{"id":12304,"date":"2019-07-02T09:15:47","date_gmt":"2019-07-02T05:15:47","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=12304"},"modified":"2019-07-02T09:19:27","modified_gmt":"2019-07-02T05:19:27","slug":"r%c9%99sulullahins-mocuz%c9%99l%c9%99ri-haqqinda-bu-yazi-cox-m%c9%99tl%c9%99bl%c9%99r%c9%99-aydinliq-g%c9%99tir%c9%99c%c9%99k-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=12304","title":{"rendered":"R\u0259sulullah\u0131n(s) m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda- BU YAZI COX M\u018fTL\u018fBL\u018fR\u018f AYDINLIQ G\u018fT\u0130R\u018fC\u018fK"},"content":{"rendered":"<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259ni Elmira Qafarova<\/strong><\/p>\n<p>Oxuculara t\u0259qdim olunan bu yaz\u0131\u00a0<strong>&#8220;M\u0259vahibu-l-l\u0259duniyy\u0259&#8221;-(&#8220;\u0130lahi r\u0259hm\u0259t&#8221;)\u00a0<\/strong>\u0259s\u0259rind\u0259ndir. \u018fs\u0259rin m\u00fc\u0259llifi \u018fbd\u00fclabbas \u015eih\u0259buddin \u018fhm\u0259d \u0130bn Muh\u0259mm\u0259d \u018fl Q\u0259st\u0259lani(h.t 851-923;miladi 1473-1545)\u00a0m\u00fch\u0259ddis, tarix\u00e7i, fakih, Quran oxuyan olub. \u015eeyxulislam Z\u0259k\u0259riyy\u0259 \u0259l-\u018fnsari, Hafiz \u0259s-S\u0259havi, imam \u018fl-\u018fcluni v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 onun m\u00fc\u0259lliml\u0259ri olmu\u015flar. \u018fl-Q\u0259st\u0259laninin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n 10 cildlik\u00a0<strong>&#8220;\u0130r\u015f\u0259du-s-sari li \u015f\u0259rhi sahih \u0259l-Buxari&#8221;<\/strong>(dig\u0259r ad\u0131 &#8220;M\u0259vahibu-l-l\u0259duniyy\u0259&#8221;); 8 \u00a0cildlik &#8220;Minh\u0259cul-ibtihac bi \u015f\u0259rhi Muslim bin \u0259l-H\u0259ccac&#8221;;&#8221;M\u0259\u015f\u0259riku-l-\u0259nvar \u0259l-mad\u0131yy\u0259-\u00a0bu onun \u0130mam B\u00fcseyrinin &#8220;Burda&#8221;q\u0259sid\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rhidir-v\u0259 s.g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Lakin \u0130mam Q\u0259st\u0259laninin \u0259n m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259ri sonuncu pey\u011f\u0259mb\u0259r Muh\u0259mm\u0259din(s) h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f 10 cildlik\u00a0<strong>\u00a0&#8220;M\u0259vahibu-l-l\u0259duniyy\u0259&#8221;-&#8220;\u0130lahi r\u0259hm\u0259t&#8221;<\/strong>-\u0259s\u0259ridir. Bunu q\u0259l\u0259m\u0259 alark\u0259n Q\u0259st\u0259lani \u0130mam Buxarinin \u0259s\u0259rin\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f iki \u0259n m\u0259\u015fhur \u015f\u0259rh\u0259 \u0259saslan\u0131b. Onlardan biri \u0130bn H\u0259ccar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131&#8221;F\u0259thu-l-B\u0259ri&#8221;, dig\u0259ri is\u0259 B\u0259druddin \u0259l-Ayninin &#8220;Umdatu-l-qari&#8221;\u0259s\u0259rl\u0259ridir. \u015eeyx Yusuf N\u0259bhani bu \u0259s\u0259rin &#8220;\u018fnvaru-l-Muhamm\u0259diyy\u0259 min \u0259l M\u0259vahibi-l-l\u0259duniyy\u0259&#8221;adl\u0131 q\u0131sa m\u0259cmu\u0259sini t\u0259rtib etmi\u015f, Muh\u0259mm\u0259d \u018fbd\u00fclbaqi \u0259z-Z\u0259rqani is\u0259 bu \u0259s\u0259r\u0259 \u015f\u0259rh yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fl-Q\u0259st\u0259lani 16-c\u0131 \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur \u015fafi alimi olub. Lakin onun \u0259qid\u0259sind\u0259 \u0259\u015fariliy\u0259 v\u0259 sufiliy\u0259 d\u0259 meyl n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Oxuculara m\u0259hz bunu diqq\u0259t\u0259 almalar\u0131n\u0131 t\u00f6vsiyy\u0259 edirik, \u00e7\u00fcnki \u018fl-Q\u0259st\u0259laninin \u0130mam Buxarinin kitab\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 oxucular\u0131n tan\u0131\u015f olacaqlar\u0131 \u015f\u0259rhind\u0259ki b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 onun \u0259qid\u0259si daha ayd\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259li 1 