{"id":12956,"date":"2020-01-31T17:29:30","date_gmt":"2020-01-31T13:29:30","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=12956"},"modified":"2020-01-31T17:32:32","modified_gmt":"2020-01-31T13:32:32","slug":"kecmisd%c9%99n-g%c9%99l%c9%99c%c9%99y%c9%99-n%c9%99-dasiyiriq-ucuncu-yazi-yunus-oguz-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=12956","title":{"rendered":"Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 n\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q?- \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc yaz\u0131 YUNUS O\u011eUZ YAZIR"},"content":{"rendered":"<p><strong>F\u0259ls\u0259fi-tarixi-publisist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim<\/strong><\/p>\n<p><strong>Epiqraf<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u00f6kum\u0259t o zaman \u00f6z\u00fcn\u0259 potensial \u00fcsyan\u00e7\u0131lar haz\u0131rlay\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 xurafatla\u015fma, manqurtla\u015fma, cahill\u0259\u015fm\u0259, zombil\u0259\u015fm\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir, riyakarl\u0131q, saxtakarl\u0131q ba\u015f al\u0131b gedir. Bu zaman milli-m\u0259n\u0259vi v\u0259 maddi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyin t\u0259bli\u011fi effekt vermir v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131 m\u0259mur v\u0259 ictimai status anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirilir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130kinci yaz\u0131n\u0131 buradan oxuya bil\u0259rsiniz \u00a0http:\/\/mediazona.az\/?p=12899&amp;fbclid=IwAR2plOGVe_pImI46Kz9h_1R3Eo7JF0zVqzqgECjmsrylD7YIDN4DwlFgX4w<\/strong><\/p>\n<p>Yaln\u0131z 1836-c\u0131 ild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin katalikosunun Sankt-Peterburqla uzun yaz\u0131\u015fmalar\u0131ndan, \u00e7ar m\u0259murlar\u0131n\u0131n sat\u0131n al\u0131nmas\u0131ndan sonra \u00e7ar\u0131n \u0259mril\u0259 alban kils\u0259l\u0259ri erm\u0259ni kils\u0259sinin tabeliyin\u0259 verildi. Erm\u0259ni kils\u0259si alban kils\u0259l\u0259rinin z\u0259ngin \u0259lyazmalar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259\u00a0 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259\u00a0 Qafqazda olmayan tarixini q\u0259diml\u0259\u015fdirdi. Bu \u0259lyazmalar\u0131n \u00fcz\u00fc k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc, &#8220;alban&#8221; terminl\u0259ri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu q\u0259d\u0259r &#8220;erm\u0259ni&#8221; termini il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259ndi. Bu da oldu Qafqazda &#8220;q\u0259dim erm\u0259ni tarixi&#8221;.<\/p>\n<p>T\u0259biidir ki, Difai t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131\u00a0 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6z\u0259l bilir\u00a0 v\u0259 anlay\u0131rd\u0131lar ki, da\u015fnaklar\u00a0 Qafqazda ya\u015fayan yerli v\u0259 k\u00f6kl\u00fc xalqlar\u0131\u00a0 bu \u0259razil\u0259rd\u0259n qovmaq, yaxud \u00f6ld\u00fcrm\u0259k v\u0259\u00a0 yerind\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq ist\u0259yirdil\u0259r. Bu &#8220;d\u00f6vl\u0259t&#8221;in tarixini is\u0259 y\u00fcz ildi i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Qay\u0131daq XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259.<\/p>\n<p>1905-1907-ci il hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259ri bu \u0259razil\u0259rd\u0259n he\u00e7 kim qovmad\u0131. Onlar hiyl\u0259 v\u0259 dostluq niqablar\u0131n\u0131 yenid\u0259n sif\u0259tl\u0259rin\u0259 taxd\u0131lar. \u00d6zl\u0259rini el\u0259 g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r ki, guya he\u00e7 n\u0259 olmay\u0131bm\u0131\u015f, guya biziml\u0259 xo\u015f, mehriban qon\u015fudurlar.