{"id":12866,"date":"2020-01-17T11:58:56","date_gmt":"2020-01-17T07:58:56","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=12866"},"modified":"2020-01-17T11:58:56","modified_gmt":"2020-01-17T07:58:56","slug":"kecmisd%c9%99n-g%c9%99l%c9%99c%c9%99y%c9%99-n%c9%99-dasiyiriq-yunus-oguz-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=12866","title":{"rendered":"Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 n\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q?- YUNUS O\u011eUZ yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>YUNUS O\u011eUZ<\/strong><\/p>\n<p><strong>F\u0259ls\u0259fi-tarixi-publisist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim<\/strong><\/p>\n<p>1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyimiz b\u0259rpa edildikd\u0259n, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1918-1920 ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin birba\u015fa\u00a0 varisi elan olunduqdan sonra bir g\u00fcn d\u0259, bir an da olsun bel\u0259 &#8220;d\u00f6vl\u0259timizin dayan\u0131ql\u0131 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131&#8221; fikirl\u0259ri m\u0259nd\u0259n uzaq olmay\u0131b. H\u0259mi\u015f\u0259 bu bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f\u0259m, qeydl\u0259rimi v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rimi aparm\u0131\u015fam, q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259r tarixini d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259g\u0259lm\u0259 v\u0259 y\u0131x\u0131lma prosesl\u0259rini t\u0259dqiq etmi\u015f\u0259m ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 mill\u0259tin ba\u015f\u0131na yenid\u0259n bu b\u0259lalar g\u0259lm\u0259sin. D\u00f6vl\u0259timiz m\u00f6hk\u0259m \u00f6z\u00fcll\u0259r \u0259sas\u0131nda qurulsun ki, onun v\u0259 mill\u0259tin \u00f6mr\u00fc sa\u011flam t\u0259m\u0259ll\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 dayans\u0131n v\u0259 \u0259b\u0259di olsun.<\/p>\n<p>Burada XIX \u0259srd\u0259 deyil\u0259n iki misral\u0131q \u015feir yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc:<\/p>\n<p>Bir bina ki, b\u00fcn\u00f6vr\u0259d\u0259n k\u0259c oldu,<\/p>\n<p>Ba\u015f\u0131 \u0259r\u015f\u0259 d\u0259ysin dibi d\u00fcz olmaz!<\/p>\n<p>T\u0259m\u0259li d\u00fcz olmayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r ya da\u011f\u0131lar, ya da ba\u015fqalar\u0131na, yad olan g\u00fccl\u0259r\u0259 xidm\u0259t ed\u0259r, mill\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t kimi s\u0131radan \u00e7\u0131x\u0131b tarixin a\u011fu\u015funda m\u00fcrg\u00fcl\u00fc xatir\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evril\u0259rl\u0259r. \u00a0\u00a0T\u0259m\u0259li d\u00fcz olmayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fa, korrupsiyaya meyll\u0259nir, hakimiyy\u0259td\u0259 qalmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif imitasiyalar edir, \u00f6z\u00fcn\u0259 uy\u011fun ideologiya yarad\u0131r v\u0259 b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259rl\u0259 ( bura k\u00fctl\u0259nin psixologiyas\u0131 il\u0259 oynamaq, xarici siyas\u0259ti d\u00f6vl\u0259ti\u00e7i prioritet etm\u0259k, edil\u0259nl\u0259ri v\u0259 edilm\u0259y\u0259nl\u0259ri co\u015fqunluqla t\u0259bli\u011f etm\u0259k , yalan\u00e7\u0131 v\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti q\u0259hr\u0259manlar yaratmaq v\u0259 s. daxildir. Buna qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rin b\u0259zil\u0259rinin timsal\u0131nda apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fatlarda \u015fahid oluruq) m\u00f6vcud olan siyasi sistemi qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u018fn \u0259sas\u0131, t\u0259m\u0259li d\u00fcz olmayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f, yaxud insan amili \u00f6n plana ke\u00e7mir. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 bu \u00f6lk\u0259y\u0259 LAZIMs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etdikd\u0259 x\u0259yan\u0259t\u0259, satq\u0131nl\u0131\u011fa, r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fa meyll\u0259nir v\u0259 son n\u0259tic\u0259d\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 deqradasiya ( da\u011f\u0131lma ) s\u00fcr\u0259tl\u0259nir v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f, yaxud insan toplum hal\u0131ndan yuxar\u0131 qalxa v\u0259 xalqa, daha\u00a0 sonra mill\u0259t\u0259 \u00e7evril\u0259 bilmir. Bunun da f\u0259sadlar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox g\u00f6zl\u0259tmir. V\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 bu \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fayan insan \u00f6z\u00fcn\u00fcn nicat\u0131n\u0131, xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259yini ba\u015fqa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 axtarma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 sistem \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fckc\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar zombil\u0259\u015fir, sa\u011flam olmayan idar\u0259 olunan hala g\u0259lirl\u0259r.\u00a0 Bunu \u00f6t\u0259n min ilin m\u00f6vcud olmu\u015f, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 hakimiyy\u0259tl\u0259rin timsal\u0131nda g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. D\u00f6vl\u0259t sa\u011flam ideologiya v\u0259 r\u0259qab\u0259tli iqtisadi\u00a0 v\u0259 siyasi sistem \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmursa t\u0259m\u0259l gec, ya tez da\u011f\u0131l\u0131r, ya da vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da yazd\u0131qlar\u0131m tarixd\u0259 t\u0259krar olunub v\u0259 bunun simptomlar\u0131 b\u0259zi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 d\u0259 da\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u015fahidi olanlar ya h\u0259l\u0259 d\u0259 ya\u015fay\u0131r, ya da ke\u00e7mi\u015fimizd\u0259n oxuyub bilgi al\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>\u00a0B\u0259s ist\u0259r yax\u0131n, ist\u0259r uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 n\u0259 da\u015f\u0131mal\u0131y\u0131q ki, d\u00f6vl\u0259timizin t\u0259m\u0259li m\u00f6hk\u0259m, davaml\u0131 v\u0259 \u0259b\u0259di olsun? Bu y\u00fck\u00fcn i\u00e7ind\u0259 m\u00fcsb\u0259t v\u0259 \u00a0m\u0259nfi \u00e7alarlar hans\u0131lard\u0131r? Reqressiv v\u0259 proqressiv olan\u0131 n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259zil\u0259ri (onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 adl\u0131-sanl\u0131 alim, m\u0259mur, mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri d\u0259 var) fikirl\u0259\u015firl\u0259r ki, \u0259\u015fi, niy\u0259 &#8220;sand\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131b pamb\u0131\u011f\u0131 t\u00f6k\u00fcrs\u0259n&#8221;? Tarix ke\u00e7mi\u015fd\u0259 qald\u0131. \u0130ndi g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 baxmaq laz\u0131md\u0131r. Texnika, kosmos \u0259sridir. Bel\u0259 bir z\u0259man\u0259d\u0259 ox-yay, q\u0131l\u0131nc, niz\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u0259 qay\u0131tmaq g\u00fcl\u00fcnc olmazm\u0131?<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 g\u00fcl\u00fcnc olar. \u00d6z\u00fc d\u0259 g\u00fcl\u00fcnc olmaqdan savay\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n d\u00f6vl\u0259tin\u00a0 v\u0259 mill\u0259tin yoxlu\u011funa g\u0259tirib \u00e7\u0131xarar bel\u0259 anlay\u0131\u015f, bel\u0259 t\u0259f\u0259kk\u00fcr. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259 malik olan v\u0259 onu t\u0259bli\u011f ed\u0259nl\u0259r bizi sevm\u0259y\u0259nl\u0259rdir, a\u00e7\u0131q-a\u015fkar d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rimizdir. D\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyin g\u00f6z\u00fc, qula\u011f\u0131 olmur ki? El\u0259 bel\u0259 olur mill\u0259tim\u0259 nifr\u0259t. \u0130st\u0259r elmi, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rimd\u0259 xalq\u0131m\u0131n, d\u00f6vl\u0259timin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00f6hk\u0259m v\u0259 q\u00fcdr\u0259tli olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun pisi v\u0259 yax\u015f\u0131s\u0131 il\u0259 d\u00f6rd \u0259sas amili \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015f\u0259m. M\u0259hz bu amill\u0259r mill\u0259timi ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r, etnosun v\u0259 xalq\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259tin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p>Bunlar:<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p><strong>1.Milli ruhumuz v\u0259 dilimiz;<\/strong><\/p>\n<p><strong>2. Milli kimliyimizin tarixi;<\/strong><\/p>\n<p><strong>3. Etnososial psixologiyam\u0131z;<\/strong><\/p>\n<p><strong>4. Maddi v\u0259 qeyri- maddi m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259rimizdir.