{"id":13074,"date":"2020-03-13T23:06:19","date_gmt":"2020-03-13T19:06:19","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=13074"},"modified":"2020-03-13T23:07:54","modified_gmt":"2020-03-13T19:07:54","slug":"kecmisd%c9%99n-g%c9%99l%c9%99c%c9%99y%c9%99-n%c9%99-dasiyiriq-s%c9%99kkizinci-yazi-yunus-oguz-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=13074","title":{"rendered":"Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 n\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q? S\u018fKK\u0130Z\u0130NC\u0130 YAZI-YUNUS O\u011eUZ YAZIR"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>F\u0259ls\u0259fi-tarixi-publisist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Yunus O\u011fuz<\/strong><\/em><strong><em>Epiqraf<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>H\u00f6kum\u0259t o zaman \u00f6z\u00fcn\u0259 potensial \u00fcsyan\u00e7\u0131lar haz\u0131rlay\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 xurafatla\u015fma, manqurtla\u015fma, cahill\u0259\u015fm\u0259, zombil\u0259\u015fm\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir, riyakarl\u0131q, saxtakarl\u0131q ba\u015f al\u0131b gedir. Bu zaman milli-m\u0259n\u0259vi v\u0259 maddi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyin t\u0259bli\u011fi effekt vermir v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131 m\u0259mur v\u0259 ictimai status anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirilir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Yunus O\u011fuz<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em><strong>S\u0259kkizinci yaz\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><strong><em>Birinci yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/em><\/strong>\u00a0\u00a0<a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/365495\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/365495\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.5.4&amp;mid=171418260816854503&amp;h=a,bKJeruY35Knl1PzmX6dXow&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc2l5YXNldC8zNjU0OTU\">https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/365495<\/a><\/li>\n<li><strong><em>\u0130kinci yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/em><\/strong>\u00a0\u00a0<a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/sosial\/366212\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/sosial\/366212\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.5.4&amp;mid=171418260816854505&amp;h=a,gggxz215c39uDRGlEzgi_w&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc29zaWFsLzM2NjIxMg\">https:\/\/olaylar.az\/news\/sosial\/366212<\/a><\/li>\n<li><strong><em>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/em><\/strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/sosial\/367202\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/sosial\/367202\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.5.4&amp;mid=171418260816854507&amp;h=a,FsQm1cwXvC8qTTTvRRpYUg&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc29zaWFsLzM2NzIwMg\">https:\/\/olaylar.az\/news\/sosial\/367202<\/a><\/li>\n<li><strong><em>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc<\/em>\u00a0<\/strong><em><strong>yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/strong>\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/368146\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/368146\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.6.2&amp;mid=171699735793565569&amp;h=a,lJnEg3oLsI9N8Nco8W-1wQ&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc2l5YXNldC8zNjgxNDY\">https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/368146<\/a><\/li>\n<li><em><strong>Be\u015finci yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/strong>\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/369204\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/369204\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.8.1&amp;mid=171699735793566111&amp;h=a,5o0_BWvAccr1aXwgzvr2zw&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc2l5YXNldC8zNjkyMDQ\">https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/369204<\/a><\/li>\n<li><em><strong>Alt\u0131nc\u0131 yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/strong>\u00a0\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/370131\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/370131\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.9.2&amp;mid=171699735793567047&amp;h=a,a8k4Vfgzjc3HZzP3j68CQw&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc2l5YXNldC8zNzAxMzE\">https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/370131<\/a><\/li>\n<li><em><strong>Yeddinci yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz<\/strong>\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/372032\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\" data-orig-href=\"https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/372032\" data-vdir-href=\"https:\/\/mail.yandex.ru\/re.jsx?uid=1130000024745255&amp;c=LIZA&amp;cv=20.11.1&amp;mid=171981210770278072&amp;h=a,0n31eWJDU-E5SQvIGK9Lpg&amp;l=aHR0cHM6Ly9vbGF5bGFyLmF6L25ld3Mvc2l5YXNldC8zNzIwMzI\">https:\/\/olaylar.az\/news\/siyaset\/372032<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Tarix ibr\u0259tdir<\/strong><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn\u00a0\u00a0h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1918-20-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f v\u0259 sovet bol\u015fevikl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n devrilmi\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin h\u00fcquqi varisi elan olundu.<\/p>\n<p>Azadl\u0131q g\u00f6z\u0259l nem\u0259tdir v\u0259 onun q\u0259drini bilm\u0259s\u0259k, m\u00fcst\u0259qilliyi qoruyub saxlamasaq, yen\u0259 d\u0259 hans\u0131sa d\u00f6vl\u0259tin s\u00fcng\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6lk\u0259mizd\u0259 g\u00f6rm\u0259li olaca\u011f\u0131q. Qeyd edim ki, Ali Sovetin b\u00fct\u00fcn deputatlar\u0131 bu m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 s\u0259s verm\u0259dil\u0259r, amma \u00e7oxluq &#8220;h\u0259&#8221; dedi v\u0259 6 f\u0259sil, 32 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t &#8220;M\u00fcst\u0259qillik haqq\u0131nda Konstitusiya Akt\u0131&#8221; q\u0259bul edildi.<\/p>\n<p>\u018fleyhin\u0259 s\u0259s ver\u0259n deputatlar, sonradan m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin\u00a0 imtiyazlar\u0131ndan genin\u0259-boluna istifad\u0259 etdil\u0259r v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 istifad\u0259 edirl\u0259r, h\u0259tta Milli M\u0259clisd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 deputat f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Olsun, h\u0259r edil\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tin zaman v\u0259 tarix qar\u015f\u0131s\u0131nda bir cavabdehliyi var. N\u0259 zamansa bu onlar\u0131n \u00f6z varisl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda utanc g\u0259tir\u0259c\u0259k hallar kimi xat\u0131rlanacaq. M\u0259s\u0259l\u0259n bel\u0259: &#8220;S\u0259nin atan, yaxud baban m\u00fcst\u0259qillik \u0259leyhin\u0259 olub, s\u0259n ondan art\u0131q olmayacaqsan&#8221;. \u018flb\u0259tt\u0259 o\u011ful, yaxud n\u0259v\u0259 s\u0259l\u0259fl\u0259rinin m\u0259suliyy\u0259tini da\u015f\u0131m\u0131r. Amma, ham\u0131 bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi kimi demokrat olmayacaq v\u0259 bel\u0259 s\u00f6z dey\u0259nl\u0259r h\u00f6km\u0259n tap\u0131lacaq.\u00a0 C\u0259miyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 faktlar\u0131 qeyb\u0259t\u0259, \u015fayi\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evir\u0259nl\u0259rd\u0259n xali deyil. Bu is\u0259 kitab\u0131n ba\u015fqa f\u0259slinin m\u00f6vzusudur.