{"id":13288,"date":"2020-05-31T12:26:01","date_gmt":"2020-05-31T08:26:01","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=13288"},"modified":"2020-05-31T12:26:56","modified_gmt":"2020-05-31T08:26:56","slug":"sosial-s%c9%99b%c9%99k%c9%99l%c9%99r-idar%c9%99olunmaz-v%c9%99ziyy%c9%99td%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=13288","title":{"rendered":"Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r idar\u0259olunmaz v\u0259ziyy\u0259td\u0259"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>&#8220;Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 saxta profill\u0259r, saxta x\u0259b\u0259rl\u0259r, \u015f\u0259r, b\u00f6htansaya\u011f\u0131 informasiyalar yay\u0131l\u0131r&#8221;<\/strong><\/p>\n<p>Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259ki idar\u0259olunmaz v\u0259ziyy\u0259t, bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin son vaxtlar daha neqativliy\u0259 do\u011fru y\u00f6n almas\u0131, t\u0259xribat, xaos, h\u0259tta terrorizm kimi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara art\u0131q sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 rast g\u0259lm\u0259yimiz bu sah\u0259d\u0259 bir t\u0259nziml\u0259m\u0259ni z\u0259ruri edir. Bu istiqam\u0259td\u0259 ilk add\u0131m\u0131 dem\u0259k olar ki, Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar prezidenti Donald Tramp atd\u0131. Bel\u0259 ki, imzalad\u0131\u011f\u0131 &#8220;Onlayn senzuradan m\u00fcdafi\u0259 bar\u0259d\u0259 s\u0259r\u0259ncama \u0259sas\u0259n n\u0259h\u0259ng sosial media \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011fun olmayan fikirl\u0259ri senzuraya m\u0259ruz qoyur v\u0259 bununla da &#8220;t\u0259hl\u00fck\u0259li g\u00fcc&#8221; t\u0259tbiq edirl\u0259r. &#8220;Twitter&#8221;, &#8220;Facebook&#8221;, &#8220;Instagram&#8221; v\u0259 &#8220;YouTube&#8221; informasiyalar\u0131n t\u0259qdim edilm\u0259sin\u0259 a\u00e7\u0131q v\u0259 gizli m\u00fcdaxil\u0259l\u0259ri il\u0259 insanlar\u0131n bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ist\u0259dikl\u0259ri istiqam\u0259td\u0259 formala\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 fikirl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 selektiv yana\u015fmalar t\u0259tbiq edirl\u0259r.\u00a0 Trampa g\u00f6r\u0259, x\u00fcsusil\u0259 &#8220;Twitter&#8221; AB\u015e-a qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 siyasi q\u0259r\u0259z n\u00fcmayi\u015f etdirir, ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rin &#8220;siyasi al\u0259ti&#8221; kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir v\u0259 onlar\u0131n anti-AB\u015e siyas\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259yir, AB\u015e-a qar\u015f\u0131 informasiya t\u0259xribatlar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur<\/p>\n<p>B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n, Az\u0259rbaycanda bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259t nec\u0259dir? Mill\u0259t v\u0259kili Tahir Mirki\u015fili deyir ki, 1996-c\u0131 ild\u0259 AB\u015e Konqresi &#8220;Rabit\u0259 D\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u00fc Qanunu&#8221; (Communications Decency Act) q\u0259bul edib. Mill\u0259t v\u0259kilinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu Qanunun 230-cu madd\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 n\u0259h\u0259ng texnoloji \u015fitk\u0259tl\u0259r onlar\u0131n platformalar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f ismar\u0131clar\u0131n m\u0259tnl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 he\u00e7 bir cavabdehlik da\u015f\u0131m\u0131rlar: &#8220;Y\u0259ni, bu qanuna g\u00f6r\u0259 Facebook, Youtube, Twitter kimi \u015firk\u0259tl\u0259r b\u00f6htan atma, \u015f\u0259r\u0259f v\u0259 l\u0259yaq\u0259tin al\u00e7ald\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n yayd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 veril\u0259 bilm\u0259zl\u0259r. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 saxta profill\u0259r, saxta x\u0259b\u0259rl\u0259r, \u015f\u0259r, b\u00f6htansaya\u011f\u0131 informasiyalar yay\u0131l\u0131r v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 n\u0259h\u0259ng texnoji \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 add\u0131m atmaq m\u00fcmk\u00fcn olmur.