<\/strong><\/p>\n<p>Bu\u00a0<strong>D\u00f6rd Amil<\/strong>\u00a0\u0259vv\u0259l insan\u0131, sonra is\u0259 xalq\u0131 v\u0259 mill\u0259ti formala\u015fd\u0131r\u0131r. V\u0259 bu D\u00f6rd AM\u0130L ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131n\u0131r. \u00d6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 bilm\u0259d\u0259n, h\u0259tta kosmosa u\u00e7saq, \u0259n m\u00fcasir silahlarla silahlansaq bel\u0259 bu\u00a0<strong>d\u00f6rd amili<\/strong>\u00a0ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q. Ya yax\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fini, ya pis c\u0259h\u0259tini, f\u0259rq etm\u0259z, \u00e7\u00fcnki bunlar x\u0131rdal\u0131qlard\u0131r. \u018fsas olan\u0131 is\u0259 onu nec\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q? \u00d6z\u00fc d\u0259 t\u0259kc\u0259 yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259n deyil, h\u0259m d\u0259 tarixin qal\u0131n divarlar\u0131 arxas\u0131nda gizl\u0259n\u0259n v\u0259 biz\u0259 g\u0259lib yeti\u015fm\u0259y\u0259n ke\u00e7mi\u015fimizi g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q. Bunlar g\u00f6zl\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, amma dilimiz, qan\u0131m\u0131z, can\u0131m\u0131z, gen yadda\u015f\u0131m\u0131zla, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rimizl\u0259 ke\u00e7mi\u015fimizi g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r\u0131q.<\/p>\n<p>Ya biz g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 milli ruhu b\u00fct\u00f6v, dilini yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n qoruyub saxlayan , onu inki\u015faf etdir\u0259n, etnososial psixologiyam\u0131z\u0131 ke\u00e7mi\u015f naqislikd\u0259n t\u0259mizl\u0259yib, d\u00f6vl\u0259tin\u0259, v\u0259t\u0259nin\u0259 sadiq \u0130NSAN da\u015f\u0131yaca\u011f\u0131q, ya da b\u00fct\u00fcn bu naqislikl\u0259r i\u00e7ind\u0259 (bunlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da qeyd ed\u0259c\u0259m) \u0259riyib yoxa \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131q. \u00c7\u00fcnki m\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131ndan iyirmi doqquz il ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq bir \u00e7ox insanlar\u0131n t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131 formala\u015fmay\u0131b. Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t m\u0259muru olmaq, v\u0259zif\u0259 tutmaq, var-d\u00f6vl\u0259t qazanmaq bununla c\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ictimai status qazanmaq dem\u0259kdir. \u018flb\u0259tt\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar ke\u00e7mi\u015fd\u0259 formala\u015fan etnososial psixoloji amill\u0259rin t\u0259sirind\u0259ndir. \u0130nsan bel\u0259 t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qurtulmay\u0131b v\u0259 b\u00fct\u00fcn bu amill\u0259ri q\u0259br\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u0259zdirir.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, d\u00f6vl\u0259t t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc formala\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fd\u0259n, h\u0259bsd\u0259n (\u00f6z\u00fc d\u0259 v\u0259t\u0259n\u0259 x\u0259yan\u0259t yaxud, b\u00f6y\u00fck v\u0259sait m\u0259nims\u0259m\u0259 madd\u0259sil\u0259) hans\u0131sa s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259bsd\u0259n azad olan m\u0259mur v\u0259 ya imkanl\u0131 insan b\u0259z\u0259n intiqam hiss il\u0259 al\u0131\u015f\u0131b yan\u0131r, v\u0259t\u0259ni, d\u00f6vl\u0259ti satmaq namin\u0259\u00a0 olsa\u00a0 bel\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin himay\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nmaqla, onlardan d\u0259st\u0259k almaqla b\u00fct\u00fcn olan v\u0259 olmayan g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortal\u0131\u011fa qoyur, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 f\u0259sadlar\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131n f\u0259rqin\u0259 varmadan gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz i\u015f apar\u0131r, da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 funksiyan\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259, el\u0259 d\u00f6vl\u0259tin