<\/p>\n<p>1991-ci\u00a0 il dekabr\u0131n 29-da bu akt \u00fcmumxalq referendumuna \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131 v\u0259 xalq\u0131n 95 faizi \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259, suverenliyin\u0259 v\u0259 istiqlaliyy\u0259tin\u0259 s\u0259s verdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini T\u00fcrkiy\u0259 (1991-ci il noyabr\u0131n 9-da), Rum\u0131niya (11 dekabr 1991-ci il), Pakistan (13 dekabr 1991-ci\u00a0 il), \u0130sve\u00e7r\u0259 (23 dekabr 1993-c\u00fc il), \u0130ran (25 dekabr 1991-ci il), AB\u015e (23 yanvar 1992-ci il), Rusiya (10 aprel 1992-ci il) v\u0259 ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259r tan\u0131d\u0131lar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan BMT-y\u0259 \u00fczv q\u0259bul olunmas\u0131 il\u0259 (2 mart 1992) beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 de-fakto kimi tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Az\u0259rbaycanda 29 dekabr referendumuna q\u0259d\u0259r SSR\u0130 m\u0259kan\u0131nda daha bir d\u00fcnya miqyas\u0131nda hadis\u0259 ba\u015f verdi. Bu hadis\u0259 d\u00fcnya siyasi x\u0259rit\u0259sini \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259yi\u015fdi.\u00a0 Bel\u0259 ki, 8 dekabr 1991-ci ild\u0259 Belorusiyan\u0131n Belovej sanatoriyas\u0131nda RSFSR, Belorusiya v\u0259 Ukrayna prezidentl\u0259ri (B. Yelsin, S. \u015eu\u015fkeyivi\u00e7, L. Krav\u00e7uk) bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k Sovet Sosialist Respublikalar\u0131 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi bar\u0259d\u0259 sazi\u015f\u0259 imza atd\u0131lar v\u0259 bununla da 1922-ci ild\u0259 yaranm\u0131\u015f d\u00f6rd respublikadan ibar\u0259t (Rusiya, Ukrayna, Belorusiya, ZSFSR-Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcst\u00fcn, Erm\u0259nistan) SSR\u0130 adlanan bir d\u00f6vl\u0259tin varl\u0131\u011f\u0131na son qoyuldu. \u018fslind\u0259 is\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin o\u00a0 zamanlar y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc xarici siyas\u0259t el\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259tin davam\u0131 idi, y\u0259ni bu \u0259razil\u0259r h\u0259m \u00c7ar Rusiyas\u0131, h\u0259m d\u0259 bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ilhaq v\u0259 i\u015f\u011fal olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>1936-c\u0131 ild\u0259 SSR\u0130-nin ilk Konstitusiyas\u0131 q\u0259bul olundu.\u00a0 Bu d\u0259f\u0259 \u0130ttifaqa on bir respublika qo\u015fuldu. Rusiya, Ukrayna, Belorusiya, Zaqafqaziya federal respublikalar\u0131 \u00fc\u00e7 yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k &#8211; Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Erm\u0259nistan v\u0259 1936-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r Rusiyan\u0131n birba\u015fa i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131nda olan T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n yerind\u0259 be\u015f respublika &#8211; Qazax\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan, T\u00fcrkm\u0259nistan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 Tacikistan &#8211; bu \u0130ttifaq\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu.<\/p>\n<p>Fikir verdinizmi, T\u00fcrk\u00fcstan be\u015f respublikaya b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. 1936- c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r bu yerl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r &#8220;at oynad\u0131rd\u0131lar&#8221;, \u00e7\u00fcnki \u0259razi i\u015f\u011fal alt\u0131nda idi v\u0259 T\u00fcrk\u00fcstanda Moskvan\u0131n adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 &#8220;basma\u00e7\u0131&#8221; m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131 on s\u0259kkiz ildir ki, davam edirdi. Erm\u0259nil\u0259r bu yerl\u0259rd\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259yin olunaraq yerli \u0259halini ya k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda q\u0131r\u0131r, ya da z\u0259hm\u0259tke\u015f insanlar\u0131n \u0259ll\u0259rind\u0259n son tik\u0259l\u0259rini d\u0259 zorla al\u0131b ac\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, qazaxlara erm\u0259ni \u0259silli Mirzoyevin r\u0259hb\u0259r t\u0259yin edilm\u0259si qazax \u0259halisinin bu ill\u0259rd\u0259 yar\u0131s\u0131n\u0131n represiya edilm\u0259si, yaxud