<\/p>\n<p>El\u0259 ki, birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flad\u0131, d\u0259rhal da\u015fnaklar\u0131n x\u0259yan\u0259t simalar\u0131 yenid\u0259n ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131xd\u0131. Bu Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox b\u00fcruz\u0259 verdi. Bel\u0259 ki, \u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Osmanl\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259\u00a0 silahlanan v\u0259 t\u0259\u015fkilatlanan erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrk ordusunun k\u00fcr\u0259yin\u0259 x\u0259nc\u0259rl\u0259 z\u0259rb\u0259l\u0259r vurma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onlar arxa c\u0259bh\u0259d\u0259 k\u0259ndl\u0259r\u0259, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259, h\u00fccum edir, insanlar\u0131, ail\u0259l\u0259ri, qocalar\u0131, qad\u0131nlar\u0131, u\u015faqlar\u0131 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 qar\u0259t\u00a0 edirdil\u0259r v\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu hal 1915-ci ilin may ay\u0131na q\u0259d\u0259r davam etdi.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnki Sar\u0131qam\u0131\u015f hadis\u0259sil\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin s\u0259br kasas\u0131 da\u015fd\u0131. \u015eanl\u0131 T\u00fcrk ordusu Sar\u0131qam\u0131\u015fda ruslara qar\u015f\u0131\u00a0 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 m\u00f6vqel\u0259rini \u0259ld\u0259n verm\u0259mi\u015fdi, baxmayaraq ki, t\u00fcrkl\u0259rin arxa c\u0259bh\u0259sini da\u015fnaklar tamamil\u0259 da\u011f\u0131tm\u0131\u015fd\u0131lar. Bel\u0259c\u0259 doxsan minlik t\u00fcrk \u0259sg\u0259ri s\u0259ng\u0259rd\u0259c\u0259 donmu\u015fdu. Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin aprel ay\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin \u015f\u0259rq c\u0259bh\u0259sind\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda veril\u0259n q\u0259rar may ay\u0131nda icra edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. Yaln\u0131z bundan sonra t\u00fcrk ordusu \u015f\u0259rq c\u0259bh\u0259sind\u0259 m\u00f6vqe \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc qazand\u0131.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin n\u00f6vb\u0259ti f\u0259alla\u015fmas\u0131 Rusiyada 1917-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n fevral burjua inqilab\u0131ndan\u00a0 sonra ba\u015flad\u0131. H\u0259min ilin oktyabr ay\u0131nda proletar inqilab\u0131 ba\u015f verdi v\u0259 bol\u015fevikl\u0259r hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ald\u0131lar. Bundan bir q\u0259d\u0259r sonra is\u0259 Rusiya birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirakdan imtina etdi. Mart ay\u0131nda, 1918-ci ild\u0259 Rusiya il\u0259 Almaniya aras\u0131nda Brest-Litovsk m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131. Eyni zamanda Rusiya T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n bu m\u00fcqavil\u0259 \u0259sas\u0131nda qo\u015funlar\u0131n\u0131 geri \u00e7\u0259kdi. Rus qo\u015funlar\u0131 il\u0259 bir yerd\u0259 t\u0259p\u0259d\u0259n d\u0131rna\u011fa q\u0259d\u0259r silahlanm\u0131\u015f da\u015fnaklar da Qafqaza v\u0259 T\u00fcrk\u00fcstana dolu\u015fdular. Bak\u0131da bol\u015fevik-da\u015fnak hakimiyy\u0259ti art\u0131q qurulmu\u015fdu v\u0259 Qafqaza g\u0259l\u0259n da\u015fnak silahl\u0131lar\u0131 bol\u015fevik ordusuna yaz\u0131ld\u0131lar. Onlara imkan yaradan kimi yen\u0259 d\u0259 \u0259vv\u0259lki xasiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>Birinci silahl\u0131 toqqu\u015fmadan biz ibr\u0259t almad\u0131q v\u0259 yeni m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa haz\u0131r olmad\u0131q, n\u0259tic\u0259d\u0259 1918- ci il 30 mart &#8211; 3 aprel aras\u0131nda Bak\u0131 quberniyas\u0131nda, \u015eamax\u0131, Quba, Xa\u00e7maz, L\u0259nk\u0259ran, Hac\u0131qabul, Salyan, Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f, Nax\u00e7\u0131van, Urmiya, Xoy, \u0130\u011fd\u0131r