{"id":10003,"date":"2018-07-03T10:01:25","date_gmt":"2018-07-03T06:01:25","guid":{"rendered":"http:\/\/mediazona.az\/?p=10003"},"modified":"2018-07-03T10:01:25","modified_gmt":"2018-07-03T06:01:25","slug":"az%c9%99rbaycanin-%c9%99n-boyuk-su-anbarlari-t%c9%99hluk%c9%99d%c9%99-sos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mediazona.az\/?p=10003","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck su anbarlar\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259 &#8211; SOS"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;Hidrotexniki qur\u011fular h\u0259m t\u0259hl\u00fck\u0259 potensiall\u0131, h\u0259m d\u0259 strateji obyektl\u0259r siyah\u0131s\u0131na daxil oldu\u011fundan onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz istismar\u0131 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Ancaq ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 hidrotexniki qur\u011fular\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin v\u0259ziyy\u0259tinin q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmad\u0131\u011f\u0131, b\u0259zil\u0259rinin is\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259ziyy\u0259td\u0259 istismar olundu\u011fu a\u015fkar edilib&#8221;.<\/p>\n<p>Bunu Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n (AMEA) vitse-prezidenti \u0130brahim Quliyev &#8220;Xalq q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 d\u0259rc olunan &#8220;F\u00f6vq\u0259lad\u0259 hallar atlas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 g\u00fcn\u00fcn t\u0259l\u0259bidir&#8221; ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131b.<\/p>\n<p>Yaz\u0131da qeyd olunur ki, 1983-c\u00fc ild\u0259 istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015f \u015e\u0259mkir hidroqov\u015fa\u011f\u0131n\u0131n q\u0259za sutullay\u0131c\u0131 qur\u011fusunun beton konstruksiyalar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 2003-c\u00fc ild\u0259n indiy\u0259d\u0259k sutullay\u0131c\u0131 qur\u011fuda s\u0131zma prosesi davam edir: &#8220;Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u015e\u0259mkir su anbar\u0131n\u0131n imkanlar\u0131ndan tam \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 olunmur. Qeyd ed\u0259k ki, s\u0131zman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259d il\u0259 &#8220;Az\u0259renerji&#8221; ASC t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259mir-b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri apar\u0131lsa da, he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259mi\u015fdir. Problemin bu \u015f\u0259kild\u0259 davam etm\u0259si yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 b\u0259ndin torpa\u011f\u0131n\u0131n yuyulmas\u0131na, onun \u00f6z\u00fcl\u00fcn\u00fcn z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259, n\u0259tic\u0259d\u0259 b\u0259ndin da\u011f\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. \u00c7oxsulu ill\u0259rd\u0259 \u015e\u0259mkir su anbar\u0131nda da\u015fq\u0131n sular\u0131n\u0131 \u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa qur\u011fu m\u00f6vcud deyildir. Haz\u0131rda istismara yarars\u0131z olan sutullay\u0131c\u0131 qur\u011fudan da\u015fq\u0131n zaman\u0131 istifad\u0259 olunmas\u0131 h\u0259m \u015e\u0259mkir su anbar\u0131n\u0131n b\u0259ndi \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259m d\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 axar\u0131nda kaskad \u015f\u0259klind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Yenik\u0259nd, Ming\u0259\u00e7evir v\u0259 Varvara su anbarlar\u0131n\u0131n torpaq b\u0259ndl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259r ki, bu da \u00f6lk\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck f\u0259lak\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Alimin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Yuxar\u0131 Qaraba\u011f kanal\u0131n\u0131n suq\u0259buledicisi v\u0259 tunelin ba\u015fl\u0131q hiss\u0259si potensial s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 sah\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Ming\u0259\u00e7evir su anbar\u0131n\u0131n kompleksin\u0259 daxil olan v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0130stilik Elektrik Stansiyas\u0131n\u0131 texniki su il\u0259 t\u0259min ed\u0259n tuneld\u0259 d\u0259 probleml\u0259r m\u00f6vcuddur: &#8220;Qur\u011funun istismar\u0131 Ming\u0259\u00e7evir su anbar\u0131na v\u0259 b\u0259ndin\u0259 ciddi t\u0259sir edir, orada ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k nasazl\u0131q b\u00f6y\u00fck f\u0259sadlarla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k q\u0259zalar\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. M\u0259lumdur ki, 1988, 2006-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 bu tunelin ba\u015fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259 ba\u015f verib. S\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rin t\u0259krar ba\u015f ver\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 tunelin su q\u0259buledicinin deformasiyaya u\u011framas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 su anbar\u0131nda q\u0131sa bir zamanda su s\u0259viyy\u0259sinin enm\u0259si b\u0259ndin yuxar\u0131 yamac\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<div id=\"AdributorNativeVideo0\" class=\"AdributorNativeVideo\">Torpaq b\u0259ndin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259ndin n\u00fcv\u0259si il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259li olan n\u0259zar\u0259t \u00f6l\u00e7\u00fc cihazlar\u0131n\u0131n (pyezometrl\u0259rin) yarars\u0131z v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmas\u0131 onlar vasit\u0259si il\u0259 d\u0259qiq \u00f6l\u00e7\u00fc i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil&#8221;.