iyul\u00a0tarixli\u00a0say\u0131m\u0131zda<\/p>\n<p><strong>\u0130nsan\u0131n &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;in ecaz\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda acizliyinin s\u0259b\u0259bl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 insan &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;in ecaz\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda son d\u0259r\u0259c\u0259 aciz v\u0259 g\u00fccs\u00fczd\u00fcr. Aliml\u0259r bunu m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 izah edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Birinci s\u0259b\u0259b: ay\u0259l\u0259rin q\u0131sa v\u0259 b\u0259la\u011f\u0259tli olmas\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n:<em><strong>\u00a0&#8220;va l\u0259kum fi-l-k\u0131sasi hay\u0259tun y\u0259 uli-l-\u0259lb\u0259bi l\u0259all\u0259kum t\u0259tt\u0259kun\u0259&#8221;-Ey a\u011f\u0131l sahibl\u0259ri, qisas [h\u00f6km\u00fc] sizin \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yat dem\u0259kdir. Ola bilsin ki, [bununla] pis \u0259m\u0259ld\u0259n [q\u0259tld\u0259n] \u00e7\u0259kin\u0259siniz&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0(\u018fl-B\u0259q\u0259r\u0259;179). Bu \u015f\u0259r\u0259fli ay\u0259 c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259tdir, lakin m\u0259nas\u0131 \u00e7ox geni\u015f v\u0259\u00a0d\u0259rindir,\u00a0ba\u015fqa\u00a0s\u00f6zl\u0259\u00a0des\u0259k,\u00a0ay\u0259nin\u00a0k\u0259lm\u0259si\u00a0az,\u00a0m\u0259nas\u0131\u00a0\u00e7ox\u00a0z\u0259ngindir,\u00a0n\u00f6qsan\u00a0v\u0259\u00a0naqislikd\u0259n xalidir, bu da ay\u0259nin ilahi v\u0259hyin m\u0259hsulu olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259ndir.<\/p>\n<p>\u018fbu Ubeyd\u0259 bildirir: &#8220;Bu ay\u0259nin:<em><strong>\u00a0&#8220;Fasda bim\u0259 tum\u0259ru va ar\u0131d anil-mu\u015frikin\u0259&#8221;-(Ya Muh\u0259mm\u0259d!)S\u0259n\u0259 \u0259mr olunan Quran\u0131 a\u00e7\u0131q-a\u015fkar t\u0259bli\u011f et v\u0259 m\u00fc\u015frikl\u0259rd\u0259n \u00fcz d\u00f6nd\u0259r!&#8221;<\/strong><\/em>(\u018fl-Hicr;94)- oxundu\u011funu e\u015fid\u0259n bir b\u0259d\u0259vi \u0259r\u0259b d\u0259rhal s\u0259cd\u0259 edib :&#8221;Bu k\u0259lam\u0131n qeyri-adi f\u0259sah\u0259t v\u0259 b\u0259la\u011f\u0259tin\u0259 s\u0259cd\u0259 etdim&#8221;-dey\u0259 s\u00f6yl\u0259di.Ay\u0259d\u0259ki c\u0259mi \u00fc\u00e7 s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259t olan:\u00a0<em><strong>&#8220;Fasda bim\u0259 t\u0259muru&#8221;<\/strong><\/em>c\u00fcml\u0259si bir ne\u00e7\u0259 variantda, y\u0259ni :<em><strong>\u00a0&#8220;S\u0259n\u0259 \u0259mr olunan\u0131 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n t\u0259bli\u011f et&#8221;; &#8220;S\u0259n\u0259 \u0259mr olunan\u0131 a\u00e7\u0131q s\u00f6yl\u0259&#8221;; &#8220;Onunla haqla batili bir-birind\u0259n ay\u0131r&#8221;; &#8220;Dinini b\u0259lli etdir&#8221;v\u0259 &#8220;\u0130nsanlar\u0131 t\u00f6vhid il\u0259 ay\u0131rd et&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0-kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Ay\u0259nin b\u00fct\u00fcn variantlarda t\u0259rc\u00fcm\u0259si do\u011frudur.<\/p>\n<p>Q\u0131sas\u0131, bir ne\u00e7\u0259 s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259t olan bu \u015f\u0259r\u0259fli ay\u0259(Quranda bel\u0259 ay\u0259l\u0259r \u00e7oxdur-t\u0259rc) bel\u0259 \u00e7ox m\u0259na k\u0259sb edir. H\u0259r m\u0259nas\u0131 da do\u011frudur, hans\u0131 ifad\u0259 olunsa caiz hesab edil\u0259r, b\u0259la\u011f\u0259t elmin\u0259 vaqif olanlar bu k\u0259lam\u0131n n\u0259 oldu\u011funu g\u00f6z\u0259l bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>\u018fsmai bildirir:&#8221;Bir g\u00fcn be\u015f-alt\u0131 ya\u015fl\u0131 bir \u0259r\u0259b q\u0131z\u0131n: &#8220;\u018fst\u0259\u011ffirullah min zunubi&#8221;-&#8220;G\u00fcnahlar\u0131mdan t\u00f6vb\u0259 v\u0259 isti\u011ffar edir\u0259m&#8221;\u00a0dediyini e\u015fidib ondan:-S\u0259n ya\u015f\u0131n\u0131n g\u00fcnah \u00e7a\u011f\u0131nda deyils\u0259n,niy\u0259 t\u00f6vb\u0259 edirs\u0259n?