v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. M\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n mart soyq\u0131r\u0131m\u0131nda \u0259lli mind\u0259n \u00e7ox insan q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 bundan \u00f6nc\u0259 fevral ay\u0131nda bol\u015fevik da\u015fnaklar Orta Asiyada, y\u0259ni T\u00fcrk\u00fcstanda \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tmi\u015f, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 \u0259halinin \u00f6mr\u00fcn\u0259 son qoymu\u015fdu. Buna cavab olaraq T\u00fcrk\u00fcstan \u0259halisi m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131 yaratm\u0131\u015f v\u0259 bu, 1936-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Ba\u015fda Stepan \u015eaumyan olmaqla Bak\u0131 komissarlar\u0131 ikili siyas\u0259t apararaq bol\u015fevik Rusiyas\u0131ndan h\u0259rt\u0259r\u0259fli yard\u0131m almaqla yana\u015f\u0131, ingilis h\u00f6kum\u0259tind\u0259n d\u0259 milyon q\u0131z\u0131l rubl yard\u0131m alaraq f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini daha da geni\u015fl\u0259ndirdil\u0259r. Da\u015fnaklar bol\u015fevikl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Bak\u0131da erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tini yaratmaq niyy\u0259tl\u0259rini he\u00e7 d\u0259 gizl\u0259tmirdil\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin daha da alovland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdil\u0259r. \u015eaumyan 1918-ci il mart\u0131n 15-d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259rk\u0259n &#8220;Bak\u0131 Soveti\u00a0 Zaqafqaziyada v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin m\u0259rk\u0259zin\u0259 v\u0259 istehkam\u0131na \u00e7evrilm\u0259lidir!&#8221; demi\u015fdir. O yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Bizim siyas\u0259timiz v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sidir. Kim bu siyas\u0259tin \u0259leyhin\u0259 gedir, h\u0259min adamlar d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rimizdir&#8221;. Ba\u015fqa bir yerd\u0259 \u015eaumyan qeyd edirdi ki, Bak\u0131 Sovetinin ordusunun yaln\u0131z ad\u0131 sovetl\u0259rin siyah\u0131s\u0131ndad\u0131r, \u0259slind\u0259 h\u0259min ordu Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131na tabedir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fczm\u00fc, nec\u0259 m\u0259krli v\u0259 hiyl\u0259g\u0259r qon\u015fularla bir yerd\u0259 ya\u015fma\u011fa m\u0259cbur edilmi\u015fik. Yaln\u0131z 1918-ci ilin may ay\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc Tiflisd\u0259 elan ed\u0259n Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin bir ne\u00e7\u0259 \u00fczv\u00fc, ba\u015fda M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 olmaqla iyunun 4-d\u0259 Batumda Osmanl\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flad\u0131qdan sonra bol\u015fevik- da\u015fnaklarla b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycanda m\u00fcqavim\u0259t g\u00fccl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi ki, o zaman da, 1991-ci ild\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini ilk tan\u0131yan T\u00fcrkiy\u0259 oldu.<\/p>\n<p>\u00c7ox ke\u00e7m\u0259di ki, G\u0259nc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131 elan olundu v\u0259 Osmanl\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan Qafqaz \u0130slam Ordusu G\u0259nc\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fdi v\u0259 \u00e7ox ciddi h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 olaraq Qafqaz \u0130slam Ordusu g\u0259rgin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r apararaq sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131ya daxil oldu v\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri bol\u015fevik-da\u015fnak i\u015f\u011fal\u0131ndan azad etdi. Ordu komandan\u0131 Nuru Pa\u015fa q\u0131sa bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 qayda-qanun yaratma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu. Ordunun g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u00a0 bar\u0131\u015f\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f bayraq qald\u0131raraq yalvar\u0131\u015fla s\u00fclh ist\u0259dil\u0259r. Bu q\u0131r\u011f\u0131nlar \u00a0yen\u0259 biz\u0259 d\u0259rs olmad\u0131. S\u0259hvimizd\u0259n n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xartmad\u0131q.