t\u0259m\u0259lini \u00f6z\u00fc d\u0259 hiss etm\u0259d\u0259n &#8220;s\u00f6km\u0259kl\u0259&#8221; m\u0259\u015f\u011ful olur. Yaln\u0131z bir arzusu olur bel\u0259l\u0259rinin: \u018fski m\u0259mur v\u0259 ictimai statusu yenid\u0259n \u0259ld\u0259 etm\u0259k. Bel\u0259 \u0130NSANlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t, mill\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131 nisbidir, \u00e7\u00fcnki ke\u00e7mi\u015fd\u0259 o m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259td\u0259 do\u011fulmay\u0131b, yaxud m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u015f\u00fcuru formala\u015fmay\u0131b v\u0259 bu d\u00f6vl\u0259tin qurucusu olmaq kimi fikirl\u0259r onlara yadd\u0131r. \u00c7\u00fcnki &#8220;yad&#8221; d\u00f6vl\u0259td\u0259 do\u011fulublar, yad m\u00fchit\u0259 adaptasiya olunaraq, faktiki olaraq \u00f6zl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq qan d\u0259yi\u015fiklikliyin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131blar. Yeni do\u011fulanlar da onlar\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 el\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259td\u0259 ya\u015famaq\u00a0 v\u0259\u00a0 demokratiya el\u0259 bel\u0259 olur.\u00a0<strong>Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n qalan budur:\u00a0 intiqam, qisas<\/strong>,\u00a0<strong>m\u0259n\u0259mlik, x\u0259yan\u0259t. \u0130ntiqam hissi h\u0259r c\u00fcr\u0259 x\u0259yan\u0259t\u0259 yol a\u00e7\u0131r. \u0130ntiqam da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 f\u00fcnksiyan\u0131 da\u015f\u0131maqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 x\u0259yan\u0259tin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyur.<\/strong>\u00a0M\u0259nsub oldu\u011fun d\u00f6vl\u0259t\u0259 x\u0259yan\u0259t. Yoxsa biri h\u0259bsxanadan \u00e7\u0131xan kimi b\u0259yan etm\u0259zdi ki, m\u0259ni buradan Amerika d\u00f6vl\u0259ti azad etdi. Bel\u0259l\u0259ri \u00e7oxdur v\u0259 onlar haqq\u0131nda yeri g\u0259l\u0259nd\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259r ver\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p><strong>\u0130NSAN etnopsixoloji sosiumdur v\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131d\u0131r, y\u0259ni ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 maddi bilikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, yax\u015f\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 naqisliyin d\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/strong>\u00a0\u00c7ox vaxt da yax\u015f\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259r yaddan \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 bu \u00a0naqislikl\u0259r \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 yay\u0131l\u0131r, \u0259vv\u0259lc\u0259 bir qrup t\u0259r\u0259find\u0259n, qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmad\u0131qda is\u0259 \u00e7oxlu\u011fa \u00e7evrilir. Bel\u0259c\u0259, bu, naqisliyin i\u00e7ind\u0259 bo\u011fulduqca c\u0259miyy\u0259tin yaz\u0131lmam\u0131\u015f qanunu hal\u0131na g\u0259lir.<\/p>\n<p>1. Milli ruhumuz v\u0259 dilimiz<\/p>\n<p>&#8220;\u00dcmid sonda \u00f6l\u00fcr&#8221;. Bel\u0259 deyim var. Bu deyim f\u0259rd \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259, toplum v\u0259 mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ke\u00e7\u0259rlidir. \u00c7oxlar\u0131 he\u00e7 \u00fcmidin n\u0259 oldu\u011funu bel\u0259 bilmirl\u0259r. \u00dcmid ideya v\u0259 fikir anlamayan \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259m\u0259k dem\u0259kdir. Amma, \u00fcmid he\u00e7 zaman \u00f6lm\u00fcr. \u00d6l\u0259ziy\u0259 bil\u0259r, geri saymaqda davam ed\u0259r, amma he\u00e7 zaman \u00f6lm\u0259z. \u0130deya o zaman \u00f6l\u00fcr ki, insan, toplum, ya da mill\u0259t \u00f6l\u00fcr. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, bunlar \u00f6lm\u0259yib, \u00fcmid he\u00e7 zaman \u00f6lm\u0259z.