-dey\u0259 soru\u015fdum. Q\u0131z g\u00fcnah\u0131n\u0131n n\u0259d\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu v\u0259 isti\u011ffar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bini izah etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 bir-iki beyt oxudu. M\u0259n ona : &#8220;N\u0259 g\u00f6z\u0259l b\u0259la\u011f\u0259tin var&#8221;-dedim. Q\u0131z: &#8220;Bu dediyim s\u00f6zl\u0259rmi,yoxsa &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;d\u0259ki bu s\u00f6zl\u0259r daha b\u0259la\u011f\u0259tli v\u0259 f\u0259sah\u0259tlidir&#8221;-soru\u015fub bu ay\u0259ni oxudu:\u00a0<em><strong>&#8220;Va auheyn\u0259 il\u0259 ummi mus\u0259&#8230;-Biz, Musan\u0131n anas\u0131na[ilham yolu il\u0259,yaxud r\u00f6yada ]: &#8220;Musan\u0131 \u0259mizdir;el\u0259 ki ondan \u00f6tr\u00fc qorxdun,onu d\u0259ryaya at. [U\u015fa\u011f\u0131n suda bo\u011fulaca\u011f\u0131ndan] qorxma v\u0259[ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na da]k\u0259d\u0259rl\u0259nm\u0259. Biz onu s\u0259n\u0259 qaytaracaq,\u00f6z\u00fcn\u00fc is\u0259[\u015f\u0259ri\u0259t sahibi olan]pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rd\u0259n ed\u0259c\u0259yik!&#8221;-dey\u0259 bildirdik&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;\u018fl-Q\u0259s\u0259s&#8221;;7). Ay\u0259 y\u00fcks\u0259k b\u0259la\u011f\u0259til\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 iki \u0259mr, iki n\u0259hy(x\u0259b\u0259rdarl\u0131q), iki x\u0259b\u0259r v\u0259 iki m\u00fcjd\u0259 ehtiva edir. Qazinin(r) dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, v\u0259hy ilham m\u0259nas\u0131ndad\u0131r, y\u0259ni Allah\u0131n x\u0259b\u0259rl\u0259rinin Pey\u011f\u0259mb\u0259rin q\u0259lbin\u0259 ilqa(n\u00fcfuz etm\u0259) edilm\u0259si, yaxud r\u00f6yada bildirilm\u0259si dem\u0259kdir;m\u0259l\u0259kl\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rm\u0259k-&#8220;v\u0259hy etm\u0259k&#8221; yaln\u0131z pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur.<\/p>\n<p>Bel\u0259 r\u0259vay\u0259t edirl\u0259r ki,bir g\u00fcn \u00d6m\u0259r(r) m\u0259scidi-\u015f\u0259rifd\u0259 ik\u0259n bir n\u0259f\u0259r onun yan\u0131na g\u0259l\u0259r\u0259k \u015f\u0259had\u0259t k\u0259lim\u0259sini s\u00f6yl\u0259yib islam\u0131 q\u0259bul etdi.H\u0259min adam rum(Bizans) ke\u015fi\u015fl\u0259rind\u0259n idi. \u018fr\u0259b v\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131.O, \u00d6m\u0259r\u0259(r) \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda m\u0259lumat verdikd\u0259n sonra dedi: &#8220;Bir g\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u0259sirl\u0259rd\u0259n biri Kitab\u0131n\u0131zdan bir ay\u0259 oxudu. Bu ay\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm v\u0259 Allah-T\u0259alan\u0131n \u0130saya(\u0259) bu d\u00fcnya v\u0259 axir\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 bildirdikl\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131n h\u0259min ay\u0259d\u0259 topland\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0anlad\u0131m. M\u0259hz bu ay\u0259 m\u0259nim \u0130slama g\u0259lm\u0259yim\u0259 s\u0259b\u0259b oldu&#8221;-dedi.H\u0259min \u015f\u0259r\u0259fli ay\u0259 budur:\u00a0<em><strong>&#8220;Va m\u0259n yut\u0131\u0131-l-lah\u0259 va rasul\u0259hu va yax\u015f\u0259-l-lah\u0259 va yatt\u0259khi f\u0259 ul\u0259ik\u0259 humu-l-f\u0259izun\u0259- Allaha v\u0259 Onun Pey\u011f\u0259mb\u0259rin\u0259 ita\u0259t ed\u0259nl\u0259r, Allahdan qorxub \u00e7\u0259kin\u0259nl\u0259r-m\u0259hz bel\u0259l\u0259ri u\u011fura \u00e7atanlard\u0131r[\u0259b\u0259di s\u0259ad\u0259t\u0259-C\u0259nn\u0259t\u0259 qovu\u015fanlard\u0131r]&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;\u018fn-Nur&#8221;;52).