\u00a0 H\u0259tta, dig\u0259r milli azl\u0131qlar kimi, erm\u0259nil\u0259r\u0259 d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t parlamentind\u0259 yer ayr\u0131ld\u0131. Bununla yana\u015f\u0131 parlament mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 t\u0259hqiq etm\u0259k\u00a0 \u00fc\u00e7\u00fcn F\u00f6vq\u0259laq\u0259 \u0130stintaq Komissiyas\u0131 yaratd\u0131. Lakin, heyhat, komissiya \u00f6z i\u015fini ba\u015fa \u00e7atd\u0131ra bilm\u0259di. \u00c7\u00fcnki Moskva Bak\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini he\u00e7 c\u00fcr\u0259\u00a0 q\u0259bul ed\u0259 bilmirdi.\u00a0 Bak\u0131 nefti Rusiyan\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 v\u0259\u00a0g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259\u00a0d\u0259 \u0259sas silah\u0131 idi v\u0259 ikinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 d\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 m\u0259hz Bak\u0131 neftinin hesab\u0131na fa\u015fist Almaniyas\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131.<\/p>\n<p>C\u0259mi 23 ay m\u00f6vcud olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00f6mr\u00fcn\u0259 28 aprel 1920-ci ild\u0259 sovetl\u0259rin XI Q\u0131z\u0131l Ordusu son qoydu. Yenid\u0259n k\u00fctl\u0259vi represiyalar, q\u0131r\u011f\u0131nlar ba\u015flad\u0131. Az\u0259rbaycanda Sovet h\u00f6kum\u0259ti quruldu v\u0259 d\u0259rhal da erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rini h\u00f6kum\u0259tin bu qurumlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bunun da n\u0259tic\u0259si olaraq yaln\u0131z may 1920-ci ild\u0259n noyabr 1921-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycanda 50 min\u0259 q\u0259d\u0259r insan terrora v\u0259 repressiyaya m\u0259ruz qald\u0131. Xalq\u0131n \u0259sas d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n beyinl\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u018fsl ziyal\u0131s\u0131 olmayan xalq m\u0259hv\u0259 m\u0259hkumdur!<\/p>\n<p>Sovet rejimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n beyinl\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xard\u0131qdan sonra\u00a0 yeni sistem\u0259 uy\u011fun ziyal\u0131 yeti\u015fdirm\u0259k laz\u0131m g\u0259lirdi. Beyinl\u0259ri yuyulmu\u015f n\u0259 q\u0259d\u0259r ziyal\u0131 yeti\u015fdirildi. Onlar h\u0259l\u0259 d\u0259 &#8220;ya\u015fay\u0131rlar&#8221;, \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ziyal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Ziyal\u0131 h\u0259m d\u0259 xalqla h\u00f6kum\u0259t aras\u0131nda ild\u0131r\u0131m \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc rolunu oynamal\u0131d\u0131r. Ziyal\u0131n\u0131n \u0259n \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259si d\u00f6vl\u0259tin, \u0259g\u0259r \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259rs\u0259 susmamaqd\u0131r. Ziyal\u0131 h\u0259m d\u0259 c\u0259sar\u0259tli olmal\u0131, fikirl\u0259rini s\u0259rb\u0259st s\u00f6yl\u0259m\u0259yi bacarmal\u0131d\u0131r. Ancaq fikirl\u0259rini s\u0259rb\u0259st \u015fifahi\u00a0 v\u0259 yaz\u0131l\u0131 dey\u0259n ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z\u00a0 amans\u0131z repressiya ma\u015f\u0131n\u0131nda x\u0131nc\u0131mland\u0131lar. Bu xalq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n insanlar\u0131n fikirl\u0259ri