<\/div>\n<p>Varvara su anbar\u0131 layih\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f normadan art\u0131q lill\u0259nm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6z funksiyas\u0131n\u0131 dem\u0259k olar ki, itirib: &#8220;Torpaq b\u0259ndl\u0259rd\u0259 filtrasiyan\u0131n artmas\u0131 v\u0259 su s\u0131zmas\u0131n\u0131n normadan d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 b\u0259ndin da\u011f\u0131lmas\u0131na, sutullay\u0131c\u0131n\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda yuyulma n\u0259tic\u0259sind\u0259 sud\u00f6y\u0259n qur\u011fuda beton konstruksiyalar\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131na v\u0259 da\u015fq\u0131nlar zaman\u0131 f\u0259lak\u0259tli q\u0259zan\u0131n ba\u015f verm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Ming\u0259\u00e7evir v\u0259 Varvara su anbarlar\u0131nda b\u0259ndin yuxar\u0131 yamac\u0131nda beton \u00fczl\u00fckl\u0259rin da\u011f\u0131lmas\u0131 irih\u0259cmli bo\u015fluqlar\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur v\u0259 bu proses davam etm\u0259kd\u0259dir&#8221;.<\/p>\n<p>Qeyd edil\u0259n probleml\u0259rin m\u00f6vcud olmas\u0131, su anbarlar\u0131n\u0131n kaskad \u015f\u0259klind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 Ming\u0259\u00e7evir su anbar\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razinin seysmo-tektonik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri bu su obyektl\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259sini t\u0259l\u0259b edir: &#8220;M\u0259lum oldu\u011fu kimi, ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Ming\u0259\u00e7evir su anbar\u0131n\u0131n hidrotexniki qur\u011fular\u0131nda Rusiyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u015firk\u0259tl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 m\u00fcvafiq qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n 5 ild\u0259n bir instrumental m\u00fcayin\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131rd\u0131. Sonuncu d\u0259f\u0259 bu m\u00fcayin\u0259 i\u015fl\u0259ri Ming\u0259\u00e7evir v\u0259 \u015e\u0259mkir su anbarlar\u0131n\u0131n hidrotexniki qur\u011fular\u0131nda yaln\u0131z &#8220;Az\u0259renerji&#8221; ASC-nin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n 2009-cu ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>Ceyranbatan su anbar\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131nda 7 \u0259d\u0259d b\u0259ndin uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259sasl\u0131 t\u0259mir edilm\u0259d\u0259n istismar olunmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar\u0131n d\u0259mir-beton \u00fczl\u00fckl\u0259rinin \u00e7ox hiss\u0259si da\u011f\u0131l\u0131b. Bu b\u0259ndl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 s\u0131zmalar m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir: &#8220;Ceyranbatan su anbar\u0131n\u0131n Bak\u0131, Sumqay\u0131t, X\u0131rdalan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin v\u0259 Ab\u015feron rayonunun \u0259halisinin i\u00e7m\u0259li su il\u0259 t\u0259chiz etdiyini v\u0259 onun da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 dal\u011fas\u0131n\u0131n t\u0259sir zonas\u0131nda \u00e7oxlu sayda ya\u015fay\u0131\u015f binalar\u0131n\u0131n, s\u0259naye v\u0259 sosial obyektl\u0259rin yerl\u0259\u015fdiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu obyektd\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k q\u0259za b\u00f6y\u00fck sayda insan itkisi v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131ya s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Qeyd olunan obyektl\u0259rd\u0259 b\u0259zi hidrotexniki qur\u011fular 50 ild\u0259n art\u0131q istismar olundu\u011fundan onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kompleks v\u0259 \u00e7oxfaktorlu analizl\u0259rin v\u0259 x\u00fcsusi t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259b olunur: &#8220;Bu t\u0259dqiqatlar\u0131n t\u0259rkibin\u0259 topo-geodezik, m\u00fch\u0259ndis-hidroqrafik, m\u00fch\u0259ndis-geoloji, hidrometeoroloji, m\u00fch\u0259ndis-geofiziki, seysmoloji v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v laborator analiz v\u0259 s\u0131naq i\u015fl\u0259ri daxildir. Bu i\u015fl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259r obyekt \u00fczr\u0259 m\u00fcasir avadanl\u0131qlardan istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k batimetriya \u00f6l\u00e7m\u0259l\u0259rinin, aerofoto\u015f\u0259kil t\u0259dqiqatlar\u0131n, dig\u0259r m\u00fcayin\u0259l\u0259rin apar\u0131lmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 m\u00f6vcud layih\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rinin toplanmas\u0131 v\u0259 t\u0259hlili vacibdir&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Hidrotexniki qur\u011fular h\u0259m t\u0259hl\u00fck\u0259 potensiall\u0131, h\u0259m d\u0259 strateji obyektl\u0259r siyah\u0131s\u0131na daxil oldu\u011fundan onlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz istismar\u0131 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Ancaq ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 hidrotexniki qur\u011fular\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin v\u0259ziyy\u0259tinin q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmad\u0131\u011f\u0131,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10004,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,24,7,1],"tags":[],"class_list":["post-10003","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-manset","category-sosial","category-xbr-xtti"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10005,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10003\/revisions\/10005"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediazona.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}