<\/p>\n<p>Bu \u015f\u0259r\u0259fli ay\u0259y\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259c\u0259k h\u0259r bir k\u0259sin h\u0259r iki -h\u0259m bu, h\u0259m d\u0259 o biri d\u00fcnyada Allah-T\u0259alan\u0131n sonsuz l\u00fctf v\u0259 k\u0259r\u0259min\u0259 nail olaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259sizdir. Birc\u0259 c\u00fcml\u0259 il\u0259 bir \u00e7ox m\u0259nan\u0131 qeyri-adi b\u0259la\u011f\u0259tl\u0259 ifad\u0259 edib iki-\u00fc\u00e7 s\u00f6z\u0259 s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmaq, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn xaricind\u0259dir.<\/p>\n<p>Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259,f\u0259sah\u0259t v\u0259 b\u0259la\u011f\u0259til\u0259 ad qazanm\u0131\u015f b\u0259zi kafirl\u0259r Qurana b\u0259nz\u0259r bir \u0259s\u0259r yaratma\u011fa c\u0259hd etmi\u015f, lakin [az sonra] t\u0259krars\u0131z v\u0259 b\u0259nz\u0259rsiz Quran\u0131n b\u0259la\u011f\u0259tinin ulduzlar q\u0259d\u0259r uca, \u0259l\u00e7atmaz oldu\u011funu anlam\u0131\u015f, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu fikird\u0259n vaz ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. Bel\u0259 ki, onlar Quran\u0131n \u00fcslubunun m\u00fck\u0259mm\u0259lliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda acizlikl\u0259rini anlay\u0131r, q\u0131sa sur\u0259l\u0259r yazma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Lakin bunu da bacara bilm\u0259dil\u0259r v\u0259 ax\u0131rda Qurana b\u0259nz\u0259r bir \u0259s\u0259r yaratmaq x\u0259yal\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz oldu\u011funu anlay\u0131b bu i\u015fd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kdil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259min kafirl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 yalan\u00e7\u0131 pey\u011f\u0259mb\u0259r M\u00fcseylim\u0259 idi. O, pey\u011f\u0259mb\u0259rlik iddias\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, Qurana b\u0259nz\u0259r s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259yib onlar\u0131n[\u0259st\u0259\u011ffirullah] Allah\u0131n s\u00f6z\u00fc oldu\u011funu iddia edirdi. M\u0259s\u0259l\u0259n: &#8220;Ya d\u0131fda k\u0259m t\u0259nkin\u0259 alaki fi-l-m\u0259va \u0259sf\u0259luki fi-t-tin l\u0259l-m\u0259\u0259 t\u0259kdirin\u0259 va l\u0259-\u015f-\u015f\u0259rib\u0259 t\u0259mn\u0259in\u0259&#8221;.Bu batil s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131 budur: &#8220;Ey gurba\u011fa! S\u0259n n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 qurulday\u0131rsan? Yuxar\u0131n suda,a\u015fa\u011f\u0131n da pal\u00e7\u0131q i\u00e7ind\u0259dir,n\u0259 suyu buland\u0131ra bilirs\u0259n, n\u0259 d\u0259[su]i\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259n\u0259 mane ola bilirs\u0259n&#8221;.<\/p>\n<p>M\u00fcseylim\u0259 Quran\u0131n &#8220;\u018fl-Qari\u0259&#8221; sur\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259tdiyi bu c\u00fcr c\u00fcml\u0259l\u0259r uydurmu\u015fdur:&#8221;\u018fl-filu m\u0259-l-fil va m\u0259 \u0259drak\u0259 m\u0259-l-fil l\u0259hu z\u0259n\u0259bun vasilun va mu\u015frifun tav\u0131lun va inn\u0259 z\u0259lik\u0259 min xalki-r-rabbin\u0259 kalil&#8221;-Bu batil s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nas\u0131 budur: &#8220;Fil! N\u0259dir fil?!N\u0259 bilirs\u0259n ki,n\u0259dir fil?!Filin n\u0259 oldu\u011funu[R\u0259bbimiz] s\u0259n\u0259 bildirdi.Onun xurma lifind\u0259n olan ip\u0259 b\u0259nz\u0259r quyru\u011fu v\u0259 uzun bir xortumu vard\u0131r.H\u0259qiq\u0259t\u0259n, bu R\u0259bbimizin yaratd\u0131qlar\u0131ndan biridir&#8221;.(M\u00fcqayis\u0259 et:<em><strong>\u00a0&#8220;\u00dcr\u0259kl\u0259ri d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 salan qiyam\u0259t!*N\u0259dir qiyam\u0259t?!*N\u0259 bilirs\u0259n ki,n\u0259dir qiyam\u0259t?!&#8230;&#8221;<\/strong><\/em>(\u018fl-Qari\u0259&#8221;;1,2,3).