beyinl\u0259rd\u0259 q\u0259birstanl\u0131\u011fa \u00e7evrildi. \u00d6z\u00fc d\u0259\u00a0 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Moskvada Mikoyandan tutmu\u015f, ta yerl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259nil\u0259r, yaxud v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 onlara havadarl\u0131q ed\u0259nl\u0259r idi. N\u0259 q\u0259d\u0259r ziyal\u0131m\u0131z g\u00fcnahs\u0131z qurban oldu, n\u0259 q\u0259d\u0259ri Az\u0259rbaycandan qa\u00e7aq d\u00fc\u015fd\u00fc? \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, M\u0259mm\u0259d\u0259min R\u0259sulzad\u0259, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov v\u0259 onlarla bel\u0259 ictimai-siyasi fikir adamlar\u0131 bir d\u0259 y\u00fcz il\u0259 yeti\u015fm\u0259zdil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 bu azm\u0131\u015f kimi ikinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 alt\u0131 y\u00fcz mind\u0259n \u00e7ox \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitimiz i\u015ftirak etdi v\u0259 bunlardan yar\u0131s\u0131ndan \u00e7oxu m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131tmad\u0131. O zaman \u00fc\u00e7 milyon \u0259halisi olan Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7 y\u00fcz mini geri qay\u0131tmad\u0131. Bu, demoqrafiyam\u0131za sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r vurdu. Bu, \u0259halinin \u00e7oxalmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 do\u011fulmayan u\u015faqlar\u0131n faci\u0259si idi. \u018fg\u0259r h\u0259r min u\u015faqdan biri istedad sahibi olard\u0131sa,\u00a0 dem\u0259li \u0259n az\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00fcz istedadl\u0131 g\u0259nc\u0259 sahib ola bil\u0259rdik. H\u0259l\u0259 m\u0259n repressiya ill\u0259rind\u0259 qurban ged\u0259n\u00a0 v\u0259 yaxud m\u0259n\u0259vi terrora m\u0259ruz qalan ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z haqq\u0131nda yazmad\u0131m.\u00a0 \u0130lahi! Mill\u0259tin ba\u015f\u0131na bu q\u0259d\u0259r oyunlar g\u0259tirilir, amma biz\u0259 ibr\u0259t olmur.<\/p>\n<p>Bu da azm\u0131\u015f kimi, Moskvada kommunist partiyas\u0131n\u0131n siyasi b\u00fcrosu tap\u015f\u0131r\u0131q verdi ki, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z olan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan, y\u0259ni \u0259ski \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131ndan az\u0259rbaycanl\u0131lar k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcls\u00fcn.<\/p>\n<p>Siyasi b\u00fcronun g\u00f6st\u0259ri\u015fi v\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Erm\u0259nistandan qovulmas\u0131n\u0131n yeni m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 1947-ci il dekabr\u0131n 23-d\u0259 SSR\u0130 Nazirl\u0259r Soveti &#8220;Erm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n\u00a0 v\u0259 ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin\u00a0 Az\u0259rbaycan SSR-nin K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; q\u0259rar verdi.<\/p>\n<p>SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin 1948-ci il 10 mart tarixli &#8220;Erm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n\u00a0 v\u0259 dig\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin\u00a0 Az\u0259rbaycan SSR-nin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar haqq\u0131nda&#8221; daha bir q\u0259rar\u0131 il\u0259 bu i\u015fi h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn konkret t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu. Bu plana g\u00f6r\u0259 \u00fc\u00e7 il \u0259rzind\u0259 Erm\u0259nistandan y\u00fcz mind\u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>Q\u0259rar\u0131n ax\u0131r\u0131nc\u0131, II madd\u0259sind\u0259 ayr\u0131ca g\u00f6st\u0259rilirdi ki, Erm\u0259nistan SSR Nazirl\u0259r Sovetin\u0259 icaz\u0259 verilsin ki, az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar onlar\u0131n bo\u015faltd\u0131qlar\u0131 tikilil\u0259rd\u0259n, ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259rind\u0259n xaricd\u0259n g\u0259l\u0259n\u00a0\u00a0 erm\u0259nil\u0259ri yerl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etsinl\u0259r.