\u00a0<strong>Dem\u0259li, \u00fcmid, yaxud ideya adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z fikir toplumun mill\u0259ti g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fch\u0259rrikdir. Bu m\u00fch\u0259rrikin yanaca\u011f\u0131 texnikan\u0131n yanaca\u011f\u0131ndan f\u0259rqli olaraq insand\u0131r. Dem\u0259li, bir n\u00f6mr\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 v\u0259t\u0259nini,\u00a0 d\u00f6vl\u0259tini sev\u0259n insan da\u015f\u0131maqd\u0131r. \u0130nsan, yaxud toplum, xalq, mill\u0259t h\u0259m d\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ke\u00e7mi\u015fini, \u0259zab\u0131n\u0131, sevincini, xatir\u0259l\u0259rini, yadda\u015f\u0131n\u0131, yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rini, \u015fifahi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini \u0259vv\u0259lc\u0259 bu g\u00fcn\u0259, sonra is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r. Bu zaman insan v\u0259 xalq d\u00f6vl\u0259tin \u0259n b\u00f6y\u00fck kapital\u0131na \u00e7evrilir. Yuxar\u0131da yazd\u0131qlar\u0131m\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 insan v\u0259 toplum,\u00a0 xalq v\u0259 mill\u0259t, bir s\u00f6zl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 da\u015f\u0131nacaq tarix yarad\u0131r.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>B\u0259s el\u0259 is\u0259 tarix n\u0259dir? Tarix\u0259 bu q\u0259d\u0259r sevgimiz hardand\u0131r? Niy\u0259 h\u0259r k\u0259s tarix\u0259 bu q\u0259d\u0259r maraq g\u00f6st\u0259rir, oradan n\u0259 is\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259, oxuma\u011fa, \u0259xz etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r? F\u0259rd, toplum, xalq, h\u0259tta b\u0259\u015f\u0259r tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, b\u0259z\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259yini ke\u00e7mi\u015fd\u0259 g\u00f6r\u0259nl\u0259r d\u0259 az olmur. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarix\u00e7il\u0259r, h\u0259v\u0259skarlar, maqlar v\u0259 sair m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u0259fsan\u0259vi Atlantidan\u0131, Maya \u0130nk m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, yaxud Misir ehramlar\u0131n\u0131n sirrini, Q\u0131z qalas\u0131n\u0131n tikilm\u0259 v\u0259 istifad\u0259etm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259rini kosmik \u015f\u00fcurla ba\u011flay\u0131r, yer k\u00fcr\u0259sini kainat\u0131n z\u0259rr\u0259ciyi hesab edirl\u0259r. G\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7mi\u015f\u0259 ba\u015f vuranlar he\u00e7 d\u0259 az deyildi. Misir ehramlar\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 divarlara h\u0259kk olunan kosmik g\u0259mi , kosmonavt geyimli qumonoid\u00a0 bizi ke\u00e7mi\u015fi t\u0259dqiq etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yimizd\u0259n x\u0259b\u0259r verir, \u00fcmidl\u0259ndirici n\u0259sn\u0259l\u0259r ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131xartmaqla \u0259n ki\u00e7ik tariximizi \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 s\u00f6vq etdirir. Tariximizi hiss\u0259-hiss\u0259 \u00f6yr\u0259nib\u00a0 vahid hala g\u0259tirdikd\u0259, \u00fcmumi n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, ke\u00e7mi\u015fimiz g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259n qabaqdad\u0131r,\u00a0<\/strong>ke\u00e7mi\u015fimiz g\u0259l\u0259c\u0259yimiz\u0259 i\u015f\u0131q salan yol\u00a0 v\u0259 tarixdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, &#8220;tarix n\u0259dir&#8221; sual\u0131na a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u0259snifatda cavab verm\u0259k olar:<\/p>\n<p><em><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YUNUS O\u011eUZ F\u0259ls\u0259fi-tarixi-publisist d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rim 1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyimiz b\u0259rpa edildikd\u0259n, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 1918-1920 ci ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin birba\u015fa\u00a0 varisi elan olunduqdan sonra bir g\u00fcn d\u0259, bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12867,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,24,1],"tags":[],"class_list":["post-12866","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12866","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12866"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12866\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12868,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12866\/revisions\/12868"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12866"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12866"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}