-t\u0259rc)<\/p>\n<p>M\u00fcseylim\u0259 bu c\u00fcr m\u0259nas\u0131z s\u00f6zl\u0259rl\u0259 Qurana b\u0259nz\u0259tm\u0259k ist\u0259diyi &#8220;ay\u0259l\u0259r&#8221; yazsa da, bu &#8220;ay\u0259l\u0259r&#8221; b\u0259la\u011f\u0259t sahibi olan \u0259r\u0259bl\u0259rin t\u0259qdirini qazanmad\u0131.M\u00fcseylim\u0259 Y\u0259mam\u0259 sava\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 vasil edildi. Allah ona l\u0259n\u0259t el\u0259sin!<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>\u0130kinci s\u0259b\u0259bi &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;in \u00f6z\u0259lliyind\u0259dir. B\u0259zi aliml\u0259rin s\u00f6yl\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259,Quran \u0259r\u0259b dili qaydalar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r, y\u0259ni Qurandak\u0131 s\u00f6zl\u0259r,ifad\u0259 v\u0259 t\u0259rkibl\u0259r \u0259r\u0259b dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6z, ifad\u0259 v\u0259 t\u0259rkibl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131na baxmayaraq Quranda onlar\u0131n d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc, ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131, lakonikliyi v\u0259 tutumu o q\u0259d\u0259r qeyri-adidir ki, o n\u0259 \u0259r\u0259b \u015feirin\u0259, n\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259b n\u0259srin\u0259 b\u0259nz\u0259yir; Quran ay\u0259l\u0259ri oxunanda insana \u0259srar\u0259ngiz t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 n\u0259zm v\u0259 n\u0259sr bax\u0131m\u0131ndan Quran\u0131n s\u00f6zl\u0259ri \u0259r\u0259b ifad\u0259l\u0259rin\u0259 ox\u015fam\u0131r. \u018fr\u0259b s\u00f6zl\u0259rinin Quran s\u00f6zl\u0259rind\u0259n f\u0259rqi misl\u0259 almaz\u0131n f\u0259rqi kimidir. Quran\u0131n h\u0259qiq\u0259ti b\u0259la\u011f\u0259t \u0259hlin\u0259 g\u00fcn kimi ayd\u0131nd\u0131r. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 s\u00f6z s\u0259rraflar\u0131 Quran\u0131n ecaz\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda heyran olub \u00e7a\u015f\u0131r v\u0259 onun b\u0259nz\u0259rini yarada bilmirl\u0259r. Bu i\u015f\u0259 c\u00fcr\u0259t ed\u0259nl\u0259r is\u0259 ba\u015flar\u0131na g\u0259l\u0259n f\u0259lak\u0259t v\u0259 b\u0259lalardan xilas ola bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>Qurana b\u0259nz\u0259r bir \u0259s\u0259r yaratma\u011fa giri\u015fmi\u015f \u015fairl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri bel\u0259 n\u0259ql edirl\u0259r : &#8220;Biz Qurana b\u0259nz\u0259r s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259m\u0259k ist\u0259dik,lakin ruhumuzu b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f q\u0259rib\u0259 bir qorxu v\u0259 vahim\u0259 hissi bizi bu i\u015fd\u0259n vaz ke\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi&#8221;. Bu\u00a0 c\u00fcr m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259r &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;in b\u0259nz\u0259rsiz v\u0259 t\u0259krars\u0131z bir \u0259s\u0259r-v\u0259hy m\u0259hsulu oldu\u011funu, onun b\u0259nz\u0259rini yaratma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259rind\u0259n olan \u0130bnul M\u00fcq\u0259ffa da bel\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Bir g\u00fcn o, bir u\u015fa\u011f\u0131n bu ay\u0259ni tilav\u0259t etdiyini e\u015fitdi:<em><strong>\u00a0&#8220;Va k\u0131l\u0259 y\u0259 ardu-b-l\u0259i m\u0259\u0259ki&#8230;[Allahdan bir \u0259mr olaraq]: &#8220;Ey yer! Suyunu ud! Ey g\u00f6y! Ya\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 saxla, a\u00e7\u0131l!&#8221;-<\/strong><\/em>deyildi. Su \u00e7\u0259kildi. \u0130\u015f bitdi[Nuha iman g\u0259tirm\u0259y\u0259nl\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Allah\u0131n \u0259mri yerin\u0259 yetdi].G\u0259mi Cudi da\u011f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 oturdu v\u0259<em><strong>: &#8220;Zaliml\u0259r m\u0259hv[Allah\u0131n m\u0259rh\u0259m\u0259tind\u0259n uzaq]olsun!