<\/p>\n<p>Bax bel\u0259. He\u00e7 bir s\u0259b\u0259b g\u00f6st\u0259rilm\u0259d\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131z k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 onlar\u0131n d\u0259d\u0259-baba torpaqlar\u0131na Suriyadan, Livandan, \u0130randan v\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n erm\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistana v\u0259 Sovetl\u0259r birliyinin h\u0259r yerin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r. 1944-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 m\u00fcharib\u0259nin gedi\u015fat\u0131 zaman\u0131 bizi d\u0259 Kr\u0131m tatarlar\u0131, Ah\u0131ska t\u00fcrkl\u0259ri, bulqar v\u0259 qara\u00e7ayl\u0131lar kimi Az\u0259rbaycandan bir n\u0259f\u0259r qalmamaq \u015f\u0259rtil\u0259 Orta Asiyaya v\u0259 Qazax\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn ed\u0259c\u0259kdil\u0259r. Yaln\u0131z G\u00fcney Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcnd\u0259md\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcv\u0259qq\u0259ti saxlan\u0131ld\u0131, \u00e7\u00fcnki \u0130randa \u0130. V. Stalin \u00fc\u00e7\u00fcn planlar ba\u015fqa idi v\u0259 Sovet qo\u015funlar\u0131 orada yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdi. Ziyal\u0131lar repressiya olunur, sahibi olmayan xalq is\u0259 \u00e7\u00f6ll\u0259r\u0259 sal\u0131n\u0131rd\u0131.\u00a0 Bu t\u0259kc\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara aid deyildi, b\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259r\u0259 \u015famil olunurdu. Qazax\u0131standa erm\u0259ni \u0259sili Mirz\u0259yev adl\u0131 birisi bu \u00f6lk\u0259d\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 qazaxl\u0131n\u0131 ac\u0131ndan \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Eyni aqib\u0259t \u00f6zb\u0259kl\u0259rin d\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259ldi.<strong>Media<span style=\"color: #ff0000;\">Zona<\/span>.Az<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n<p>Maraql\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259ri <span style=\"color: #0000ff;\">Mediazona.az<\/span> Facebook s\u0259hif\u0259mizd\u0259n izl\u0259yin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>F\u0259ls\u0259fi-tarixi-publisist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim Epiqraf H\u00f6kum\u0259t o zaman \u00f6z\u00fcn\u0259 potensial \u00fcsyan\u00e7\u0131lar haz\u0131rlay\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 xurafatla\u015fma, manqurtla\u015fma, cahill\u0259\u015fm\u0259, zombil\u0259\u015fm\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir, riyakarl\u0131q, saxtakarl\u0131q ba\u015f al\u0131b gedir. Bu zaman milli-m\u0259n\u0259vi v\u0259 maddi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rliyin t\u0259bli\u011fi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12867,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,25,24,1],"tags":[],"class_list":["post-12956","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-gundm","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12956","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12956"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12956\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12960,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12956\/revisions\/12960"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12956"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12956"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12956"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}