<br \/>\nMaraql\u0131d\u0131r ki, son zamanlar saxta informasiyalardan \u0259n \u00e7ox \u015fikay\u0259t ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri m\u0259hz AB\u015e prezidenti D.Trampd\u0131r. Bu qanunun 230-cu madd\u0259si AB\u015e prezidentini bel\u0259 onun s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k &#8220;saxta&#8221; informasiyalar\u0131n qurban\u0131na \u00e7evirib&#8221;. Tahir Mirki\u015fili bildirib ki, AB\u015e Prezidenti D.Tramp\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 s\u0259n\u0259d &#8220;Rabit\u0259 D\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u00fc Qanunu&#8221;nun x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 sosial s\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 davran\u0131\u015f qaydalar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259y\u0259n 230-cu madd\u0259sini l\u0259\u011fv edir: &#8220;Bu s\u0259n\u0259d sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259nziml\u0259m\u0259k v\u0259 onlar\u0131n b\u00f6htan iddialar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 toxunulmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv edir. AB\u015e-da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, prezidentin bu s\u0259n\u0259di m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259ndiril\u0259c\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki s\u0259n\u0259d\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259h\u0259ng texnoloji \u015firk\u0259tl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n lobbil\u0259ri \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. H\u0259m d\u0259 d\u0259yi\u015fikliyin q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Konqresin d\u0259 m\u00fcvafiq q\u0259rar\u0131 t\u0259l\u0259b olunur, amma Konqres art\u0131q indid\u0259n D.Tramp\u0131n bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259y\u0259c\u0259yini b\u0259yan edib.<br \/>\nLakin, ist\u0259nil\u0259n halda A\u011f Evin bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc Twitter, Facebook, Google kimi n\u0259h\u0259ng texnoloji \u015firk\u0259tl\u0259ri sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 daha ehtiyatl\u0131 olma\u011fa, yaz\u0131lan ismar\u0131clar\u0131 daha diqq\u0259tl\u0259 t\u0259hlil etm\u0259y\u0259 v\u0259 onlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u0259hk\u0259m\u0259 iddialar\u0131ndan qa\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur ed\u0259 bil\u0259c\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 ekspert Yegan\u0259 Hac\u0131yeva deyib ki, ill\u0259rdir sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r k\u0259nardan bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 t\u0259sir vasit\u0259si kimi istifad\u0259 olunur. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu proses t\u0259kc\u0259 AB\u015e-\u0131 yox, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 edir: &#8220;AB\u015e Prezidenti Donald Tramp\u0131n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259tin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 dair q\u0259rar imzalad\u0131. AB\u015e sosial median\u0131n v\u0259t\u0259ni hesab olunmas\u0131 v\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin m\u0259hz Amerikadak\u0131 elmi-texniki t\u0259r\u0259qqi n\u0259tic\u0259sind\u0259 texnoloji \u00fcst\u00fcnl\u00fck say\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, 2016-c\u0131 ild\u0259 prezident se\u00e7kisind\u0259 Tramp\u0131n lehin\u0259 v\u0259 ya \u0259leyhin\u0259 manipulyasiya oldu. Bunu da sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n etdil\u0259r. Analoji prosesl\u0259ri Avropada da g\u00f6rd\u00fck. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130spaniyan\u0131n Kataloniya b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n referendum. Q\u0131sa vaxtda bir ideya yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 bununla b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u00e7alxalanmaya s\u0259b\u0259b olan prosesl\u0259rin \u0259sas\u0131 qoyuldu. Sosial mediada payla\u015f\u0131lan adi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc il\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u0259xribat t\u00f6r\u0259dildi. Bu da Kataloniyan\u0131n \u0130spaniyadan ayr\u0131lmas\u0131na g\u0259tir\u0259 bil\u0259c\u0259k proses\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Bu, t\u0259kc\u0259 \u0130spaniyaya yox, bu \u00f6lk\u0259nin \u00fczv\u00fc oldu\u011fu Avropa \u0130ttifaq\u0131na da bir h\u0259d\u0259 yaratd\u0131&#8221;.<\/p>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\">Yegan\u0259 Hac\u0131yeva deyib ki, dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycanda da eyni proses gedir: &#8220;Biz i\u015f\u011faldan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n bir \u00f6lk\u0259 kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, sosial mediada apar\u0131lan separatizm t\u0259bli\u011fat\u0131 hans\u0131 fikirl\u0259ri formala\u015fd\u0131r\u0131r. B\u0259z\u0259n olmayan bir etnik qar\u015f\u0131durma haqda reall\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Ortada he\u00e7 n\u0259 yoxdur, amma Erm\u0259nistan x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131na ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 \u015f\u0259xs m\u0259qs\u0259dli olaraq, tal\u0131\u015f v\u0259 t\u00fcrkl\u0259r aras\u0131nda olmayan bir qar\u015f\u0131durman\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259n daxil\u0259 y\u00f6n\u0259lik k\u0259nar t\u0259sir vasit\u0259l\u0259ri v\u0259 ya al\u0259tl\u0259ri kimi istifad\u0259 