&#8221;-deyildi&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;Hud&#8221;;44). \u015eairin e\u015fitdiyi s\u00f6zl\u0259rin b\u0259la\u011f\u0259ti,f\u0259sah\u0259ti v\u0259 ah\u0259ngdarl\u0131\u011f\u0131 ruhuna el\u0259 t\u0259sir etdi ki, o, h\u0259min vaxta q\u0259d\u0259r yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u0259hv edib: &#8220;\u015e\u0259had\u0259t edir\u0259m ki, bu k\u0259lam\u0131n b\u0259nz\u0259rini bir kims\u0259 yaza bilm\u0259z.Bu,b\u0259\u015f\u0259r k\u0259lam\u0131 deyil!Bu ilahi k\u0259lamd\u0131r!&#8221;-s\u00f6yl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Quran\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ecaz\u0131-B\u0259zi aliml\u0259rin fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu ecaz Quran\u0131 n\u0259 oxuyan\u0131, n\u0259 d\u0259 dinl\u0259y\u0259ni yormamas\u0131d\u0131r. Bir insan Quran\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox oxusa v\u0259 ya dinl\u0259s\u0259 ona qar\u015f\u0131 arzu v\u0259 ist\u0259yi, sevgisi o q\u0259d\u0259r artar v\u0259 k\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131 duyar, halbuki \u0259n g\u00f6z\u0259l \u015feir v\u0259 yaz\u0131n\u0131 bir- iki d\u0259f\u0259 oxuyan bez\u0259r, bir daha onu \u0259lin\u0259 almaq ist\u0259m\u0259z.Quran\u0131 oxuyan v\u0259 dinl\u0259y\u0259n is\u0259 yorulduqda bir az dinc\u0259lib eyni h\u0259v\u0259sl\u0259 bir daha oxumaq ist\u0259y\u0259r.&#8221;Fatih\u0259&#8221;sur\u0259sini g\u00fcnd\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 oxuyan bezm\u0259z, lakin \u0259n g\u00f6z\u0259l \u015feirl\u0259ri bel\u0259 iki d\u0259f\u0259 oxusa bir daha oxu des\u0259l\u0259r, yer\u0259 \u00e7\u0131rpmaq ist\u0259y\u0259r, \u00a0oxumaz. &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;d\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir ay\u0259ni min d\u0259f\u0259 oxuyan is\u0259 onu yen\u0259 d\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259,k\u00f6n\u00fcl xo\u015flu\u011fuyla h\u0259m \u00a0oxuyar, h\u0259m \u00a0dinl\u0259y\u0259r. Pey\u011f\u0259mb\u0259r(s) d\u0259 &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;i t\u0259rifl\u0259y\u0259rk\u0259n onun bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini qeyd etmi\u015f v\u0259 buyurmu\u015fdur:&#8221;Quran oxumaq v\u0259 dinl\u0259m\u0259k insan\u0131 yormaz,onun ibr\u0259tamizliyi v\u0259 \u0259srar\u0259ngizliyinin d\u0259r\u0259c\u0259si sonsuzdur.B\u00fct\u00fcn aliml\u0259r bu h\u0259zzi almaqdan doymazlar&#8221;.<\/p>\n<p>Quran\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ecaz\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u0130nsanlar q\u0259dim zamanlarda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rin yaln\u0131z az qismini bilirdi.Z\u00fclq\u0259rneyn v\u0259 \u018fsh\u0259bu-l-k\u0259hv-ma\u011fara \u0259hli,Musa(\u0259),X\u0131z\u0131r(\u0259)v\u0259 dig\u0259r pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r, onlar\u0131n \u00fcmm\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox hadis\u0259l\u0259r is\u0259 Quranda yer alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Quran\u0131n be\u015finci ecaz\u0131 Kitabda yer alan qeyb elmi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.Quran,g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ba\u015f ver\u0259c\u0259k hadis\u0259l\u0259ri bildirmi\u015f v\u0259 h\u0259min hadis\u0259l\u0259r x\u0259b\u0259r verildiyi kimi d\u0259 meydana g\u0259lmi\u015fdir.Y\u0259hudil\u0259r haqq\u0131nda:\u00a0<em><strong>&#8220;(Ya Pey\u011f\u0259mb\u0259r!)De ki: &#8220;Ey y\u0259hudil\u0259r!\u018fg\u0259r b\u00fct\u00fcn insanlardan f\u0259rqli olaraq,\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn Allah\u0131n dostlar\u0131 oldu\u011funuzu iddia edirsinizs\u0259 v\u0259 bu iddian\u0131zda do\u011frusunuzsa,onda[Allahdan]\u00f6l\u00fcm dil\u0259yin!