ac\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Da\u015fk\u0259ndd\u0259 is\u0259 NKVD r\u0259isi erm\u0259nini i\u015f ba\u015f\u0131na g\u0259tirm\u0259kl\u0259, dem\u0259k olar ki, \u0259ks\u0259r \u00f6zb\u0259k ziyal\u0131lar\u0131n\u0131 &#8220;basma\u00e7\u0131&#8221; ad\u0131 il\u0259 &#8220;damlay\u0131rd\u0131lar&#8221;, y\u0259ni h\u0259bsxanalarda i\u015fg\u0259nc\u0259 verib \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, b\u0259zil\u0259rini is\u0259 s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259, \u00a0guya bu yerl\u0259rd\u0259 kadr \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259nardan ist\u0259dikl\u0259ri erm\u0259ni \u0259sillil\u0259ri g\u0259tirib v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirirdil\u0259r. Bu ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 bel\u0259 idi. Az\u0259rbaycanda da\u00a0 bundan yan ke\u00e7mirdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r \u0259ks\u0259r apar\u0131c\u0131 v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z \u0259ll\u0259r vasit\u0259sil\u0259 t\u0259yin olunurdular.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, 1938-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r ist\u0259r Az\u0259rbaycanda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 T\u00fcrk\u00fcstanda yerli \u0259hali \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fcrk hesab edirdi v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 d\u0259 bel\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131. Amma, T\u00fcrk\u00fcstanda xalq be\u015f respublikaya b\u00f6l\u00fcnd\u00fc v\u0259 buna m\u00fcvafiq olaraq qazax, \u00f6zb\u0259k, t\u00fcrkm\u0259n, q\u0131r\u011f\u0131z, tacik xalqlar\u0131 kimi r\u0259sml\u0259\u015fdirildi. Az\u0259rbaycanda &#8220;t\u00fcrk&#8221; xalq\u0131 ad\u0131 r\u0259sm\u0259n l\u0259\u011fv edildi v\u0259 biz\u0259 &#8220;az\u0259rbaycanl\u0131&#8221; ad\u0131 verildi. Y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259n siyas\u0259tin d\u0259rinliyin\u0259 bax\u0131n; \u00a0\u0130ttifaqa qo\u015fulan \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra SSR\u0130 respublikalar\u0131n\u0131n say\u0131 on be\u015f\u0259 \u00e7atd\u0131. Yen\u0259 d\u0259 i\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259 daha\u00a0\u00a0 d\u00f6rd respublika &#8211; Moldova, Estoniya, Latviya, Litvi &#8211; \u00f6z \u0259razil\u0259rini bu b\u00f6y\u00fck imperiyaya zorla birl\u0259\u015fdirildi. He\u00e7 bir xristian respublikas\u0131nda xalqlar\u0131n adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259di. Bu linqvistik t\u0259cav\u00fcz yaln\u0131z m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fayan respublikalarda ba\u015f verdi. T\u0259biidir ki, bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 m\u00fcs\u0259lman respublikalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni tarix yazmaq, yeni kosmopolit m\u0259d\u0259niyy\u0259t d\u0259, \u00fcmumt\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 d\u0259xli olmayan bir \u015feyl\u0259r yaratmaq laz\u0131m idi. V\u0259 yarad\u0131l\u0131rd\u0131lar da. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131 ki, biz t\u00fcrkl\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131, qazax, \u00f6zb\u0259k, tacik, t\u00fcrkm\u0259n, q\u0131r\u011f\u0131z olmaqla cavan xalq idik v\u0259 taleyimiz yaln\u0131z \u0130ttifaqla ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259rdi. Bax burada\u00a0\u00a0 ruslar\u0131n \u00f6zl\u0259rini &#8220;b\u00f6y\u00fck qarda\u015f&#8221; ad\u0131 il\u0259 biz\u0259 s\u0131r\u0131maqlar\u0131n\u0131n m\u0259\u011fzi bundan ibar\u0259t idi. Erm\u0259nil\u0259rd\u0259n is\u0259 he\u00e7 dan\u0131\u015fma\u011fa d\u0259ym\u0259zdi. Onlar Moskvada siyasi, m\u0259mur v\u0259 dig\u0259r resurslar\u0131 toplam hal\u0131na g\u0259tir\u0259r\u0259k \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131nda oldu\u011fu kimi, yen\u0259 d\u0259 saxta tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u00a0 yaratmaqla m\u0259\u015f\u011ful idil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Rusiyan\u0131n dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn sanball\u0131 elmi n\u0259\u015friyyatlar\u0131nda direktor m\u00fcavinl\u0259ri erm\u0259ni \u0259silli insanlar t\u0259yin olunurdular. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox q\u0259dim \u0259lyazmalar rus dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edildikd\u0259 h\u00f6km\u0259n m\u0259tnl\u0259r\u0259 bu m\u00fcavinl\u0259r guya \u00e7ox c\u00fczi d\u00fcz\u0259li\u015f edib b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 &#8220;erm\u0259ni&#8221; v\u0259 &#8220;Erm\u0259nistan&#8221; s\u00f6zl\u0259rini \u0259lav\u0259 etdil\u0259r. M\u0259tni t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259nl\u0259r is\u0259 ya \u00e7oxdan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdi, ya da erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. N\u0259z\u0259r\u0259 alaq ki, rus elmi d\u00fcnyada apar\u0131c\u0131 yerl\u0259rd\u0259n birini tutur v\u0259 elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadiml\u0259rinin asanca d\u00fcnya miqyas\u0131na \u00e7\u0131xmaq imkanlar\u0131 var, o zaman d\u00fcnyan\u0131 erm\u0259nil\u0259rin q\u0259dim xalq olmas\u0131na inand\u0131rmaq \u00e7\u0259tin deyildi. Rusiyada bel\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r indi davam edir v\u0259 bundan sonra da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr davam ed\u0259c\u0259k. \u00c7\u00fcnki bu \u00f6lk\u0259nin m\u0259mur v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 dara\u015f\u0131blar v\u0259 bundan \u00e7ox g\u00f6z\u0259l istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qay\u0131daq 1991-ci il\u0259, SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u0259. Qorba\u00e7ovdan x\u0259b\u0259rsiz onu fakt qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyan bu \u00fc\u00e7 respublikan\u0131n prezidenti el\u0259 Belovejd\u0259 d\u0259 elan edirl\u0259r ki, bundan sonra m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259r birliyi (MDB) yarad\u0131l\u0131r. El\u0259 bu d\u00f6vl\u0259t sanatoriyas\u0131ndan Qazax\u0131stan prezidenti N. Nazarbayev\u0259 z\u0259ng edib daha SSR\u0130-nin m\u00f6vcud olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 onun yerind\u0259 \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259td\u0259n ibar\u0259t MDB yarad\u0131lmas\u0131 x\u0259b\u0259rini verirl\u0259r v\u0259 onu bu birliy\u0259 qo\u015fulma\u011fa d\u0259v\u0259t edirl\u0259r. Uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00fcr\u0259yind\u0259 ill\u0259rl\u0259 \u00a0g\u0259zdirdiyi m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t yaratmaq\u00a0 ist\u0259yi olan bu siyas\u0259t\u00e7i &#8220;n\u0259hay\u0259t\u00a0 bu ba\u015f verdi&#8221; fikril\u0259 MDB-y\u0259 qo\u015fulma\u011fa raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verdi\u00a0 . Onun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259qillik yolunda \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r vard\u0131 v\u0259 sonradan bunlar\u0131n n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olduqlar\u0131n\u0131, onlar\u0131 nec\u0259 d\u0259f ed\u0259c\u0259yinin \u015fahidi olaca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p>19 avqust \u00e7evrili\u015find\u0259 A. M\u00fct\u0259llibovdan f\u0259rqli olaraq N. Nazarbayev h\u0259rbi xuntaya qo\u015fulma\u011fa raz\u0131l\u0131q verm\u0259di, demokratiyan\u0131 m\u00fcdafiy\u0259 etm\u0259yi \u00fcst\u00fcn tutdu.