00e7i qad\u0131nlar\u0131ndan biri.<\/div>\n<div>\u2022 Valid\u0259 Xaspolad q\u0131z\u0131 Tutayuk (1914-1980) \u2013 Biologiya elml\u0259ri doktoru, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar elm xadimi, professor, Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc.<\/div>\n<div>\u2022 B\u0259d\u0259l b\u0259y B\u0259\u015firo\u011flu B\u0259d\u0259lb\u0259yli (1875-1932) \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n Maarif xadimi<\/div>\n<div>\u2022 \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev (\u018fhm\u0259d A\u011fao\u011flu &#8211; Fir\u0259ng \u018fhm\u0259d) (1869-1939) \u2013 \u0130deoloq, jurnalist, publisist, m\u0259\u015fhur \u201cDifahi\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131nyarad\u0131c\u0131s\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 \u018fbd\u00fclbaqi B\u00fclb\u00fclcan Z\u00fclalov (1841-1927) \u2013 Xan\u0259nd\u0259.<\/div>\n<div>\u2022 CabbarQarya\u011fd\u0131o\u011flu (1861-1941) \u2013 Xan\u0259nd\u0259.<\/div>\n<div>\u2022 \u0130slam \u018fbd\u00fcl o\u011flu Abdullayev (Segah \u0130slam) (1876-1964) &#8211; Xan\u0259nd\u0259.<\/div>\n<div>\u2022 Qas\u0131m Abdullayev (ZabulQas\u0131m) (1873-1927) &#8211; Xan\u0259nd\u0259.<\/div>\n<div>\u2022 Seyid\u015eu\u015finski (1889-1965) &#8211; Xan\u0259nd\u0259.<\/div>\n<div>\u2022 B\u00fclb\u00fcl (Murtuza) Rza o\u011flu (1897-1961) \u2013 SSR\u0130 Xalq artisti, m\u00fc\u011f\u0259nni.<\/div>\n<div>\u2022 Xan\u015eu\u015finski (1901-1979) &#8211; Xan\u0259nd\u0259.<\/div>\n<div>\u2022 R\u0259\u015fid Behbudov (1915-1989) &#8211; SSR\u0130 Xalq artisti, Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131, m\u00fc\u011f\u0259nni.<\/div>\n<div>\u2022 Sad\u0131q\u018fs\u0259dullao\u011flu (Sad\u0131qcan) (1846-1902) \u2013 Tarz\u0259n.<\/div>\n<div>\u2022 QurbanPrimov (1880-1965) \u2013 Tarz\u0259n.<\/div>\n<div>\u2022 \u00dczeyir b\u0259y \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yov (1885-1948) \u2013 D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli b\u0259st\u0259kar, \u015e\u0259rqin ilk operas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 Fikr\u0259t C\u0259milo\u011flu \u018fmirov (1922-1984) \u2013 B\u0259st\u0259kar<\/div>\n<div>\u2022 Niyazi Hac\u0131b\u0259yov (1912-1984) &#8211; SSR\u0130 Xalq artisti, Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131, b\u0259st\u0259kar, dirijor.<\/div>\n<div>\u2022 Mehdi \u018fs\u0259dulla o\u011flu M\u0259mm\u0259dov (1918-1985) &#8211; SSR\u0130 Xalq artisti, aktyor, rejissor, pedaqoq.<\/div>\n<div>\u2022 Barat H\u0259bibq\u0131z\u0131 \u015e\u0259kinskaya (1914-1978) \u2013 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xalq artisti<\/div>\n<div>\u2022 L\u0259tif H\u00fcseyn o\u011flu K\u0259rimov (1906-1991) \u2013 R\u0259ssam, Az\u0259rbaycan m\u00fcasir xal\u00e7a s\u0259n\u0259ti m\u0259kt\u0259binin yarad\u0131c\u0131s\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 F\u0259r\u0259cb\u0259y A\u011fayev (1811-1891) \u2013 \u00c7ar ordusunun General-leytenant\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov (1856-1931) &#8211; General-leytenant, Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n ilk h\u0259rbi naziri.<\/div>\n<div>\u2022 Yaqub Allahqulu o\u011flu Quliyev (1900-1942) \u2013 General-mayor, Stalinqrad q\u0259hr\u0259man\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 AslanV\u0259zirovF\u0259rhado\u011flu (1910-1988) \u2013 Polkovnik, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 X\u0259lil M\u0259mm\u0259do\u011flu M\u0259mm\u0259dov \u2013 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131.<\/div>\n<div>\u2022 B\u0259d\u0259lb\u0259yli \u015e\u0259msi B\u0259d\u0259l b\u0259y o\u011flu (1911-1986) \u2013 G\u00f6rk\u0259mli rejissor, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti.<\/div>\n<div>\u2022 B\u0259d\u0259lb\u0259yli \u018ffrasiyab B\u0259d\u0259lb\u0259yo\u011flu (1907-1976) \u2013 b\u0259st\u0259kar, dirijor, musiqi\u015f\u00fcnas, libretto\u00e7u.<\/div>\n<div>\u2022 B\u0259d\u0259lb\u0259yli F\u0259rhad \u015e\u0259msi o\u011flu (1947) \u2013 M\u0259\u015fhur piano\u00e7u, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti.<\/div>\n<div>\u2022 \u018fl\u0259sg\u0259rov S\u00fcleyman \u018fyyub o\u011flu (1924-2001) \u2013 B\u0259st\u0259kar, dirijor, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti.<\/div>\n<div>\u2022 Hac\u0131b\u0259yli Ceyhun \u018fd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu (1890-1862) \u2013 ADR-n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi, publisist.<\/div>\n<div>\u2022 Hac\u0131b\u0259yov Sultan \u0130smay\u0131l o\u011flu (1919-1974) \u2013 B\u0259st\u0259kar, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti, pedaqoq.<\/div>\n<div>\u2022 H\u00fcseynov Rafiq \u2013 Tan\u0131nm\u0131\u015f diktor, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti.<\/div>\n<div>\u2022 M\u0259h\u0259rr\u0259mov \u0130dris M\u0259h\u0259mm\u0259d o\u011flu \u2013 Partiya v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi.<\/div>\n<div>\u2022 K\u0259rimova Flora \u018fl\u0259kb\u0259rq\u0131z\u0131 \u2013 M\u00fc\u011f\u0259nni, Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti.<\/div>\n<div>v\u0259 ba\u015fqalar\u0131.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><b>M\u0130LL\u0130 Q\u018fHR\u018fMANLARI<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u2022 H\u00fcseynov Sad\u0131q Dayandur o\u011flu (1961-1992)<\/div>\n<div>\u2022 Q\u0259mb\u0259rov Ramiz Bulud o\u011flu (1962-1992)<\/div>\n<div>\u2022 M\u0259mm\u0259dov Nizami Murad o\u011flu (1958-1992)<\/div>\n<div>\u2022 Teymurov Rizvan R\u0259hman o\u011flu (1967-1991)<\/div>\n<div>Yadellil\u0259rin bu \u015f\u0259h\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k arzusu he\u00e7 vaxt ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k. D\u00fc\u015fm\u0259n \u015eu\u015fan\u0131 f\u0259th etm\u0259y\u0259, onu diz \u00e7\u00f6kd\u00fcrm\u0259y\u0259, k\u0259ndl\u0259rin v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin tarixi adlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fsa da, he\u00e7 vaxt onun ruhunu q\u0131ra bilm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/div>\n<div>\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai, Nadir \u015fah, Xan Qacar, Cavad xan, Mehmandarov, \u015e\u0131xlinski kimi s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri olan xalq\u0131n torpa\u011f\u0131 i\u015f\u011falda qala bilm\u0259z. \u00c7ox da uzaqda olmayan g\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k, Qaraba\u011f u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 \u00f6vlad\u0131n\u0131 qurban vermi\u015f \u015eu\u015fa erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edil\u0259c\u0259k. Minl\u0259rl\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn s\u00f6nm\u00fc\u015f oca\u011f\u0131na d\u00f6n\u0259c\u0259k v\u0259 onu \u00f6z n\u0259f\u0259si il\u0259\u00a0 yenid\u0259n alovland\u0131racaq. \u015e\u0259h\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 sevinc v\u0259 azadl\u0131q g\u00fcn\u0259\u015fi do\u011facaq. U\u015faq s\u0259sl\u0259rinin cingiltisi v\u0259 Qaraba\u011f mu\u011fam\u0131n\u0131n, musiqisinin s\u0259dalar\u0131 \u0259trafa yay\u0131lacaq.<\/div>\n<div>M\u0259n bu yaz\u0131n\u0131 yazmaya bilm\u0259zdim. \u00c7\u00fcnki atam\u0131n v\u0259 babalar\u0131m\u0131n do\u011fuldu\u011fu K\u0259lb\u0259c\u0259rin qarda\u015f\u0131d\u0131 \u015eu\u015fa!<\/div>\n<div><\/div>\n<div><b>S\u0259bin\u0259 H\u00fcseynova \/ 09 iyun 2020. \u0130stanbul<\/b><\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Maraql\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">Mediazona.az\u00a0<\/span>Facebook s\u0259hif\u0259mizd\u0259n izl\u0259yin<\/div>\n<div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eU\u015eASIZ QARABA\u011e, QARABA\u011eSIZ \u0130S\u018f AZ\u018fRBAYCAN YOXDUR&#8230; Bu s\u0259tirl\u0259ri yazanda bel\u0259, \u00fcr\u0259yim s\u0131x\u0131l\u0131r, g\u00f6zl\u0259rim dolur\u2026.. 28 il ke\u00e7ib. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 \u00e7ox a\u011f\u0131rd\u0131r bu r\u0259q\u0259mi yazmaq. \u015eu\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131na g\u0435d\u0259n y\u043el M\u0435\u015f\u0259lid\u0259n, K\u0259rkicahandan,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13246,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,1,18],"tags":[],"class_list":["post-13333","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-xbr-xtti","category-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13333","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13333"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13334,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13333\/revisions\/13334"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}