(\u00c7\u00fcnki Allah d\u0259rgah\u0131ndak\u0131 nem\u0259tl\u0259r, \u0259b\u0259di h\u0259yat \u00f6vliyalara ancaq \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra qism\u0259t olar)***Halbuki onlar [d\u00fcnyada]\u00f6z \u0259ll\u0259ri il\u0259 etdikl\u0259ri pis \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259[qazand\u0131qlar\u0131 g\u00fcnahlara]g\u00f6r\u0259 he\u00e7 vaxt \u00f6l\u00fcm\u00fc dil\u0259m\u0259zl\u0259r.Allah zaliml\u0259ri[kafirl\u0259ri]\u00e7ox g\u00f6z\u0259l tan\u0131yand\u0131r!&#8221;<\/strong><\/em>(\u018fl-Cumu\u0259;6,7)-buyurmu\u015f v\u0259 buyurdu\u011fu kimi d\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Y\u0259hudil\u0259r:<em><strong>\u00a0&#8220;[Y\u0259hudil\u0259r v\u0259 xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r]dedil\u0259r:&#8221;C\u0259nn\u0259t\u0259 y\u0259hudil\u0259rd\u0259n v\u0259 xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259rd\u0259n ba\u015fqas\u0131 girm\u0259y\u0259c\u0259k!&#8221;Bu ancaq onlar\u0131n x\u00fclyalar\u0131d\u0131r.[Ya Muh\u0259mm\u0259d!]Onlara s\u00f6yl\u0259: &#8220;\u018fg\u0259r[bu iddian\u0131z]do\u011frudursa,d\u0259lilinizi g\u0259tirin!&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;\u018fl-B\u0259q\u0259r\u0259&#8221;;111)-dedil\u0259r. Allah-T\u0259ala bu ay\u0259ni nazil etdi v\u0259 R\u0259suluna buyurdu ki:<em><strong>\u00a0&#8220;[Ya Pey\u011f\u0259mb\u0259r!]Onlara s\u00f6yl\u0259:\u018fg\u0259r&#8230;iddian\u0131zda do\u011frusunuzsa,onda[Allahdan]\u00f6l\u00fcm dil\u0259yin!Halbuki onlar [d\u00fcnyada]\u00f6z \u0259ll\u0259ri il\u0259 etdikl\u0259ri pis \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 he\u00e7 vaxt \u00f6l\u00fcm\u00fc dil\u0259m\u0259zl\u0259r&#8221;<\/strong><\/em>-y\u0259ni y\u0259hudil\u0259r R\u0259sulullah\u0131(s) v\u0259 &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;i inkar etdikl\u0259rin\u0259, T\u00f6vrat\u0131 d\u0259yi\u015fdirib onu saxtala\u015fd\u0131rd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 C\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 gir\u0259c\u0259kl\u0259rini bildikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Allahdan \u00f6l\u00fcm\u00fc dil\u0259m\u0259zl\u0259r, \u00f6l\u00fcmd\u0259n qa\u00e7arlar. Pey\u011f\u0259mb\u0259r(s) Allah-T\u0259alan\u0131n \u0259mrini y\u0259hudil\u0259r\u0259 bildirdi. Lakin onlar Allah\u0131n \u0259mrini yerin\u0259 yetirm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u00fcrey\u015f\u00a0q\u0259bil\u0259sin\u0259\u00a0is\u0259:\u00a0&#8220;\u018fg\u0259r\u00a0b\u0259nd\u0259miz\u0259 [Muh\u0259mm\u0259d\u0259] nazil\u00a0etdiyimiz\u0259 [Qurana]\u015f\u0259kkiniz varsa, siz d\u0259(f\u0259sah\u0259td\u0259 v\u0259 b\u0259la\u011f\u0259td\u0259)ona b\u0259nz\u0259r bir sur\u0259 g\u0259tirin v\u0259 \u0259g\u0259r sizin[bu, b\u0259\u015f\u0259r k\u0259lam\u0131d\u0131r]iddian\u0131z do\u011frudursa, Allahdan savay\u0131 b\u00fct\u00fcn \u015fahidl\u0259rinizi(b\u00fctl\u0259rinizi,\u015fair v\u0259 aliml\u0259rinizi)bu i\u015fd\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n!&#8221;( &#8220;\u018fl-B\u0259q\u0259r\u0259&#8221;;23)-buyuruldu.Onlar da bunu ed\u0259 bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>&#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;d\u0259 qeybd\u0259n veril\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259rin bir qismi Pey\u011f\u0259mb\u0259r(s) h\u0259yatda ik\u0259n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fmi\u015fdi. M\u0259kk\u0259nin f\u0259thini v\u0259d ed\u0259n ay\u0259d\u0259 buyurulur:<em><strong>\u00a0&#8220;(Ey Pey\u011f\u0259mb\u0259r!) H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Biz s\u0259n\u0259[m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n f\u00fctuhat\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 qoyan, K\u0259b\u0259nin yerl\u0259\u015fdiyi M\u0259kk\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin,habel\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rin f\u0259thin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq H\u00fcdeybiyy\u0259 s\u00fclh\u00fc il\u0259]a\u00e7\u0131q-a\u015fkar bir z\u0259f\u0259r b\u0259x\u015f etdik!