olundu\u011fu bir faktd\u0131r. Donald Tramp\u0131n s\u00f6z\u00fcged\u0259n f\u0259rman\u0131na g\u0259linc\u0259, qeyd edim ki, b\u0259z\u0259n\u00a0 bunu b\u00f6y\u00fck korporasiyalar aras\u0131nda ged\u0259n iqtisadi r\u0259qab\u0259t oldu\u011funu iddia ed\u0259nl\u0259r d\u0259 var. \u0130st\u0259r AB\u015e, ist\u0259r Rusiya, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Avropada bunu dil\u0259 g\u0259tir\u0259nl\u0259r m\u00f6vcddur. Amma reall\u0131q budur ki, 2016-c\u0131 il se\u00e7kil\u0259rini udan Donald Tramp\u0131n legitimliyi o d\u00f6n\u0259md\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 apar\u0131lan \u0259ks-t\u0259bli\u011fat v\u0259 kampaniyalara g\u00f6r\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Bundan sonra AB\u015e Konqresi, Federal T\u0259hqiqatlar B\u00fcrosu v\u0259 M\u0259rk\u0259zi K\u0259\u015ffiyyat \u0130dar\u0259si sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin se\u00e7kiy\u0259 k\u0259nar t\u0259sir vasit\u0259si kimi istifad\u0259 olundu\u011funu a\u015fkar etdi. D\u00fczd\u00fcr, bu a\u015fkarl\u0131q se\u00e7kinin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir etm\u0259di, amma bu prosesi ciddi bir \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na sald\u0131&#8221;. Ekspert bildirib ki, sosial media \u00fcz\u0259rind\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259lik daxili informasiya siyas\u0259tinin s\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi t\u0259kc\u0259 lokal b\u00f6lg\u0259l\u0259ri deyil, qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 h\u0259d\u0259dir: &#8220;Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin informasiya siyas\u0259tin\u0259 sosial media dikt\u0259 edir. Bu, \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidir, \u0259slind\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada bel\u0259dir. D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin informasiya siyas\u0259tini \u00fcnvan\u0131 b\u0259lli olmayan sosial media m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259m\u0259lidir, bunu \u00f6z daxili v\u0259 xarici maraqlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259lidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li s\u0259hif\u0259l\u0259r bir m\u00f6vzu dikt\u0259 edir. Sosial median\u0131n fikir liderl\u0259ri, bir s\u0131ra x\u0259b\u0259r saytlar\u0131, yaxud hans\u0131sa \u015f\u0259xsl\u0259r bu m\u00f6vzudan \u00f6z maraqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edirl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin siyas\u0259tini b\u0259lli olmayan bir \u00fcnvan m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. Ayd\u0131nd\u0131r ki, o biri t\u0259r\u0259fd\u0259 kims\u0259 var v\u0259 bu onun m\u0259ram\u0131d\u0131r. Hesab edir\u0259m ki, Donald Tramp\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 f\u0259rman bu y\u00f6nd\u0259 birincidir, amma sonuncu deyil. Bu prosesin ard\u0131nca, ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 sosial medialar\u0131n n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 add\u0131mlar atacaqlar v\u0259 bu \u0259n do\u011fru q\u0259rar olacaq. \u00c7\u00fcnki texnoloji \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n, bunlar\u0131n \u00fcnvan\u0131 olan korporasiyalar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan edirl\u0259r. Pandemiya d\u00f6n\u0259mind\u0259 biz bu prosesl\u0259ri a\u00e7\u0131q formada g\u00f6rd\u00fck. G\u00f6rd\u00fck ki, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259 hakimiyy\u0259tl\u0259rin n\u0259zar\u0259tind\u0259n k\u0259narda prosesl\u0259r gedir. C\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 m\u0259hz h\u0259min prosesl\u0259r dikt\u0259 edir&#8221;.<\/div>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Maraql\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u00a0<span style=\"color: #0000ff;\">Mediazona.az<\/span>\u00a0Facebook s\u0259hif\u0259mizd\u0259n izl\u0259yin<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &#8220;Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 saxta profill\u0259r, saxta x\u0259b\u0259rl\u0259r, \u015f\u0259r, b\u00f6htansaya\u011f\u0131 informasiyalar yay\u0131l\u0131r&#8221; Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259ki idar\u0259olunmaz v\u0259ziyy\u0259t, bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin son vaxtlar daha neqativliy\u0259 do\u011fru y\u00f6n almas\u0131, t\u0259xribat, xaos, h\u0259tta terrorizm&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13291,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,24,1],"tags":[],"class_list":["post-13288","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13288"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13290,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13288\/revisions\/13290"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13291"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}