<\/p>\n<p>SSR\u0130 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 s\u0259kkiz dekabrda yat\u0131b doqquzunda s\u0259h\u0259r-s\u0259h\u0259r yuxudan oyananda anlad\u0131lar ki, daha SSR\u0130 yoxdur v\u0259 onlar da bu \u0130ttifaq\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 deyill\u0259r. \u0130st\u0259nil\u0259n adi insan bunun \u015fokunu, heyr\u0259tini ya\u015faya bil\u0259r, ancaq azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparanlar bu hadis\u0259ni sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131lar. \u0130mperiya \u0259vv\u0259lc\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dan, daha sonra yuxar\u0131dan da\u011f\u0131ld\u0131.Leninin oktyabr inqilab\u0131 zaman\u0131 &#8220;A\u015fa\u011f\u0131lar k\u00f6hn\u0259 qayda il\u0259 ya\u015famaq ist\u0259mirl\u0259r, yuxar\u0131lar is\u0259 k\u00f6hn\u0259 qayda il\u0259 idar\u0259 ed\u0259 bilmirl\u0259r&#8221; dediyi\u00a0 s\u00f6zl\u0259r bu d\u0259f\u0259 bol\u015fevik-kommunistl\u0259rin \u00f6z ba\u015flar\u0131nda \u00e7atlad\u0131. He\u00e7 bir yenilik etm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n v\u0259 birpartiyal\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ya\u015fayan, ham\u0131n\u0131 zorla bir \u00e7\u0259tir alt\u0131na y\u0131\u011f\u0131b onlar\u0131 &#8220;Sovet xalq\u0131&#8221; adland\u0131ran imperiyan\u0131n aqib\u0259ti bel\u0259 olmal\u0131 idi. M\u00fcxt\u0259lif fikirlil\u0259r, h\u0259tta Qorba\u00e7ovun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 t\u0259qib olunurdu. \u0130qtisadi r\u0259qab\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131ndan &#8220;sexov\u015fik&#8221; adlanan z\u00fcmr\u0259 imperiya il\u0259 gizli r\u0259qab\u0259t\u0259 girmi\u015fdi. Qapal\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan &#8220;sexov\u015fik&#8221;l\u0259rl\u0259 bacarmaq m\u00fcmk\u00fcn olmurdu, \u00e7\u00fcnki polisi d\u0259, prokuroru da, hakimi d\u0259 yax\u015f\u0131 ya\u015famaq, ail\u0259sini normal doland\u0131rmaq ist\u0259yirdi. B\u0259rkged\u0259n zavod direktorlar\u0131\u00a0 v\u0259 onlar\u0131n \u0259traflar\u0131 &#8220;pripiska&#8221; adlanan \u0259m\u0259liyyatlarla milyonlar qazan\u0131rd\u0131lar.\u00a0 Ayd\u0131n olsun dey\u0259 bir ne\u00e7\u0259 misal \u00e7\u0259kim. &#8220;Sexov\u015fik&#8221; mafiyas\u0131 q\u0131t tap\u0131lan mallar\u0131 \u00f6z\u00fc istehsal edir, m\u0259s\u0259l\u0259n, cins \u015falvar. Sonra bunu ucuz qiym\u0259t\u0259, xarici mal kimi \u0259haliy\u0259 sat\u0131l\u0131rd\u0131. Bu, ist\u0259r y\u00fcng\u00fcl s\u0259nayed\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u0259rzaq s\u0259nayesind\u0259 ba\u015f verirdi.<\/p>\n<p>&#8220;Pripiska&#8221;lara is\u0259 ba\u015fqa mafiya, bir n\u00f6v h\u00f6kum\u0259t m\u0259murlar\u0131 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. Oxucu \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;pripiska&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259rc\u00fcm\u0259 edir\u0259m, y\u0259ni buna &#8220;yaz\u0131\u015fma&#8221; deyilirdi.<\/p>\n<p>Dem\u0259li &#8220;pripiska&#8221;lar bel\u0259 olurdu. Ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n pamb\u0131qt\u0259mizl\u0259m\u0259 zavodu kolxozdan milyon-milyon rubluq pamb\u0131q al\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Maraql\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u00a0<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/OlaylarAz-667953270010515\/?fref=ts\" target=\"_blank\">Mediazona.az<\/a>\u00a0Facebook s\u0259hif\u0259mizd\u0259n izl\u0259yin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>F\u0259ls\u0259fi-tarixi-publisist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim Yunus O\u011fuzEpiqraf H\u00f6kum\u0259t o zaman \u00f6z\u00fcn\u0259 potensial \u00fcsyan\u00e7\u0131lar haz\u0131rlay\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 xurafatla\u015fma, manqurtla\u015fma, cahill\u0259\u015fm\u0259, zombil\u0259\u015fm\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir, riyakarl\u0131q, saxtakarl\u0131q ba\u015f al\u0131b gedir. Bu zaman milli-m\u0259n\u0259vi v\u0259 maddi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12867,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,24,1],"tags":[],"class_list":["post-13074","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13074"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13074\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13076,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13074\/revisions\/13076"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}