&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;\u018fl-F\u0259th&#8221;;1).<\/p>\n<p>Qeybd\u0259n veril\u0259n dig\u0259r qismi is\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin(s)v\u0259fat\u0131ndan sonra ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdi. Allah- T\u0259ala buyurur:\u00a0<em><strong>&#8220;Rumlular[bizansl\u0131lar iranl\u0131lara]m\u0259\u011flub oldular.***[\u018fr\u0259bistana]\u0259n yax\u0131n bir yerd\u0259[\u015eamda v\u0259 ya Urdunda]. Lakin onlar[bu]m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n sonra qalib g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259r&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;\u018fr-Rum&#8221;;2,3).<\/p>\n<p>Quran\u0131n alt\u0131nc\u0131 ecaz\u0131: &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;in bir ecaz\u0131n\u0131n da s\u0259b\u0259bi bir \u00e7ox elml\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 toplamas\u0131d\u0131r.H\u0259min elml\u0259r n\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 m\u0259lum idi,n\u0259 d\u0259 onlar\u0131 ke\u00e7mi\u015f \u00fcmm\u0259tl\u0259rin aliml\u0259ri d\u0259rk etmi\u015fl\u0259r. Bu elml\u0259r \u00a0haqq\u0131nda he\u00e7 bir kitabda b\u0259hs edimirdi. Allah-T\u0259ala Kitab\u0131nda ke\u00e7mi\u015fd\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 [m\u0259lum olacaq] elml\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259r vermi\u015f, onlar\u0131 q\u0259bul ed\u0259nl\u0259rin savablar\u0131n\u0131,\u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xacaq,\u00fcsyan ed\u0259c\u0259k k\u0259sl\u0259rin is\u0259 ac\u0131 sonluqlar\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Quran\u0131n b\u0259nz\u0259rini yaratmaqda g\u00f6st\u0259ril\u0259n acizlik v\u0259 g\u00fccs\u00fczl\u00fck bu alt\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259ndir. &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221; m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259dir. Allah-T\u0259ala buyurur<em><strong>: &#8220;[Ya Pey\u011f\u0259mb\u0259r!]De ki: &#8220;\u018fg\u0259r insanlar v\u0259 cinl\u0259r bir yer\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b bu Qurana b\u0259nz\u0259r bir \u015fey g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir-birin\u0259 k\u00f6m\u0259k ets\u0259l\u0259r,yen\u0259 d\u0259 ona b\u0259nz\u0259rini g\u0259tir\u0259 bilm\u0259zl\u0259r&#8221;<\/strong><\/em>(&#8220;\u018fl-\u0130sra&#8221;;88).<\/p>\n<p>Ard\u0131 var<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259ni Elmira Qafarova Oxuculara t\u0259qdim olunan bu yaz\u0131\u00a0&#8220;M\u0259vahibu-l-l\u0259duniyy\u0259&#8221;-(&#8220;\u0130lahi r\u0259hm\u0259t&#8221;)\u00a0\u0259s\u0259rind\u0259ndir. \u018fs\u0259rin m\u00fc\u0259llifi \u018fbd\u00fclabbas \u015eih\u0259buddin \u018fhm\u0259d \u0130bn Muh\u0259mm\u0259d \u018fl Q\u0259st\u0259lani(h.t 851-923;miladi 1473-1545)\u00a0m\u00fch\u0259ddis, tarix\u00e7i, fakih, Quran oxuyan olub. \u015eeyxulislam Z\u0259k\u0259riyy\u0259 \u0259l-\u018fnsari, Hafiz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,25,24,1],"tags":[],"class_list":["post-12304","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-din","category-gundm","category-manset","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12304"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12304\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12306,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12304\/revisions\/12306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12304"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}